Thứ Hai, 01 Tháng Sáu, 2015 22:52

Chúng ta cần ngưng lại trước khi quá trễ

Vào trung tuần tháng 1.2015, một tác phẩm được xuất bản bằng tiếng Ý có tựa đề PapaFrancesco. Questa economia uccide - Đức Giáo hoàng Phanxicô: nền kinh tế sát hại. Cuốn sách tập hợp những giáo huấn xã hội của Giáo hội theo sự quan tâm của Đức Thánh Cha Phanxicô. Khép lại cuốn sách là bài phỏng vấn Đức Thánh Cha Phanxicô do hai nhà báo Andrea Tornielli và Giacomo Galeazzi thực hiện vào tháng 10.2014. Đức Thánh Cha Phanxicô đã đề cập tình trạng hiện tại của chủ nghĩa tư bản và toàn cầu hóa. Toàn cầu hóa đã giúp nhiều người ra khỏi đói nghèo, nhưng toàn cầu hóa cũng làm nảy sinh sự bất bình đẳng. Khi tiền trở thành trung tâm của hệ thống, trở thành thần tượng, khi con người bị xem là những công cụ đơn giản của một hệ thống kinh tế và xã hội, thì sự bất bình đẳng sâu sắc sẽ là đặc trưng và chiếm ưu thế. Đức Phanxicô đã phải thốt lên “Chúng ta cần ngưng lại trước khi quá trễ. Xin chúng ta làm ơn ngưng lại đi!

ĐGH Phanxicô với người nghèo

Đặt con người ở trung tâm

Thưa Đức Thánh Cha, theo ý nghĩ của Đức Thánh Cha thì phải chăng chủ nghĩa tư bản của các thập niên vừa qua là một thể chế bất khả đảo ngược?

Đức Phanxicô: Tôi không biết phải trả lời câu hỏi này ra sao. Tôi nhìn nhận rằng việc toàn cầu hóa đã giúp cho nhiều người thoát khỏi nghèo khổ, thế nhưng nó cũng đầy đọa nhiều người khác đói khổ cho đến chết.

Sự giàu có thực sự đang gia tăng, không thể chối cãi, thế nhưng những gì bất quân bình cũng tăng theo cùng với tình trạng bần cùng mới. Điều mà tôi nhận thấy đó là thể chế này tự chống đỡ bằng một thứ văn hóa loại trừ là thứ văn hóa mà tôi đã đề cập đến mấy lần rồi. Khi tiền bạc, thay vì con người, là trọng tâm của thể chế này; khi tiền bạc trở thành một thứ ngẫu tượng, thì con người nam nữ trở thành như là các thứ dụng cụ thuần túy của một thể chế xã hội và kinh tế, một thể chế có đặc tính, đúng hơn bị chủ trị bởi những gì hết sức bất quân bình. Bởi vậy mà theo lý lẽ này, chúng ta đã loại trừ đi bất cứ những gì không còn hữu dụng; chính thái độ này đã loại trừ trẻ em và người già, giờ đây đến giới trẻ.

Tôi giật mình khi biết rằng ở trong các nước phát triển có hàng triệu người trẻ dưới 25 tuổi chẳng có việc làm gì hết. Tôi đã gán cho họ cái tên là thứ giới trẻ “nhì nhằng”, vì họ chẳng học hành cũng chẳng làm việc. Họ không học hành vì họ chẳng có cơ hội để học, họ cũng không làm việc, vì chẳng có việc để làm.

Thế nhưng tôi cũng muốn nhấn mạnh thêm đến một khía cạnh của thứ văn hóa loại trừ, đó là khía cạnh khiến con người loại bỏ các trẻ thơ bằng việc phá thai. Tôi sửng sốt trước mức sinh thấp ở Ý đây. Chúng ta đã đánh mất đi mối liên kết của chúng ta với tương lai là như thế. Thứ văn hóa loại trừ cũng đi đến chỗ triệt sinh an tử kín đáo những người già nữa, thành phần bị loại bỏ. Thay vì họ được coi như ký ức của chúng ta, là mối liên hệ của chúng ta với quá khứ và là nguồn mạch khôn ngoan cho hiện tại.

Đôi khi tôi tự hỏi rằng đâu là cái sẽ bị loại trừ tiếp theo đây? Chúng ta cần ngưng lại trước khi quá trễ. Xin chúng ta làm ơn ngưng lại đi! Thế nên, trả lời câu hỏi của quý vị, tôi muốn nói rằng chúng ta không được coi tình trạng này như là những gì bất khả đảo ngược. Chúng ta đừng chịu thua nó. Chúng ta hãy cố gắng và xây dựng một xã hội và một nền kinh tế đặt trọng tâm vào con người và phúc hạnh của họ thay vì tiền bạc.

Chăm sóc người nghèo là minh chứng Tin mừng

Thay đổi một thứ văn hóa loại trừ

Đạo đức trong kinh tế học có thể nào mang lại thay đổi, bằng cách quan tâm nhiều hơn đến công bằng xã hội, hay là suy nghĩ về sự thay đổi cấu trúc hệ thống kinh tế?....

