Thiên đàng, địa ngục đôi quê

1.

Đó là câu hát m đầu bài đồng dao ca ming ca bn tr nhà quê chúng tôi ngày xa ngày xưa, mỗi khi ới nhau đi đám ma, đám gi vi cha m v: “Thiên đàng, địa ngc, đôi quê/ Ai khôn thì về. Ai dại thì xa/ Đêm v, nhớ Chúa, nhớ cha/ Đọc kinh, cầu nguyện, kẻo sa linh hồn”.Chúa ôi, làm sao tôi quên cái cảm xúc váng vất, mà bồi hồi, khó tả ấy? Đó là nhng đêm se lnh ht hiu sut tháng 11, quen gọi làtháng đi viếng mộ, cầu cho các đẳng linh hồn, cứ coi như là dịpthanh minh đền ơn đáp nghĩacủa người Công giáo Việt Nam vậy. Mãisau này, đã sang bên kia sườn dc cuc đời, vẫn còn nghe chút dư vang phơ phất, lãng mạn, buồn buồn của một thuở một thời đầy ký ức tuổi thơ nơi xứ đạo, làng quê.

Ngày ấy, vâng, ngày ấy, nông thôn ta còn y nguyên là một cõi chân quê, làng xã rộng rinh. Đi đến đâu, cũng thấy xanh mướt mát, đip trùng nhng rung lúa, bờ tre; tiếp tiếp những nương dâu, vườn sắn, luống khoai, cồn bắp, hồ ao, đầm vc thng cánh cò bay. Có ai muốn hơn thua, kèn cựa, lấn chiếm, tước đoạt của ai bao giờ? Nhà thờ, xứ đạo nào cũng quy hoạch na ná như nhau. Riêng tư và thiêng liêng một cõi. Ngoài nhà thờ nhà thánh là nơi cử hành lễ bái, phụng tự, kinh hạt; còn bao gồm một quần thể nhiều hạng mục công trình liền lạc với nhau: nhà cha, nhà xứ, nhà thầy, nhà phòng, nhà hội, nhà khách, nhà chung, nhà dòng, nhà phước, nhà trường, nhà thương, nhà cơm, nhà bếp, nhà kho và. . . nhà tang, nhà mồ (tang nghi quán). Xa xa ngoài bãi có khu vựcnghĩatrang, gọi làĐất Thánh, ngăn chia bằng hàng giậutrồng hoa dâm bụt quanh năm ra hoa đỏ thắm. Mọi việc, có nơi, có chốn. Cứ thế mà làm, tuần tự diễn ra, đã thành cái nếp bt di bt dch.

Đất Thánh của giáo họ làng tôi, bởi thế, linh thiêng, lớp lang, yên ả, kỷ cương lắm. Ở chỗ cao ráo nhất, là những lăng mộ kiên cố của các vị tiền nhân tiên tổ đã chịu chết vì đạo từ thời Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức và Văn Thân, Bình Tây Sát Tả (từ 1820-1886). Tôi còn đọc rành rành những hàng chữ Hán, chữ Nôm khắc họa trên bia đá. Về bên hữu bàn thờ là khu an nghỉ của các thế hệ chủ chiên (đủ gc gác t người Vit, Y Pha Nho); bà bề trên nhà phước; ông trương, ông trùm, ông qun. Xuôi xuống triền dốc thoai thoải ở lưng chừng, có từng dãy mồ quét vôi trắng của chức việc các giáo họ, các dâu giáp, đoàn hi, ân nhân, những người hằng tâm hằng sản đóng góp công đức cho nhà Chúa. Còn mặt bằng phía dưới, gần chân ruộng và ao Đức Bà, là khu mồ mả của con chiên bổn đạo có danh sách trong sổ nhân khẩu của giáo họ. Ai cũng có phần, có phận rạch ròi hẳn hoi. Lại còn có cả một khu đất dành riêng cho những người tứ cố vô thân, chết trôi sông lạc chợ, hoặc trẻ em, thai nhi, gọi lànhng linh hn m côihoặccác thánh anh hài.

2.

Như trên đã nói, Đất Thánh luôn được xem là nơi thiêng liêng, mặc dầu thời ấy, khói hương nghi ngút, cúng kiếng xem ra chưa mấy được phép, được đồng tình bên nhà đạo. Trẻ con vào thả diều, bẫy chim, đào dế, vui chơi là cấm tuyệt. Lệnh của cha xứ còn nghiêm nhặt hơn cả sắc chỉ và đạo dụ của triều đình. Đứanào, con nhà ai mà lỡ dại, lôi thôi, nghịch ngợm là chết tươi ăn năn tội chẳng kịp. Và giả như có ai muốn vào cắt cỏ cho trâu bò thì cũng phải được phép của ông từ. Chân bước, tay liềm, quang gánh, thúng mủng phải biết nương ghé, ý t, nghiêm trang, giữ gìn cho phải đạo. Nghĩa trang nhờ thế quanh năm cứ là quang đãng, sạch đẹp, nom chẳng thua kém gì Vườn Hoa Con Cóc ở thành phố Hải Phòng, hồi tôi theo gia đình chạy loạn tản cư về.

