Thứ Sáu, 13 Tháng Chín, 2019 15:22

Ðức Hồng y Roger Etchegaray, “sứ giả hòa bình” đã về với Chúa

 

Trái tim của người dành cả cuộc đời để “cảm nghiệm nhịp đập con tim thế giới” đã ngừng đập vào ngày 4.9.2019, nhưng những cây cầu của hòa bình, hòa giải và đối thoại mà Ðức Hồng y Roger Etchegaray để lại vẫn đang góp phần kết nối thế giới.

 

Không học qua trường lớp ngoại giao, cũng chưa từng được bổ nhiệm làm Sứ thần Tòa Thánh, nhưng đặt chân đến nơi nào trên quả địa cầu, vị hồng y người Pháp cũng được nể trọng vì vai trò của một “sứ giả hòa bình” kiệt xuất. Ngoại giao của Ðức Hồng y Etchegaray có thể không theo bài bản của địa chính trị, mà được xây dựng nền tảng vững chắc từ những giá trị của Tin Mừng, của đạo yêu thương. Hòa bình chỉ được xây dựng khi con người biết lắng nghe, biết cảm thông và biết đối thoại. Ngài đã dành cả đời để đi, để nghe, để thấy và để cảm nghiệm thế giới. Có thể là những cảm nghiệm đầy đau thương, đầy gai góc hay quá lạ lẫm nhưng đó vẫn là những “nhịp đập của con tim thế giới” mà không ai có thể chối bỏ.

Vị hồng y với chiếc bêrê Xứ Basque trong một dịp thăm lại miền đất ấu thơ

 

Bằng hữu bốn phương

Trong khoảng 3 thập niên Ðức Hồng y Etchegaray còn làm việc tại Tòa Thánh, những ai có dịp đến thăm ngài trong căn hộ ở tầng cao nhất của Ðiện Saint Calixte, thuộc khu Trastevere của Rome, chắc chắn sẽ ấn tượng về 2 điều: kỷ vật của các chuyến đi và đức tin vô cùng sâu sắc của vị chủ nhà. Chuyên gia người Pháp về Lịch sử Giáo hội Bernard Lecomte, người đã cùng làm việc trong một thời gian dài để chấp bút cuốn hồi ký nổi tiếng của Ðức Hồng y Etchegaray J’ai senti battre le coeur du monde (Tạm dịch: Tôi cảm nghiệm nhịp đập con tim thế giới) kể với trang tin Aleteia: “Tôi nhớ hoài những lần đầu tiên gặp gỡ tại Rome, vào năm 2006, khi ngài đồng ý trò chuyện để tôi viết lại hồi ký. Trước mỗi lần làm việc, ngài luôn mời tôi vào cầu nguyện trong nhà nguyện đơn sơ được treo đầy tranh icôn Nga của căn hộ!”. Không chỉ khi làm việc, khách đến nhà chơi bao giờ cũng sẽ có những phút giây cùng ngài cầu nguyện ở góc nhỏ thiêng liêng này trước khi dùng bữa.

Được ĐTC Gioan Phaolô II trao mũ hồng y năm 1979

 

Con người luôn dâng mọi việc lên Chúa ấy đã yêu thương và phục vụ Giáo hội bằng những bước chân không mệt mỏi, trải khắp các châu lục. Phải ra đi, vì như ngài vẫn thường nói, “Giáo hội không chỉ ở Rome, Giáo hội ở khắp nơi”. Nhớ về Ðức Hồng y Etchegaray, nhà báo Hervé Yanou, phóng viên thường trú tại Vatican của tờ Le Figaro viết: “Căn hộ của ngài sách báo xếp chồng chồng, và chưa kể là có vô vàn vật lưu niệm, như một viện bảo tàng nhỏ. Ðến thăm ngài, thật tình tôi chẳng biết phải… treo áo ở đâu, nhìn bên đây thì thấy hang đá do nhà lãnh đạo Cuba Fidel Castro tặng, nhìn bên kia thì có những món kỷ vật đặc biệt khác…”. Ngài làm bạn với cả thế giới nên nơi ngài ở cũng là nơi tình bằng hữu bốn phương hội tụ, qua những món đồ lưu niệm xinh xắn và qua cuốn sổ tay luôn kín lịch làm việc cùng những cuộc hẹn. Ðức Hồng y Etchegaray chưa bao giờ từ chối ai muốn gặp mình.

