Thứ Sáu, 19 Tháng Tư, 2019 14:53

850 năm lịch sử của nhà thờ Ðức Bà Paris

 

Công cuộc xây dựng Vương Cung Thánh Ðường theo kiến trúc Gothic nổi tiếng nhất của Pháp đã được bắt đầu cách đây hơn 850 năm và mất gần 200 năm để hoàn tất, tạo nên niềm cảm hứng vô giá đối với nhân loại.

 

Ðối với người Pháp, nhà thờ Ðức Bà Paris không chỉ là một tòa nhà, “mà là nơi chốn vô cùng quan trọng trong ký ức và phản ảnh họ thật sự là ai”, theo ông Laurent Ferri, nhà quản lý tài liệu trước năm 1800 thuộc Bộ Sưu tập Văn thư và Tài liệu quý của Ðại học Cornell (Mỹ).

Tranh lễ đăng quang của hoàng đế Napoléon tại nhà thờ Đức Bà Paris

Vai trò vô giá

“Nhà thờ Ðức Bà Paris còn hơn cả trái tim của Paris, nó là tiêu chuẩn của mọi điều tốt đẹp nhất của thế giới, là tượng đài cho những niềm khao khát cháy bỏng liên quan đến thành tựu mỹ thuật không chỉ dừng lại ở khía cạnh tôn giáo và bất biến với thời gian”, Ðài ABC News dẫn nhận định của Viện Bảo tàng Mỹ thuật Metropolitan tại TP New York. Còn giáo sư sử học Edward Berenson của Ðại học New York tán dương nhà thờ Ðức Bà Paris là “một trong những nơi chốn linh thiêng nhất, không chỉ đối với người Pháp mà còn với mọi tín hữu Công giáo. Không có nhiều địa điểm cổ xưa và có kết nối với lịch sử của Giáo hội như nhà thờ này”. Vương Cung Thánh Ðường nằm ở trung tâm đảo Cité, mà theo giáo sư Berenson ghi nhận “chính là nguồn gốc của Paris”. “Trước cả thời La Mã, đã có người ở đây”, ông nói.

Xét về khía cạnh kiến trúc, “công cuộc xây dựng nhà thờ Ðức Bà Paris thật sự giúp mở ra cuộc cách mạng mà chúng ta gọi là kiến trúc kiểu Gothic”, theo giáo sư Stephen Murray của Ðại học Columbia (Mỹ). “Hoàng đế Pháp lúc đó là Louis VII muốn xây dựng một Vương Cung Thánh Ðường đặc biệt lộng lẫy để chứng tỏ vị thế của Paris là thủ đô chính trị, kinh tế, trí thức và văn hóa của Pháp lẫn nước ngoài”, chuyên gia Ferri cho biết. Thành phố đã trỗi dậy trở thành trung tâm quyền lực của Pháp và cần có một cơ sở tôn giáo để phù hợp với thân phận mới, và thế là dự án nhà thờ Ðức Bà Paris được khởi công.

Khoảng 1.000 công nhân đã lao động cật lực để xây dựng tòa Vương Cung Thánh Ðường trên hòn đảo nhỏ bên dòng sông Seine từ năm 1163 đến 1345, để thay thế nhà thờ cũ tại đây, theo như giải thích của Tạp chí TIME vào năm 1955:

Bản thiết kế nhà thờ

“Trên hòn đảo bên sông Seine (Île de la Cité - đảo Cité), những Kitô hữu Paris đầu tiên mang những khối đá đến nơi xây nhà thờ vào khoảng thế kỷ thứ 6. Nhà thờ mà họ xây dựng đã bị người Norman phá hoại vào giữa thế kỷ thứ 9. Một nhà thờ mới tiếp tục mọc lên tại đây và tồn tại khoảng 3 thế kỷ, nhưng đến năm 1140, nó trở nên quá nhỏ so với cộng đồng các tín hữu trong khu vực, khiến không ít các giáo dân ngất xỉu vì chen chúc trong đám đông trong lúc dự lễ tại đây. Ðến năm 1160, Paris đón chào Ðức tân Ðức Giám mục Maurice de Sully, người mạnh dạn chọn hướng đi khác biệt khi thiết kế và xây dựng nhà thờ mới”.