Hình như cái chết và đám ma được xem là chuyện quan trọng, người lớn và trẻ con đều rõ. Ở nhà quê, ai còn lạ gì ? Chỉ cần thoảng nghe tiếng chuông nhà thờ bỗng dưng gõ lên giữa thinh không, là y như có chuyện chẳng lành rồi đấy. Dù ở trong nhà hay ngoài đồng áng, tự nhiên, tất cả đều lặng thinh. Mọi người đưa tay làm dấu thánh giá, thầm thĩ đọc kinhchúng con cậy vì danh Chúa nhân từ, cho linh hồn. . . được lên chn ngh ngơi. Cái thói quen nhà quê mà lành thánh ấy đã thấm vào máu thịt chúng tôi, truyền từ đời trước đến đời sau, nhiều khi khiến bà con bên lương, bên Phật cứ ngẩn ra, chẳng hiểu tại sao. Sau, rồi quen mắt quen miệng, tôi thấy họ gật đầu, ngụ ý tâm đắc lắm. Hóa ra, đã có mt va chm, cộng sinh và dung hợp bão hoà chừng mực nào đấy giữa những khác biệt, những ranh giới mong manh, vô hình?

3.

Thể rồi, xong việc, người ta trở về, chuẩn bị vào nhà đám. Cứ một mực, răm rắp như việc thường ngày của nhà mình vậy. Mặc cho ông trùm, ông trương, bà quản và người lớn trong các đoàn hi sp xếp, dựng rạp, lập bàn thờ, chưng hoa đèn hoặc đôn đốc trà nước, cơm cỗ, chào mời khách khứa gần xa. Cũng đã nghe thấp thoáng đâu đấy ò e kèn trống, nhị, hồ của phường lâm khốc, biệt hành não nuột. Riêng bọn trẻ con chúng tôi đông vui, sầm uất đến không ngờ. Đứa nào cũng chc sn, giành cho được cây cờ tang, để xếp hàng mt, ra Đất Thánh ở phía đầu làng. Trời cuối năm, Bắc bộ rét đậm, rét hại. Đói hoa c mt, vớ được nắm xôi đỗ xanh còn ngút khói, lại thêm quả chuối tiêu trứng quốc vào bụng, là sướng tê, hí hửng lắm rồi. Hẳn ai cũng chưa quên câu hát rất trẻ con này: “Bà chết, cháu được ăn xôi/ Hai tay hai nắm, bà ôi là bà…”.

Đừng chê cười chúng tôi mà ti nghip. Nắm xôi và quả chuối chả thấm thía gì với cơn đói cồn cào của những đứa trẻ nhà quê. Chỉ loáng một cái, lại thèm thuồng muốn chết. Các cụ bảo, rộng rãi Chúa đãi của cho; so đo, Chúa co của lại ! Có ý chỉ, đây là cái lc cui cùng ca k ra đi cho người li. Trí khôn và lòng dạ của bọn trẻ quê mùa chúng tôi bấy giờ, sao ngây ngô và vụng dại đến thế là cùng. Bởi vì, ai lại mới thút thít giọt vắn giọt dài lúc sáng tinh mơ, khi ném hòn đất, nhành hoa xuống mộ huyệt thì xế chiều chạng vạng, lúc mảnh trăng non vừa nhú trên đầu ngọn tre, đứa nào đứa ny đã hò nhau í i khp xóm dưới, thôn trên. Chúng tôi, lại một lần đứng ngẩn tò te, nghe người lớn ngân nga kinh nguyện giỗ cầu hồnPhục dĩ chí tôn chân Chủ cửu trùng. Mãi sau này, trong quá trình sưu tầm - nghiên cứu và giới thiệumiền thơ trong kinh nguyện ở thượng nguồn, mới ngộ ra đây là bản kinhvăn thuần chữ Hán mang tênCảmTạ Niệm Từra đời ngay từ buổi hừng đông đạo Chúa vào Việt Nam (*). Trong khi đó thì ai cũng thuộc nằm lòng bản diễn Nôm, với mấy câu lục bát dạo đầu sau đây:Lạy ơn Thiên Chúa cao sang/ Chín tầng ngự trị, thiên đàng liên liên/ Loài người mọn mạy phàm hèn/ Cùng chung muôn vật ở trên địa cầu…”.

(*)Tham khảoTruyện Annam Đàng Ngoài Chí Đàng Trongcủa linh mục Philipphe Rosario Bỉnh (1759-1833), xuất bản tại Portugal, 1822, trang 30. Chúng tôi sẽ trở lại trường hợp bản kinh văn độc đáo này vào một dịp khác.

