Nghi lễ sùng kính Mình Thánh Chúa Giêsu
Trong việc sùng kính Mình Thánh Chúa Giêsu, giáo dân Việt Nam xưa thể hiện hai hình thức sùng kính, đó là chầu lượt và kiệu Santi (còn gọi là kiệu Mình Thánh).
 |
| Gx Tam Tổng - GP Thanh Hóa |
Tuần chầu lượt
Trong các sách lịch lễ địa phận ở miền Bắc, miền Trung đều có ghi lịch lễ chầu lượt của xứ đạo, họ đạo trong địa phận. Lễ chầu lượt nghĩa là đến lượt một xứ đạo, họ đạo nào đó thay mặt cho các xứ họ đạo toàn địa phận chầu Mình Thánh Chúa một cách trọng thể. Lễ chầu lượt được tổ chức vào ngày Chúa Nhật. Và như vậy tất cả các ngày Chúa Nhật trong năm, ở mỗi địa phận đều có xứ đạo, họ đạo chầu Mình Thánh Chúa một cách trọng thể.
Lễ chầu lượt được bắt đầu từ thời gian nào, ai là người khởi xướng, nội dung của lễ chầu lượt ra sao? Qua tài liệu thư tịch cũ, chúng ta được biết người lập ra lễ chầu lượt là Ðức Giám mục địa phận Tây Ðàng Ngoài Phêrô Maria Ðông.
Trong một bức Thư chung làm tại Hà Nội, đề ngày mồng Tám tháng 9 năm 1902 do Ðức Giám mục Phêrô Maria Ðông ký, viết:
…
Thứ hai: Từ sang năm mà đi, sẽ chỉ mỗi một xứ hay là hai, ngày lễ Cả cho được Chầu Mình Thánh trọng thể lót ngày thay mặt cả và địa phận. Có ý kiến cho các xứ sỉ lượt nhau mà chầu làm vậy cho khắp các ngày lễ cả quanh năm. Sau này sẽ có thư riêng chỉ xứ nào chầu ngày nào và phải làm thế nào, nhưng mà từ rầy cho đến cuối năm nay xứ nào nhà thờ trị sở chưa có phép để Mình Thánh, thì phải liệu dọn dẹp sắm sửa mọi sự sẵn và xin phép cho kịp. Vả lại xứ nào đã được phép rồi, song chưa có nhà chầu tiện cho được để mặt lên chốc, thì phải liệu ngay [1].
Năm sau, tháng 6 năm 1903, Ðức Giám mục Phêrô Maria Ðông lại ra Thư chung quy định cụ thể về lễ chầu lượt:
Vậy trong Thư chung về phép Mình Thánh gửi cho các ông tháng trước thì đã dạy rằng: Từ sang năm mà đi sẽ liệu cho các xứ mỗi xứ sỉ lượt chầu lót một ngày lễ Cả quanh năm thay mặt cả địa phận. Ðây gửi sổ chầu để các ông biết xứ mình phải lượt chầu ngày nào. Việc chầu lượt thể ấy vốn Tòa thánh lấy làm quý cùng hay giục các đấng vít vồ[2] lập trong địa phận mình coi sóc, vì hay sinh nhiều ơn ích cả thể cho mọi người được ăn mày phần hồn, phần xác kể chẳng xiết. Xưa Ðức thày Liêu đã ước ao lập trong địa phận này hết sức, mà vì đời ấy không có thể liệu được thì người đã lập sự đọc kinh trong ba ngày Tết vì ý ấy. Rồi Ðức Mẹ thương trong địa phận ta được bằng yên, số các xứ các thày cả đã nở thêm nhiều, mà bây giờ hầu hết các xứ giữ Mình Thánh, ấy là ơn rất châu báu dường nào, cùng dễ liệu chầu lượt làm sáng danh phép Minh Thánh thì ta phải vui lòng khuyên giúp con chiên được sầm uất làm việc ấy cho xứng đáng. Vì vậy điều định như sau này:
1. Ðến ngày chầu lượt phải dọn nhà thờ, nhất là bàn thờ cho trọng thể hết sức, có thiếu đồ chầu mặt nhật, thì mượn xứ lân cân.
2. Ngày ấy sẽ liệu làm lễ trọng, đoạn sẽ để Minh Thánh vào mặt nhật để trên chốc nhà chầu cùng sẽ chầu cho đến tối.
3. Phải cắt bổn đạo từng lớp đến chầu Mình Thánh; Xứ nào đã chỉ hai ba nơi mà chầu, thì sẽ chia việc ấy từng phần, mà trong giờ chầu trước hết sẽ ngắm đàng Câu rút[3] rồi lần hạt một tràng năm chục, và sau hết sẽ đọc kinh cầu Trái tim Ðức Chúa Giêsu hay là Kinh dâng: Lậy ơn Ðức Chúa Giêsu, và kinh Vật hèn.