Đức Phanxicô: Trước hết cần nhớ rằng chúng ta cần đến đạo lý nơi kinh tế, đồng thời chúng ta cũng cần đạo lý cả nơi chính trị nữa.

Nhiều vị lãnh đạo quốc gia và các vị lãnh đạo chính trị khác đã nói với tôi về điều này, không phải là một lần đâu. Họ đã nói rằng “những thành phần lãnh đạo tôn giáo, cần giúp họ và cống hiến cho họ những chỉ dẫn về đạo lý”.

Phải, vị mục tử có thể thực hiện các lời kêu gọi của mình, thế nhưng tôi xác tín chúng ta cần ý thức rằng tình yêu, việc chia sẻ, và những gì mang lại việc phát triển chân thực, không phải là một sản phẩm của bàn tay chúng ta nhưng là một ân ban mà mọi người cần kêu xin.

Tôi đồng thời cũng xác tín rằng chúng ta cần những con người nam nữ dấn thân ở mọi lãnh vực- xã hội, chính trị, kinh tế, để hoạt động cho công ích.

Chúng ta không thể đợi chờ lâu hơn nữa trong việc giải quyết các nguyên nhân về cơ cấu của bần cùng, cũng như để chữa lành xã hội của chúng ta cho khỏi một chứng bệnh mà có thể dẫn đến những cuộc khủng khoảng mới. Các thứ thị trường cùng với việc nghiên cứu về tài chính không thể nào có lợi từ việc hành xử hoàn toàn độc lập. Không giải quyết vấn đề của người nghèo, chúng ta sẽ không giải quyết được các vấn đề của thế giới này. Chúng ta cần đến những dự án, những phương pháp và những tiến trình  để  áp dụng  việc phân phối các nguồn lợi một cách tốt đẹp hơn, từ kiến tạo những việc làm mới đến việc phát triển toàn diện những ai bị loại trừ.

Những thành phần lãnh đạo tôn giáo, cần giúp và cống hiến chỉ dẫn về đạo lý

Người nghèo là thân mình Đức Kitô

Tại sao những lời mạnh mẽ có tính cách tiên tri của Đức Giáo hoàng Piô XI trong Thông điệp Quadragesimo Anno (Tứ Thập Niên) chống lại chủ nghĩa đế quốc toàn cầu về tiền bạc, mà ngày nay, đối với nhiều người, thậm chí là Công giáo, lại xem là cực đoan và thái quá?

Đức Phanxicô: Đức Piô XI chỉ có vẻ thái quá đối với những ai cảm thấy bị lời ngài tấn công và bị những lời lên án tiên tri của ngài đánh trúng. Thế nhưng vị Giáo hoàng này không phóng đại, ngài đã nói lên sự thật sau cuộc khủng hoảng năm 1929 về kinh tế và tài chính. Như một động viên leo núi giỏi, ngài có thể nhìn xa trông rộng và đã thấy được các sự việc theo bản chất của chúng. Tôi sợ rằng những ai vẫn còn muốn đặt vấn đề trước những lời khiển trách của Đức Piô XI, là những người đã đi quá đà.

Thông điệp Phát Triển Các Dân tộc nói rằng tư hữu không phải là một thứ quyền tuyệt đối mà là những gì phụ thuộc vào công ích, và cả Sách Giáo Lý của Thánh Giáo hoàng Piô X cũng đã liệt kê việc đàn áp người nghèo và ăn gian lương bổng của nhân công là một trong số các tội kêu thấu trời… Phải chăng tất cả các điều nhân định đó vẫn là những gì còn mang tính thời sự?

Đức Phanxicô: Chúng chẳng những vẫn còn thời sự mà càng ngày tôi lại thấy chúng càng được kinh nghiệm chứng thực hơn nữa.

Những lời của Đức Thánh Cha về người nghèo như là thân mình của Chúa Kitô” đã gây đụng chạm mãnh liệt nơi nhiều người. Đức Thánh Cha có cảm thấy bị phiền toái trước lời tố cáo về chủ nghĩa bần cùng” (pauperism) hay chăng?

Đức Phanxicô: Trước khi Thánh Phanxicô Assisi xuất hiện thì đã có “thành phần bần cùng”; có nhiều thành phần bần cùng ở thời Trung Cổ. Chủ nghĩa bần cùng là một thứ biếm họa về Phúc Âm và về chính sự nghèo khổ.