Francis Assisi Lê Đình Bảng

Từ khoá:
Chia sẻ:

Bình luận

có thể bạn quan tâm

Chương trình lễ giỗ cha P.X Trương Bửu Diệp lần thứ 78
Chương trình lễ giỗ cha P.X Trương Bửu Diệp lần thứ 78
Giáo phận Cần Thơ vừa ra thông báo về chương trình lễ giỗ cha P.X Trương Bửu Diệp lần thứ 78.
Sống Tin Mừng  qua lộc thánh đầu Xuân
Sống Tin Mừng qua lộc thánh đầu Xuân
Hái lộc đầu năm là một trong những nét đẹp truyền thống của người Việt. Với tín hữu, “lộc đầu năm” là lộc Xuân, lộc thánh với nội dung gồm những câu Lời Chúa, như là cách mời gọi cộng đoàn Dân Chúa sống Tin Mừng trong năm mới cũng...
Bước chân vị Ðại diện Tòa Thánh  tại miền truyền giáo Tây Bắc
Bước chân vị Ðại diện Tòa Thánh tại miền truyền giáo Tây Bắc
Trong các ngày 16-18.2.2024, Ðức Tổng Giám mục Marek Zalewski, Ðại diện Tòa Thánh tại Việt Nam đã thăm giáo phận Hưng Hóa, vùng đất truyền giáo với phạm vi trải rộng 10 tỉnh, thành phố.
Chương trình lễ giỗ cha P.X Trương Bửu Diệp lần thứ 78
Chương trình lễ giỗ cha P.X Trương Bửu Diệp lần thứ 78
Giáo phận Cần Thơ vừa ra thông báo về chương trình lễ giỗ cha P.X Trương Bửu Diệp lần thứ 78.
Sống Tin Mừng  qua lộc thánh đầu Xuân
Sống Tin Mừng qua lộc thánh đầu Xuân
Hái lộc đầu năm là một trong những nét đẹp truyền thống của người Việt. Với tín hữu, “lộc đầu năm” là lộc Xuân, lộc thánh với nội dung gồm những câu Lời Chúa, như là cách mời gọi cộng đoàn Dân Chúa sống Tin Mừng trong năm mới cũng...
Bước chân vị Ðại diện Tòa Thánh  tại miền truyền giáo Tây Bắc
Bước chân vị Ðại diện Tòa Thánh tại miền truyền giáo Tây Bắc
Trong các ngày 16-18.2.2024, Ðức Tổng Giám mục Marek Zalewski, Ðại diện Tòa Thánh tại Việt Nam đã thăm giáo phận Hưng Hóa, vùng đất truyền giáo với phạm vi trải rộng 10 tỉnh, thành phố.
“Các tu sĩ không bao giờ được phép xem mọi người khác trong xã hội thuộc ơn gọi hạng hai”
“Các tu sĩ không bao giờ được phép xem mọi người khác trong xã hội thuộc ơn gọi hạng hai”
Tại trung tâm tĩnh tâm K’Long, Lâm Ðồng đã diễn ra khóa họp Ban Cố vấn của 12 tỉnh dòng khu vực Ðông Á - Châu Ðại Dương (EAO) của dòng Salêdiêng Don Bosco từ 14 - 17.2.2024.
Tĩnh tâm mùa Chay dành cho giáo dân tại Đền thánh Martin
Tĩnh tâm mùa Chay dành cho giáo dân tại Đền thánh Martin
Trung tâm Mục vụ Martino Hố Nai vừa ra thông báo chương trình tĩnh tâm mùa Chay dành cho giáo dân
Khởi công xây dựng nhà thờ Phương Xá
Khởi công xây dựng nhà thờ Phương Xá
Đức cha Đa Minh Đặng Văn Cầu, Giám mục giáo phận Thái Bình đã chủ sự nghi thức đặt viên đá đầu tiên xây dựng nhà thờ Phương Xá ngày 17.2.2024.
Giới trẻ là mùa xuân, tương lai của Giáo hội
Giới trẻ là mùa xuân, tương lai của Giáo hội
Với chủ đề “Tuổi xuân gia đình”, Đại hội Giới trẻ hạt Phủ Lý, Tổng giáo phận Hà Nội đã được diễn ra vào ngày 18.2.2024 tại giáo xứ Kim Bảng.
Nhiệt tình và chủ động trong đời sống đức tin
Nhiệt tình và chủ động trong đời sống đức tin
Ngày 19.2.2024, Đức Giám mục Chánh tòa giáo phận Cần Thơ Stêphanô Tri Bửu Thiên đã gởi thư mục vụ Mùa Chay 2024 đến cộng đoàn Dân Chúa giáo phận này. Vị chủ chăn kêu gọi các thành phần trong giáo phận nhiệt tình và chủ động đời sống đức...
Thiếu nhi viết thư chúc Tết các linh mục hưu
Thiếu nhi viết thư chúc Tết các linh mục hưu
Mừng Tết Giáp Thìn 2024, giáo xứ Vạn Giã, giáo phận Bùi Chu đã tổ chức cho thiếu nhi viếng thăm nhà hưu giáo phận. Tại nhà hưu, các em đã chúc tuổi các cha. Nhiều em không tham dự được giáo xứ gợi ý viết thư thăm hỏi và...