4. Phải sức cho hàng xứ hay là hàng phiên tùy nơi biết ngày chầu hai tuần trước, cùng phải giục bổn đạo dọn mình chịu lễ ngày ấy vì được ăn mày In du[4] đầy, mà thày cả sẽ lấy mấy điều trong Thư chung về phép Mình Thánh cho được giảng hay là đọc cho con chiên thêm lòng sốt sắng kính mến phép Mình Thánh.
Những việc ấy ta sẽ có ý dâng cho Trái tim cực trong Ðức Chúa Giêsu ngự trong phép Mình Thánh rủ lòng che chở thánh Yghêrêgia[5] cho khỏi các sự khốn khó hiểm nghèo đang chịu trong thì bây giờ [6].
*
* *
Lễ chầu lượt đã đi vào tâm thức người Công giáo với tấm lòng sùng kính Mình Thánh Chúa. Ngày chầu lượt dần dần trở thành một lễ hội ở xứ, họ đạo, làng Công giáo. Từ trước ngày lễ, nhà thờ được quét dọn sạch sẽ, được trang hoàng đẹp đẽ. Nhiều xứ đạo làm cổng chào, treo cờ Tòa Thánh, cờ chuối, cờ đuôi nheo, dựng đèn lồng. Cư dân trong xứ, họ đạo chộn rộn, chuẩn bị đón chờ ngày lễ. Người đi làm xa, nhớ ngày lục đục trở về quê trước ngày lễ. Giáo dân các làng quê, xứ đạo nhắc nhau:
Dù ai buôn đâu, bán đâu.
Nhớ ngày chầu lượt rủ nhau mà về.
Dù ai buôn bán trăm bề.
Nhớ ngày chầu lượt thì về thông công.
Ðến ngày chầu lượt, không chỉ giáo dân trong xứ, họ đạo đó mà giáo dân các xứ, họ đạo quanh vùng lũ lượt đến “thông công”, cùng tỏ lòng sùng kính Mình Thánh Chúa.
Lễ chầu lượt được cư dân miền đồng bằng Bắc Bộ và miền Trung gọi là chầu lượt vì được tổ chức tới ba ngày. Buổi chiều ngày đầu được diễn ra với một thánh lễ trang trọng. Buổi tối là đêm canh thức. Ngày thứ hai được xem là chính lễ, hình thức là sáng lễ, chiều chầu, buổi tối là đêm canh thức thứ hai. Thường thì mỗi xứ đạo có một số họ đạo lẻ. Trong khoảng thời gian nhất định người ta phân chia để các họ đạo lần lượt thay nhau chầu Mình Thánh (cũng được gọi là Thánh Thể). Tuần chầu lượt được kết thúc vào chiều ngày thứ ba. Buổi tối xứ đạo có thể tổ chức liên hoan văn nghệ. Có thể là đội văn nghệ của xứ đạo sở tại cũng có thể mời đội văn nghệ của xứ khác tới biểu diễn. Tiết mục là những lời ca, điệu múa ngợi ca Chúa, ngợi ca Ðức Mẹ Maria. Cũng có thể diễn về hạnh tích một thánh tử đạo nào đó, hoặc nội dung lấy trong Phúc Âm.
Trong lễ chầu lượt, xứ đạo, họ đạo có thể mời Ðức Giám mục về làm lễ Thêm sức cho trẻ, hoặc xứ đạo, họ đạo tổ chức cho trẻ nhỏ được xưng tội rước lễ lần đầu.
Chầu lượt thực sự là một lễ trọng của xứ, họ đạo. Một vùng quê yên tĩnh ngày thường bỗng nhộn nhịp vui tươi làm thức dậy những nét đẹp văn hóa và lòng mộ đạo của giáo dân.
(còn tiếp)
PGS.TS Nguyễn Hồng Dương
____________________________________________________________
1 Sách thuật lại các Thư chung địa phận Tây Ðàng Ngoài. In tại Kẻ Sở, 1908
2 Vít Vồ: Giám mục.
3 Câu rút: Thánh giá; Giá thập tự (Croix).
4 In du: Ân xá (Indulgentia)
5 Yghêrêgia: Giáo hội, Hội thánh.
6 Sách thuật lại các Thư chung địa phận Tây Ðàng Ngoài. In tại Kẻ Sở, 1908.
Bình luận