Gìn giữ nét mộc mạc miền Tây...

Tôi là dân miền Tây, sống ở nhiều khu vực của đồng bằng, lên thành phố bị bạn bè định danh dân quê chính hiệu. Từ bé mê đọc Sơn Nam theo cách nghe ông chú cạnh nhà kể chuyện quê mình. Miền Tây thăng trầm cùng lịch sử đất nước. Đau thương, ly tán, gầy dựng… cho dù đất nước mở cửa cũng lâu, song nét tạm bợ ở nhiều vùng quê của đồng bằng hãy còn đó trong lối sống, xây cất, làm ăn, thiếu cái căn cơ, có lẽ vì thế nên trên nền phù sa được cho là màu mỡ, vựa lúa lớn, đến nay vẫn còn nhiều vấn đề nan giải về kinh tế, xã hội.

Cần gìn giữ, trân trọng nét đẹp quê mộc mạc

Nghèo, thôn làng thiếu đất canh tác, sinh kế khó khăn bởi cách kiếm sống tự nhiên một thời nay không còn hay ít ỏi lắm: mò cua bắt ốc trên kênh rạch đồng ruộng, làm mướn làm thuê, đóng đáy… Có nhà rơi vào cảnh tầm, sào như ở Bắc Bộ khi chỉ còn một hai công đất, cảnh ở quê mà không có đất ngày càng nhiều. Hợp tác hóa, rồi vỡ, tích tụ đất đai thời kỳ mới đã và đang diễn ra mạnh mẽ khốc liệt làm biến dạng đời sống mang tính xã hội học dẫn đến tất yếu làn sóng di cư rời đồng bằng với quy mô chưa từng có, có khi vượt nhiều con số tản cư ở các thời kỳ chiến tranh. Trong hơn 17 triệu dân, theo Báo cáo Kinh tế thường niên đầu tiên về Ðồng bằng sông Cửu Long, do Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp trường Chính sách công và Quản lý Fulbright thực hiện, công bố hồi 12.2020, tại thành phố Cần Thơ, chỉ trong vòng 10 năm đã có 1,3 triệu người Miền Tây di cư đến TP HCM, Đông Nam Bộ và các khu vực khác của đất nước vì lý do sinh kế, một tỷ lệ choáng váng. Số lượng đáng kể rời đất nước đi lao động xuất khẩu và định cư ở nước ngoài. Để cảm nhận khoảng trống do hơn 1,3 triệu người lao động để lại có thể nêu dẫn chứng thực tế: nhiều làng xã nông nghiệp đến vụ mùa không kiếm đủ lao động để thuê mướn do thanh niên nam nữ đã ly hương kiếm sống.

Ở TPHCM, dễ bắt gặp anh chị em từ miệt đồng bằng lên mưu sinh, không chỉ ở các khu công nghiệp và chế xuất. Khi đến số 26 đường Phó Cơ Điều, nơi cách không xa bệnh viện Chợ Rẫy, phố có nhiều trạm xe khách, cơ man hàng quán tạm trên xe do chị em đến từ Mỹ Tho hay vùng khác của miền Tây bán, nào hủ tiếu, mì… Trước số nhà 26 ấy có một hàng cà phê có chủ là dân Đầm Dơi - Cà Mau. Tiếng nói cười trao đổi y chang ở một xóm nào đó dưới quê ngay giữa lòng Sài Gòn. Đi xe khách từ Bạc Liêu đến chốn ấy, xuống xe, nghỉ chờ sáng bên tách cà phê nóng, ngỡ cứ như về tới… Cà Mau. Chất quê còn. Bà con hồ hởi cho biết khi được hỏi: tôi ở Tân An, nhỏ này ở Mỹ Tho…

Miền Tây, vựa lúa lớn của cả nước, cư dân gắn bó với nghề nông bao đời

Ở Khu chế xuất Linh Trung có khác: môi trường sống của hàng vạn công nhân đến từ đủ vùng miền tỉnh thành diễn ra trong va đụng văn hóa, nếp sống. Bà con từ Bắc Trung ra nhiều, hòa cùng dân miền Tây, lâu ngày lời ăn tiếng nói giao thoa hòa quyện có khi khó phân biệt. Giọng Bắc, từ ngữ Bắc Bộ, cách nói từ các tỉnh thành miền Bắc ảnh hưởng nổi trội từng giờ và khi anh chị em về quê sau năm tháng ở thành phố, ăn nói đi đứng có khác bởi hấp thu văn hóa từ ngay khu chế xuất khu công nghiệp lớn, chất thuần phác thô mộc đặc trưng của miền đất phù sa vơi đi. Có một nghịch lý đáng lo là ly hương, một bộ phận giới trẻ đến từ miền Tây lại có xu hướng sợ quê, giấu gốc gác, cố tạo ra vẻ dân thành phố hay tỉnh thành khác bằng bắt chước chất giọng hay ngôn từ, còn trang phục lại thay đổi quá nhanh. Anh chị em ngại bị… quê!

Miền Tây nghèo quá, từ từng mái nhà đơn sơ đến hạ tầng, rồi trình độ phát triển văn hóa qua các chỉ số giáo dục đào tạo khiêm tốn. Miền Tây không phải trung tâm công nghiệp. Du lịch manh mún phôi phai dù tiềm năng rất lớn. Tiềm năng của vùng không ai không thấy, song không được đánh thức để thăng hoa thành vựa xanh lương thực, thực phẩm bởi các trang trại hiện đại, năng suất cao, chất lượng tốt, xuất khẩu uy tín và nhiều giá trị. Dân miền Tây ra đi mang theo chiếc ba lô bán mồ hôi nơi xứ người, khi về vẫn chỉ chiếc ba lô còm cùng ít tiền và không có nhiều chuyện vui để kể, từ quê ra đi anh chị em lên thành phố chỉ làm lao động thô, không sình bùn mưa nắng như quê song cơ cực có khi còn hơn thế. Có những anh chị em gốc miền Tây thành danh, lập thân lập nghiệp bên ngoài đồng bằng, thi cử đỗ đạt lớn, song con số đấy không nhiều.

Lịch sử vùng, nghĩa khí, đặc sắc phong tục tập quán, văn nghệ, âm nhạc… của đồng bằng xứng đáng tự hào. Kho ngôn ngữ địa phương thuần phác, trang phục dung dị, ca cổ, cải lương cuốn hút, ẩm thực độc đáo… của miền Tây đáng tự hào chứ sao? Hòa nhập, tiếp thu cái hay cái đẹp của vùng miền khác, nhưng đồng thời, trân quý gìn giữ bản sắc quê, bởi đấy là tài sản mặc định cho cả đời người và thế hệ nối tiếp, khác chuyện áo cơm và hơn chuyện áo cơm.

CÔNG NGUYÊN