Cuộc gặp giữa cộng đồng Kitô giáo và Hồi giáo do Sant Egidio tổ chức sau vụ tấn công tòa tháp đôi WTC tại New York 11.9.2001

 

Ra tiền tuyến

Sinh năm 1922 tại thị trấn Espelette, tây nam Pháp, vị hồng y có đi đến đâu thì vẫn “đặc sệt” những nét không lẫn vào đâu được của một người con Xứ Basque. Tính tình tươi vui, nụ cười hào sảng, và khi không đội mũ đỏ thì ngài luôn dùng chiếc bêrê quen thuộc của quê nhà. Có lẽ với bản tính ấy nên những công việc Ðức Hồng y Etchegaray từng trải qua đều có thể tóm tắt gọn qua hai từ “kết nối” và “mở cửa”. 15 năm làm Tổng Giám mục Marseille (1970-1985) là thời gian để ngài tích lũy những kinh nghiệm về sự đa dạng của văn hóa, chủng tộc và tôn giáo, vì đây là một trong những thành phố có tỷ lệ người nhập cư cao nhất Pháp. Hơn hết, Marseille là một thành phố lớn nên cũng mang hết mọi sắc thái của một đô thị, từ các khu trung tâm hào nhoáng đến những vùng ngoại ô tập trung nhiều khu dân cư nghèo phức tạp. Tờ La Croix dẫn lại một nhận xét của Ðức Hồng y Etchegaray về miền đất được ngài xem là quê hương máu thịt thứ hai, chỉ sau Espelette của Xứ Basque: “Có thể gọi Marseille là một thế giới thu nhỏ, không phải mô hình đặt trong cái chai để trang trí, mà là một thế giới sống động, với đủ các màu sắc và mùi hương của khắp năm châu”. Ngài thăm nom các khu ngoại ô nghèo, mở rộng cửa chào đón những gia đình nhập cư gốc Phi, kết nối họ với dân bản xứ, trở thành bằng hữu của các cộng đồng Hồi giáo, Do Thái giáo…

Hội ngộ Chủ tịch Cuba Fidel Castro

 

Ở Marseille, ngài nếm trải hương vị của năm châu và cũng từ Marseille, ngài bước ra năm châu khi được Ðức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II mời về phục vụ tại giáo triều vào năm 1985, ở những vị trí quan trọng như Chủ tịch Hội đồng Giáo hoàng về Công lý và Hòa bình; Chủ tịch Hội đồng Giáo hoàng Cor Unum (Ðồng Tâm). Ðức Hồng y Etchegaray trở thành một trong những cộng sự thân tín nhất của Ðức Gioan Phaolô II cho đến khi Ðức Thánh Cha được Chúa gọi về năm 2005. Hai vị quen biết nhau khi học tập tại Rome vào năm 1946 và có nhiều dịp trao đổi, làm việc khi tham dự Công đồng Vatican II. Lúc ấy, Ðức Gioan Phaolô II là vị Giám mục trẻ tuổi của Krakow còn Ðức Hồng y Etchegaray là linh mục, tham gia với tư cách là một trong các chuyên gia của Pháp. Từ năm 1985, Ðức Gioan Phaolô II đã xem vị hồng y người Pháp như một sứ giả riêng. Ngoài những lúc làm việc tại giáo triều, Ðức Hồng y Etchegaray thường xuyên được Ðức Thánh Cha gởi đến những nơi đang “dầu sôi lửa bỏng” trên thế giới hoặc những vùng ngoại biên của Giáo hội. Ngài đã dâng thánh lễ giữa bom đạn tại Nam Tư cũ, ngài đến Rwanda trong cơn kinh hoàng của cuộc thảm sát 800.000 người Tutsi, ngài sang Iraq gặp Tổng thống Saddam Hussein năm 2003 với niềm hy vọng sẽ ngăn chặn được khói lửa của chiến tranh… Ðức Hồng y Etchegaray đã gặp Chủ tịch Cuba Fidel Castro, làm tiền đề cho chuyến thăm lịch sử của Ðức Gioan Phaolô II đến quốc gia Trung Mỹ này vào năm 1998.

Khi tuổi đã cao, ngài vẫn hết lòng phục vụ Ðức Giáo Hoàng Bênêđictô XVI, và “đi sứ” chuyến cuối cùng đến Lebanon vào năm 2006, lúc đã 84 tuổi. Dưới triều đại của Ðức Phanxicô, tuy về hưu, nhưng những cây cầu huynh đệ mà ngài đã xây dựng ở khắp nơi vẫn rất hữu ích cho Tòa Thánh. Chẳng hạn, cuộc gặp giữa Ðức Thánh Cha Phanxicô với Ðức Thượng phụ Chính Thống giáo Nga Kirill vào năm 2016 trở thành hiện thực một phần cũng nhờ tình bạn tốt đẹp lâu năm giữa Ðức Hồng y Etchegaray với Chính Thống giáo Nga.