Tỏa sáng vì khác biệt

Viên đá đầu tiên được đặt xuống vào năm 1163, trước sự hiện diện của Ðức Giáo Hoàng Alexander III, nhưng phải mất 200 năm sau mới hoàn thành với kích thước được xem là kỳ tích vào thời đó: chiều dài 130m, chiều rộng 48m, và nhiều lần trải qua các công đoạn điều chỉnh suốt những thế kỷ kế tiếp. Với đầu óc sắc bén và ý chí kiên định, Ðức Giám mục Sully đứng mũi chịu sào mọi hoạt động liên quan đến công trình khổng lồ. Ngài đích thân gây quỹ, chi trả lương cho các công nhân, chọn lọc nhân lực (gồm khoảng 1.000 thợ nề, thợ rèn, thợ mộc…), cũng như chiêu mộ những danh họa hàng đầu thời bấy giờ, và lựa chọn các chủ đề cho từng kiến trúc của toàn bộ công trình xây dựng. Và vị Giám mục quyết định đặt cược vào loại hình kiến trúc mới.

Giai đoạn 1845-1863 chưa có tháp mũi tên

Ðộ cao từ mặt đất lên trần nhà (35m) vượt qua ngưỡng mọi nhà thờ được xây vào thời đó, bởi vì Ðức Giám mục Sully tin tưởng vào sức mạnh của cấu trúc mái vòm có gân. Nhà thầu thứ hai của ngài là một trong những người đầu tiên phát minh kiến trúc trục chống đặc trưng của phong cách Gothic.  “Xét về khía cạnh kiến trúc, công trình nhà thờ Ðức Bà Paris đáng nể vì được xây dựng theo kiểu Gothic”, trợ lý chủ nghiệm khoa kiến trúc Krupali Krusche của Ðại học Notre Dame ở bang Indiana nhận định. Bà chỉ ra trọng lượng nhẹ của các bức tường và hệ thống trục chống là hai yếu tố then chốt cho kiểu xây dựng này, cho phép nhà thờ đạt đến độ cao chưa từng có trong số các nhà thờ Công giáo trước đó. 

Cũng liên quan đến phần mái, nhà thờ Ðức Bà Paris sở hữu cấu trúc mái hoàn toàn từ thời Trung Cổ, và đã bị cháy sạch trong trận hỏa hoạn hôm 15.4.2019. Phần khung gỗ chứa một số cây xà từng được sử dụng khi xây nhà thờ đầu tiên trên đảo Cité, cũng như một số cây đòn được đốn từ năm 1160 đến 1170, vào thời điểm xây lại nhà thờ mới, giúp tạo nên một trong những phần cổ xưa nhất của tòa nhà. Ða số giàn khung còn lại hình thành từ năm 1220 trở đi. Do cấu trúc Gothic yêu cầu mái vòm cao, các thợ xây cần sử dụng những thân gỗ sồi dài và chắc chắn, đốn từ khu rừng bên cạnh.

Ðể khởi động dự án, các công nhân dọn sạch cả rừng sồi trên diện tích 21 hécta. Cần một thân cây cho mỗi thanh đà đan chéo với nhau, và tổng cộng họ đã sử dụng khoảng 13.000 cây. Ðể đạt đến độ cao như ý, cây phải ít nhất 300 hoặc 400 năm tuổi, có nghĩa là đội ngũ xây dựng thời đó khai thác cánh rừng từ thế kỷ từ 8 hoặc thứ 9. Và kết quả vô cùng ấn tượng, phần mái có chiều dài 100m, cao 10m. Trong giai đoạn xây dựng, các thợ mộc đầu tiên tạo nên giàn khung trên mặt đất, kế đến tháo ra và di chuyển lên vị trí trên cao, trước khi lắp ráp hoàn chỉnh một lần nữa. Một khi vào đúng vị trí, các thanh đà được dựng ở góc 55 độ, hướng về phía thiên đường. Bên trên cấu trúc gỗ là mái làm từ kim loại chì, nặng 210 tấn.

