Thứ Hai, 01 Tháng Mười Một, 2021 19:45

Mục vụ lắng nghe

 

HAI CÂU CHUYỆN MỞ ÐẦU

1. Thời tôi còn phục vụ ở xứ đạo, trong văn phòng giáo xứ, tôi cho treo “Sơ đồ cơ chế mục vụ giáo xứ”. Sơ đồ này nhắm tới việc thực hiện đường lối của Công đồng Vatican II, xây dựng một Hội Thánh tại gia và một Hội Thánh “Tham gia, hiệp thông, đồng trách nhiệm vì sứ vụ”, theo gương hai thánh linh mục Phêrô Quí và thánh giáo dân - ông trùm Emmanuel Phụng và hội nhập văn hóa Việt Nam, tính cộng đồng. Vào năm 2017, giáo xứ trưng cầu giáo dân ba mô hình xây dựng cái cổng của giáo xứ. Phiên họp chung kết, tôi đề nghị xây cổng không nên để hàng chắn ngang trên đầu cổng. Tôi lấy lý do thời đại bình đẳng, tự do, dân chủ, người ta không muốn mặc cảm bị áp đặt và đè nén, khi đi vào giáo xứ. Cuối cùng khi biểu quyết, mọi người chọn mô hình cổng có đà đè trên. Tôi cảm thấy mất sĩ diện. Nhưng tôi chấp thuận. Sự kiện này, tôi không bao giờ quên, vì nó gây ra trong tôi một sự đau đớn xung đột quyền lực vì “Chiếc cổng theo ý dân mà không theo ý cha sở”.

2. Có một vị vua vi hành trên một con đường đầy chông gai và sỏi đá. Sau đó, vì thương dân, ông quyết định dùng da trâu bò trải trên đường để mọi người đi được êm chân. Ông nghĩ, đây là một việc làm phước đức vĩ đại mà ông làm cho mình và cho đời. Sau, thấy quá nhiều trâu bò bị giết đã gây hậu quả tới nền kinh tế nông nghiệp, nhà vua trăn trở, suy nghĩ giữa hai lựa chọn: thương dân và việc phục hồi kinh tế. Ông lắng nghe một người nô bộc hiến kế: “Nhà vua chỉ nên cắt một miếng da, úp vừa đôi bàn chân là đủ rồi”. Nhà vua nhận ra sự thật này và nghề đóng giày bắt đầu từ đây.

Cả hai câu chuyện cho thấy việc lắng nghe là phương cách để thực hiện được những mục đích của tương lai.


LẮNG NGHE CHÚA THÁNH THẦN VÀ LẮNG NGHE NHAU

Thượng hội đồng Giám mục thế giới chính thức tổ chức tại Vatican vào tháng 10. 2023. Với chủ đề: “Vì một giáo hội hiệp hành, tham gia và sứ vụ”. Ðây là một phương thức sinh hoạt rất mới trong Giáo hội khi áp dụng sinh động đường lối Công đồng Vatican II: “Giáo hội là Dân Thiên Chúa”. Bao gồm cả hàng giáo phẩm và cả hàng giáo dân, cùng hiệp hành, đồng trách nhiệm vì sứ vụ. Một trong những bước đầu tiên là gặp gỡ và lắng nghe. Ðức Thánh Cha khuyến khích mọi người lắng nghe Chúa Thánh Thần và lắng nghe nhau.

Lắng nghe là chú ý, tập trung vào người đối diện, muốn nghe và thấu hiểu những gì mà họ muốn trình bày. Theo Kinh Thánh: “Dấu chỉ của người khôn ngoan là biết lắng nghe”[1]. Kinh nghiệm lãnh đạo: “Nghe nhiều, không cần suy nghĩ lâu, trực giác đưa ra giải pháp, đúng lúc, hợp lý, thành công”. Ví dụ, nhiều tướng lãnh ở trận địa, chỉ nghe báo cáo, dựa vào tình huống mà quyết thắng; và một số doanh nhân nổi tiếng, cũng đã có những quyết đáp thành công lớn, chỉ nhờ lắng nghe. Thực ra nghe mệt hơn nói. Vì nghe đòi ta phải kiên nhẫn và biết kiềm chế. Nghe thấu cảm, mới có thể đáp trả và chia sẻ đúng mức. Nghe bao giờ cũng có lợi hơn nói, vì ta học hỏi được nhiều điều mới lạ.