 

“Người bạn lớn” của Giáo hội Việt Nam

Ngày 21 và 22.8 vừa qua, Nhóm Công tác hỗn hợp Việt Nam - Vatican đã họp tại Tòa Thánh, với trưởng phái đoàn Việt Nam là Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Tô Anh Dũng và trưởng phái đoàn Vatican là Ðức ông Antoine Camilleri, Thứ trưởng Ngoại giao Tòa Thánh. Thông cáo chung của cuộc họp đánh giá cao sự phát triển tích cực của quan hệ song phương trong những năm qua. Ðặc biệt, hai phái đoàn đã thảo luận “những nguyên tắc chính xây dựng Quy chế hoạt động của Ðại diện Tòa Thánh thường trú và Văn phòng Ðại diện thường trú tại Việt Nam, hướng đến việc thiết lập Văn phòng trong thời gian sớm nhất có thể”. Ðây là một bước tiến đáng ghi nhận trong quan hệ hai nước, và người đã đặt những bước đầu tiên làm nền tảng cho các biến chuyển tích cực đó không ai khác chính là “sứ giả hòa bình” của Ðức Gioan Phaolô II - Ðức Hồng y Etchegaray.

Tại nhà thờ đá Phát Diệm (1989) 

 

Sau hơn một thập niên quan hệ song phương bị gián đoạn, tháng 7.1989, Ðức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II đã gởi vị hồng y người Pháp làm “sứ giả” đầu tiên đến Việt Nam. Chuyến đi diễn ra rất thành công, ngài đã thăm nhiều giáo phận ở cả 3 miền, gặp gỡ các vị lãnh đạo cấp cao của Nhà nước. Tháng 5.1990, ngài trở lại Hà Nội để dự tang lễ của Ðức Hồng y Giuse Maria Trịnh Văn Căn, Tổng Giám mục Hà Nội. Nửa năm sau, tháng 11.1990, Ðức Hồng y Etchegaray dẫn đầu phái đoàn đầu tiên của Tòa Thánh thăm chính thức nước ta, bao gồm Ðức Giám mục Claudio Celli - Thứ trưởng Ngoại giao Tòa Thánh vào thời điểm ấy và Ðức ông Barnabê Nguyễn Văn Phương, chuyên viên Bộ Loan báo Tin Mừng cho các dân tộc.

Với ĐGM P.X Nguyễn Quang Sách - Đà Nẵng (1989)

Ít ngày sau, các vị giám mục Việt Nam đã có chuyến hành hương Ad Limina về Tòa Thánh và yết kiến Ðức Thánh Cha. Trong cuộc gặp, Ðức Gioan Phaolô II nhận định chuyến thăm chính thức của phái đoàn Tòa Thánh tại Việt Nam đã “diễn ra trong bầu khí tôn trọng lẫn nhau, đầy thiện chí và sự cảm thông” nên “đã mở lối cho đối thoại”. “Con đường vẫn còn dài, và sẽ có không ít khó khăn, nhưng tin rằng đây là con đường đúng đắn”, Ðức Thánh Cha nhấn mạnh.

Sau chuyến thăm năm 1990, Ðức Hồng y Etchegaray đã nhiều lần quay lại Việt Nam, các cuộc gặp song phương cũng diễn ra thường xuyên hơn. Năm 2009, Nhóm Công tác hỗn hợp được thành lập, họp luân phiên tại Vatican và Việt Nam. Cuộc họp hồi tháng 8 vừa qua là vòng thứ VIII.

 

Ðức Hồng y Roger Marie Élie Etchegaray sinh ngày 25.9.1922 tại thị trấn Espelette, tây nam Pháp. Ngài thụ phong linh mục vào năm 1947, được bổ nhiệm làm Giám mục Phụ tá Tổng Giáo phận Paris vào năm 1969. Từ năm 1970-1985, ngài là Tổng Giám mục Tổng Giáo phận Marseille. Ðức cha Etchegaray được Ðức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II vinh thăng hồng y năm 1979. Năm 1985, ngài về Vatican để làm việc tại giáo triều, giữ nhiều vị trí quan trọng như Chủ tịch Hội đồng Giáo hoàng về Công lý và Hòa bình; Chủ tịch Hội đồng Giáo hoàng Cor Unum (Ðồng Tâm). Ðức Hồng y Etchegaray cũng từng là Chủ tịch Hội đồng Giám mục Pháp (1975-1981), Chủ tịch Liên Hội đồng Giám mục châu Âu (1971-1979) và là viện sĩ Hàn lâm viện về Khoa học Ðạo đức và Chính trị Pháp.

 

Chưa từng dự mật nghị

Tuy có 40 năm mang mũ đỏ, nhưng Ðức Hồng y Etchegaray chưa từng dự mật nghị bầu giáo hoàng. Khi Ðức Thánh Cha Gioan Phaolô II về với Chúa vào năm 2005, ngài đã 83 tuổi, quá tuổi tối đa theo quy định (80 tuổi) để làm hồng y cử tri. Vì vậy, cả hai cuộc bầu chọn Ðức Bênêđictô XVI (2005) và Ðức Phanxicô (2013), ngài đều không tham gia.