“Hướng về thiên đàng”

Một điểm đặc trưng khác của nhà thờ Ðức Bà Paris là các cửa sổ hoa hồng làm từ kính màu ghép, với đường kính lên đến 10m. Khi được đề nghị nêu tên một số điểm đặc biệt nhất và mang khía cạnh lịch sử nhất của ngôi thánh đường, giáo sư Berenson ngay lập tức chỉ vào các cửa sổ và cảm thán: “Chúng vô giá”. Bà Krusche ghi nhận, ngoài vẻ đẹp không chối cãi, các cửa sổ hoa hồng thuộc dạng có kích thước lớn nhất trên thế giới, và thật sự là các tác phẩm độc nhất vô nhị vào thời điểm chúng được tạo ra. “Kiến trúc Gothic cho phép các tòa nhà được xây nhẹ hơn và vươn cao hơn, giống như thể hướng về thiên đàng, và khi ánh sáng ban ngày ùa vào sẽ mang đến cảm giác có thể kết nối được với điều gì đó thật sự thiêng liêng”, chuyên gia Krusche giải thích.

Kính màu hoa hồng

Hai tòa tháp ở mặt tiền cao 69m, được xây vào đầu thế kỷ 19. Tháp phía bắc có thể được trèo lên nhờ vào cầu thang 387 bậc, trong khi tháp nam là nơi chứa 10 quả chuông của nhà thờ. Trong số những quả chuông nổi tiếng nhất, chuông Emmanuel luôn được gióng lên vào những thời khắc quan trọng của lịch sử Pháp, bao gồm lễ đăng quang của các vị vua, những chuyến thăm của Ðức Giáo Hoàng và đánh dấu sự chấm dứt của hai cuộc chiến tranh thế giới. Nó cũng ngân nga khi Tòa Tháp đôi của trung tâm thương mại thế giới ở New York sụp đổ vì tấn công khủng bố vào ngày 11.9.2001.

Tháp Mũi Tên vừa bị sụp trong trận hỏa hoạn và 16 bức tượng đồng xung quanh có nguồn gốc từ giữa thế kỷ 19, xuất phát từ khối óc tài hoa của vị kỹ sư trẻ tuổi Eugène Emmanuel Viollet-le-Duc. Khi mới 30 tuổi, tức vào năm 1844, ông đã được chọn dẫn đầu dự án trùng tu nhà thờ Ðức Bà Paris, và quyết định phải xây một cái tháp mới thế vào chỗ chiếc tháp cũ kỹ đã bị dỡ bỏ từ năm 1786 đến 1791, sau nhiều thế kỷ bị gió vùi dập đến mức hủy hoại. Ðến năm 1935, Ðức Tổng Giám mục Paris đã đặt gai nhọn lấy từ mão gai thật của Chúa Giêsu cũng như các thánh tích của thánh Denis và thánh Geneviève vào bên trong con gà trống được lắp trên Tháp Mũi Tên, với hy vọng các vật thiêng liêng có thể bảo vệ toàn thể giáo dân. Và con gà vừa được tìm thấy bên trong đống đổ nát sau khi đội cứu hỏa dập được lửa và tiến hành kiểm tra thiệt hại.

Ðại văn hào Pháp Victor Huygo từng viết về nhà thờ Ðức Bà Paris: “Mỗi khuôn mặt, mỗi tảng đá của tượng đài thiêng liêng này là một trang sách không chỉ kể về lịch sử, về nước Pháp, mà còn là lịch sử của khoa học và nghệ thuật”.

 

LING LANG

Ý kiến bạn đọc ()
Tin khác
Xem thêm