Trái lại, Thánh Phanxicô đã giúp chúng ta khám phá sự liên hệ sâu xa giữa nghèo khổ và đường lối của Phúc Âm. Chúa Giêsu nói rằng chúng ta không thể làm tôi hai chủ là Thiên Chúa và giàu sang. Phải chăng đó là chủ nghĩa bần cùng? Chúa Giêsu nói với chúng ta một chuẩn mực để căn cứ vào đó chúng ta bị phán xét. Chúng ta đọc thấy trong Phúc Âm Thánh Mathêu đoạn 25: Ta đói, Ta khát, Ta tù ngục, Ta yếu đau, Ta trần truồng và các ngươi giúp đỡ Ta, mặc cho Ta, viếng thăm Ta, chăm sóc Ta. Khi nào chúng ta làm điều ấy cho một trong những người anh chị em hèn mọn nhất của chúng ta là chúng ta làm điều ấy cho Chúa Giêsu.

Việc chăm sóc cho tha nhân của chúng ta, cho những ai nghèo khổ, cho những ai chịu khổ nơi thân xác và linh hồn, cho những ai đang thiếu thốn. Đó là tiêu chuẩn.

Phải chăng đó là chủ nghĩa bần cùng? Không, đó là Phúc Âm. Nghèo khổ đưa chúng ta ra khỏi ngẫu tượng và khỏi cảm giác tự mãn. Giakêu, sau khi đã bắt gặp ánh mắt nhân hậu của Chúa Giêsu, đã cho người nghèo cả nửa gia tài của mình.

Sứ điệp Phúc Âm là để cho hết mọi người. Phúc Âm không lên án người giàu, mà là việc sùng bái ngẫu tượng giàu sang phú quý. Việc sùng bái ngẫu tượng làm cho con người thành dửng dưng trước tiếng kêu của người nghèo. Chúa Giêsu đã nói rằng, trước khi chúng ta dâng lễ vật trên bàn thờ, chúng ta cần phải làm hòa với anh em của chúng ta. Cũng thế, tôi nghĩ chúng ta cần phải nới rộng điều yêu cầu làm hòa này với những người anh em nghèo khổ này nữa.

ĐGH Phanxicô luôn có sự quan tâm đặt biệt đến người bệnh tật và người nghèo

Ưu tư vì người nghèo là truyền thống của Giáo hội

Đức Thánh Cha đã nhấn mạnh đến tính chất liên tục với truyền thống của Giáo hội về mối liên hệ của Giáo hội với người nghèo. Đức Thánh Cha có thể cho mấy thí dụ về điều này?

Đức Phanxicô:  Trước khi khai mạc Công đồng chung Vaticanô II một tháng, Đức Giáo hoàng Gioan XXIII đã nói rằng : “Giáo hội chứng tỏ mình như Giáo hội muốn là Giáo hội của hết mọi người, đặc biệt là Giáo hội của người nghèo”.

Vào những năm sau đó, việc đối xử ưu ái với người nghèo đã trở thành giáo huấn chính thức. Một số người nghĩ nó là một cái gì đó mới mẻ, thật ra nó là mối quan tâm xuất phát từ Phúc Âm và được trở thành văn kiện ngay từ các thế kỷ đầu tiên của Kitô giáo.

Nếu tôi lập lại một số đoạn từ những bài giảng của các vị Giáo phụ vào thế kỷ thứ hai và thứ ba, về cách thức chúng ta cần phải đối xử với người nghèo, thì một số người có thể sẽ tố cáo tôi là thực hiện một bài giảng về chủ nghĩa Mác-Xít. “Anh chị em không biến thành một quà tặng từ những gì là của anh chị em cho người nghèo mà là anh chị em đang trả lại cho họ những gì là của họ. Những gì anh chị em đang chiếm hữu là để sử dụng chung của hết mọi người. Trái đất này thuộc về hết mọi người, chứ không phải của người giàu”. Đó là những lời của Thánh Ambrosio, những lời được Đức Phaolô VI sử dụng để nói, trong Thông điệp Sự Phát triển của các Dân tộc, rằng của cải riêng tư không tạo nên một thứ quyền lợi tuyệt đối và vô điều kiện đối với bất cứ ai, và không ai được phép giữ độc quyền sử dụng những gì thặng dư đối với các nhu cầu của họ, trong khi các người khác đang thiếu thốn những nhu cầu căn bản.

Thánh Gioan Chrysostom đã nói: “việc không chia sẻ các sản vật của anh chị em với người nghèo có nghĩa là anh chị em đánh cắp họ và lấy mạng sống của họ. Những sản vật chúng ta có không phải của chúng ta mà là của họ...”.

Chúng ta thấy đó, mối quan tâm đối với người nghèo là ở trong Phúc Âm, nó ở trong truyền thống của Giáo hội.

Giáo hội, khi mời gọi chúng ta hãy thắng vượt những gì tôi gọi là “việc toàn cầu hóa tính chất dửng dưng”, hoàn toàn không dính dáng gì tới bất cứ khuynh hướng chính trị nào và bất cứ ý thức hệ nào. Giáo hội được tác động bởi những lời của Chúa Giêsu, và muốn cống hiến việc đóng góp của mình trong việc xây dựng một thế giới là nơi con người quan tâm đến nhau và chăm sóc cho nhau.

Khánh Thi

 

Ý kiến bạn đọc ()
Tin khác
Xem thêm