 

An nghỉ ở miền quê thân thương

Lễ an táng của Ðức Hồng y Roger Etchegaray đã diễn ra vào sáng 9.9 tại nhà thờ Chánh tòa Thánh Maria của giáo phận Bayonne - Lescar - Oloron, địa phận quê của ngài. Năm 2017, ngài đã rời Rome để về sống những ngày tháng cuối đời tại nhà hưu dưỡng Arditeya, gần gũi với miền đất ấu thơ Espelette. Lễ an táng do Ðức Hồng y người Pháp Dominique Mamberti - Chủ tịch Tòa án Tối cao Vatican và là đại diện của Ðức Thánh Cha Phanxicô chủ tế, đồng tế có Ðức Hồng y Peter Turkson, Tổng trưởng Bộ Phục vụ Phát triển Nhân bản toàn diện (Hội đồng Giáo hoàng về Công lý và Hòa bình; Hội đồng Giáo hoàng Cor Unum được sáp nhập vào bộ này từ năm 2009), cùng nhiều vị hồng y, giám mục, linh mục. Phía chính quyền Pháp có Thứ trưởng Nội vụ Laurent Nunez và nhiều thị trưởng, nghị sĩ đã đến tham dự.

Chia sẻ về “sứ giả hòa bình” của Ðức Gioan Phaolô II, Ðức Hồng y Mamberti nhắc lại: “Ðức Hồng y Etchegaray từng nói: Ðức Kitô là chìa khóa dẫn đường cho tôi đến ngày tôi lìa đời, xin Người hãy mở ra cánh cửa đến Thiên Quốc. Quả thật, Ðức Kitô chính là trọng tâm trong cả cuộc đời được dâng hiến trọn vẹn của ngài”. Vị Chủ tịch Tòa án Tối cao Vatican nhấn mạnh về những chuyến đi mà “hạnh phúc thay cho ai biết khóc vì chỉ những cặp mắt từng rơi lệ mới có thể nhận ra nhiều điều”“Ðức Hồng y Etchegaray đã từng chảy nước mắt không biết bao nhiêu lần khi chứng kiến những khổ đau của nhân thế, đôi khi vượt ngoài mọi sự tưởng tượng. Ngài muốn chia sẻ nỗi đau của những ai đang đau khổ và góp phần xoa dịu họ. (…) Qua vô số cuộc hành trình, mối quan tâm lớn nhất của ngài là xây dựng nền hòa bình và tinh thần hòa giải giữa người với người, giữa các dân tộc với nhau. Ngài chính là con người của tình huynh đệ toàn cầu”, theo Vatican News.

Chiều cùng ngày, Ðức Hồng y Etchegaray được an táng tại khu mộ phần của gia đình ở làng quê thân thương Espelette.

 

 

Tưởng nhớ vị hồng y Xứ Basque

Ðức Giáo Hoàng Phanxicô đã gởi điện phân ưu đến Ðức cha Marc Aillet, Giám mục giáo phận Bayonne - Lescar - Oloron: “Ðức Hồng y Roger Etchegaray - mà tôi phó dâng vào lòng thương xót của Chúa - đã ghi dấu ấn sâu sắc với Giáo hội Pháp và Giáo hội hoàn vũ. Ngài là vị mục tử nhiệt thành được đoàn chiên yêu thương, là cộng sự luôn biết lắng nghe và được quý mến, đặc biệt trong những sứ vụ khó khăn của Giáo hội ở khắp thế giới”.

Ðức cha Georges Pontier, nguyên Tổng Giám mục Marseille và nguyên Chủ tịch Hội đồng Giám mục Pháp nhớ về vị hồng y sống đơn sơ và “chiếc bêrê Xứ Basque, nụ cười nồng hậu, đầy thiện chí và nhiệt thành. Ngài là đại sứ tuyệt vời nhất từ miền đất của những quả ớt Espelette”.

Theo thông cáo của Ðiện Élysée, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã gởi lời chia buồn đến thân nhân của Ðức Hồng y Etchegaray và toàn thể tín hữu Công giáo Pháp. Ông Macron nhận định: “Ðức Hồng y đã xây dựng những cây cầu của tình huynh đệ, cũng là sự đóng góp cho giá trị của nền Cộng hòa. Ngài đã mang lại nhiều hoa thơm trái ngọt cả về mặt tôn giáo lẫn xã hội và vì điều này, nước Pháp tri ân ngài”.

 

 

 

NGUYỄN NGỌC LAN CHI

Ý kiến bạn đọc ()
Tin khác
Xem thêm