Trong Kinh Thánh, Samuel lắng nghe Chúa kêu gọi, qua sự hướng dẫn của Heli, tư tế thượng phẩm, ba lần trong đêm, để trở thành tiên tri[2]. Salomon đã “Xin cho con một tâm hồn biết lắng nghe, để lãnh đạo dân Chúa và phân biệt phải trái. Chúa hài lòng, vì ông không xin trường thọ, giàu sang phú quý, tiêu diệt quân thù. Nên Ngài đã ban cho ông một tâm hồn khôn ngoan và tri thức, minh mẫn, độc nhất vô nhị, vô tiền khoáng hậu. Cả điều ông không xin, Chúa cũng ban, như giàu sang, vinh quang”[3]. Chúa Giêsu vào tuổi 12, lên đền thờ cùng với cha mẹ. Sau đó Ngài kín đáo ở lại, ngồi giữa các thầy thông thái, trong đền thờ để “Nghe, đặt câu hỏi, đối đáp thông minh”[4]. Thánh Giuse lắng nghe sứ thần nhiều lần, trong giấc mơ về sứ mệnh và hành động cứu sống gia đình thánh của mình[5].

Ðức Giáo Hoàng Phanxicô muốn một “huấn quyền lắng nghe”. Lắng nghe những gì Thần Khí nói với Giáo hội của Chúa Kitô. Theo Ðức Hồng y Kasper, hàng giáo phẩm không chỉ xác quyết và thi hành giáo lý của Giáo hội, nhưng còn lắng nghe và đáp trả cách hiểu của giáo dân với ý Chúa.  Nghĩa là có quan điểm, nhưng chỉ sau khi lắng nghe. Khái niệm này, đã được Công đồng đề cập và nêu lên một cách nổi bật. Tuy nhiên, chỉ là “khởi đầu cho khởi đầu”[6]. Ðức Bênêđictô XVI khẳng định: “Công đồng Vatican II không hủy bỏ các giáo huấn hay truyền thống Giáo hội”. Còn Ðức Phanxicô mong muốn một Giáo hội không ngừng tiến tới. Một Giáo hội trở về nguồn thì cũng là hướng tới tương lai, một cách liên tục, vững bền và cải cách. Ðức Hồng y Kasper nhận xét: “Toàn thể thì hơn là bộ phận, và toàn thể không phải tổng cộng của các bộ phận. Nhưng sự độc nhất, đa dạng, góp phần cho vẻ đẹp của toàn thể”. Ðức Thánh Cha cho biết, Ủy ban Thần học Quốc tế tuyên bố rằng: “Trong Giáo hội Công giáo, tính hiệp hành theo nghĩa rộng của nó, có thể được coi là sự kết nối của ba chiều kích: tất cả, một số và một”. Theo cách hiểu này, “tính hiệp hành liên quan đến việc thực thi cảm thức đức tin của toàn thể tín hữu (tất cả), sứ vụ lãnh đạo của Giám mục đoàn, mỗi vị với quyền niên trưởng của mình (một số), và sứ vụ hiệp nhất của Giám mục Roma. (một) [7]”. Vì vậy, Ðức Thánh Cha nói tiếp, “quyền tối thượng là một yếu tố nội tại của sự năng động của tính hiệp hành, cũng như khía cạnh cộng đồng bao gồm toàn thể Dân Thiên Chúa và chiều kích tập thể là một phần của việc thực thi thừa tác vụ giám mục.”

 

NGHE NHIỀU HƠN NÓI. NGHE ÐỂ THẤU CẢM

Chúng ta xin ơn khôn ngoan can đảm và tầm nhìn của Chúa Thánh Thần để biết lắng nghe bằng hai tai, nghe bằng hai mắt, nghe bằng cả khối óc con tim. Nghe nhiều hơn nói, nghe để thấu cảm, vì thế luôn phải gạt bỏ định kiến và sĩ diện. Khi định kiến là thành kiến quan điểm cố định có sẵn trong đầu, nên không nghe đủ. Thực tế, con người học nói ba năm, nhưng học nghe cả đời vẫn còn thiếu. Sĩ diện lắm lúc thể hiện ở cách: “Ta biết rồi, ta đã từng dạy và làm rồi”, nhất là những người có cấp bằng cao, nhiều kinh nghiệm, có chức vụ cao, không muốn ai dạy khôn mình. Kiêu căng, tự nghĩ bản thân mình tốt, không thích nghe góp ý. Con người có tâm lý thích nghe những lời tâng bốc, sợ sửa sai. Chính vì thế cần dè dặt nghe tâng bốc, nhưng tập nghe những người đối nghịch, nghe cả những chỉ trích của kẻ nghịch. Nên khuyến khích cho người phe nghịch nói. Kinh nghiệm cũng chỉ ra rằng “Người nói thật là bạn, người chê ta mà chê đúng là thầy ta”. Ai cũng thích khen, nên dễ nghe những lời nịnh hót và khó chịu nghe những lời chói tai. Trong Phúc Âm cũng có câu: “Chói tai quá”. Nhờ những lời góp ý nghịch, ta mới học được những cái mới ở mặt trái. Người có nhân đức thì biết cảm ơn những lời cay chua chỉ trích, như một liều thuốc giải độc. Kinh nghiệm trong đời sống tu đức cũng chỉ ra rằng, Thiên Chúa dùng “những lời chói tai” để mài giũa cho thỏi vàng nhân đức được sáng bóng lên.

Phần lớn thời gian của người lãnh đạo là nghe, nghe báo cáo, nghe sáng kiến, nghe qua điện thoại, nghe qua tiếng nói của mạng xã hội. Các lãnh đạo và giám đốc thời nay, đều có thói quen lắng nghe tiếng nói của dân và của những người thợ cấp dưới, vì họ tiếp cận với thực tiễn, khi thực hành. Tôi biết có những nhà lãnh đạo xí nghiệp lớn thuê người chỉ đi nghe khách hàng - vì khách hàng là thượng đế - và họ trả lương những người này rất cao với công việc nắm bắt, xử lý và định hướng thông tin. Lắng nghe làm thay đổi và đem lại hiệu quả. Con đường mới của mọi người đó là “Lắng nghe, chân thành, không tự ái”, và tối kỵ việc “nghe chưa hết đã vội tỏ ra biết rồi, không muốn nghe”.

***

Ðức Thánh Cha xác tín rằng “trong một Giáo hội hiệp hành, việc thực thi quyền tối thượng của Phêrô sẽ được rõ ràng hơn. Ngài cũng bày tỏ sự tin tưởng rằng tiến trình công nghị, sẽ bắt đầu trong những ngày tới đây tại mỗi giáo phận sẽ là một cơ hội để suy tư sâu hơn về khía cạnh quan trọng này, cùng với các Kitô hữu khác”. 

“Một tinh thần yêu thương, gặp gỡ, lắng nghe và thân ái là những gì chúng ta đang cần”[8].  Nghe bao giờ cũng tốt và có lợi hơn. Im lặng là vàng. Nói là bạc. “Nói đúng lúc là kim cương”[9].

 

Lm. Gioan Kim Khẩu Nguyễn Văn Hinh (D.Min.)

___________________________________________________

1 1 V 3, 4-15

2 1 Sm 3

3 1 V 3,4-15 và II Sử Ký 1,1-13

4 Lc 2,41-52

5 Mt 2,13-18

6 Karl Rahner

7 Tính hiệp hành trong Ðời sống và Sứ mệnh của Giáo hội, 2018, số 64

8 Hồng y Kasper

9 Lm. Giuse Tạ Huy Hoàng (D.Min)

 

Ý kiến bạn đọc ()
Tin khác
Xem thêm