Đất Thánh
Trong việc tưởng nhớ người đã qua đời, Giáo hội Công giáo lấy ngày 2 tháng 11 hằng năm để cầu cho các tín hữu đã qua đời và cầu cho các đẳng hoặc cầu cho các linh hồn nơi luyện ngục. Ðây là dịp các tín hữu cầu cho người đã mất, đặc biệt là viếng Ðất Thánh.
Trong quá trình truyền giáo, phát triển đạo Công giáo ở Việt Nam, khi có một số lượng tín đồ nhất định, các giáo sĩ thuộc các dòng truyền giáo thường tập trung số tín đồ đó lại thành một nơi cư trú riêng để thành lập giáp đạo, sau đó là họ đạo, xứ đạo để tách khỏi những người ngoài đạo Công giáo được gọi là lương dân để lo giữ đạo. Việc gom tín đồ cư trú ở một nơi riêng được Giáo hội gọi là “biệt tòng lương - giáo”. Khi đã biệt cư, giáp đạo hay xứ đạo đồng thời cũng biệt tống táng, lập ra nghĩa địa riêng gọi là Vườn Thánh hay Ðất Thánh.
 |
Trong một bức Thư chung gởi bổn đạo địa phận Tây Ðàng Ngoài, đề Hà Nội ngày 24 tháng 8 năm 1893, Ðức Giám mục địa phận Phêrô Maria Ðông chỉ thị: “Hễ làng nào có ít nhiều chủ lập giáo, thì các ông phải lập giáo đạo, đặc biệt là việc phụng sự tống táng ngay”1. Năm 1903, trong một bức thư khác gởi bổn đạo địa phận Tây Ðàng Ngoài, Ðức Giám mục địa phận lại đề cập đến việc tang ma: “những nơi gián tòng lương, giáo có họ nào chưa biệt tống táng chăng”2.
Việc lập Vườn Thánh được Ðức Giám mục Phêrô Maria Ðông quy định trong Thư chung 1903 như sau:
1. Trong các xứ nếu họ trị sở chưa có Ðất Thánh thì thầy cả chính xứ phải bàn cùng bổn đạo mà lập một nơi riêng kín đáo sạch sẽ cho được táng xác kẻ có đạo như đã quen những nơi có đạo đã lâu. Chôn xác kẻ chết trong đất đã làm phép riêng thì linh hồn ấy được nhờ lắm, phần vì lời người ta đến cầu nguyện chung, phần vì các lễ phép thánh Yghêrêghi làm khi làm phép Ðất Thánh hay khi đấng Vít vồ đi kinh lược hay là dịp khác thể ấy.
2. Họ nào có Ðất Thánh thì chẳng được phép chôn dông dài nơi nọ, nơi kia, xác thầy cả không được chôn trong nhà thờ, nhà rẫy nếu không được phép của đấng bề trên.
3. Trong Vườn Thánh chỉ 3 nơi riêng: hai nơi gần thánh giá ở giữa Vườn Thánh là một nơi ở bên vườn biệt riêng cách lũy tre hay là tường xây tùy tiện.
Hai nơi gần thánh giá thì chỉ nơi thứ nhất cho được táng xác thầy cả và kẻ có chức thánh, nơi thứ hai để dành cho việc táng xác trẻ có đạo chết trước khi chưa đến tuổi khôn, vì nó chẳng mắc tội gì thì xác nó đáng kính cách riêng. Hai nơi ấy không cần phải rào riêng.
Còn nơi thứ ba cách biệt ở một bên này là góc vườn sẽ để xác trẻ chết khi chưa chịu phép rửa tội và xác những người lớn Hội Thánh cấm không được chôn trong Ðất Thánh. Sổ những người ấy thì đã có trong sách Rituale Romanum và sách Yên ủi kẻ liệt nữa.
Trong Vườn Thánh phải chôn cho thứ tự lần lượt từng hàng, từng khu, không nên chôn bậy bạ.
4. Việc bốc mả, thay ván phải giữ những điều đã dạy trong sách đoán và sách Yên ủi kẻ liệt”3.
Như vậy người Công giáo qua đời thường là được chôn cất ở một nơi riêng gọi là Vườn Thánh. Ở giữa người ta dựng một cây thánh giá. Quanh khu thánh giá là nơi an táng linh mục và những người có chức thánh cùng trẻ nhỏ đã chịu phép rửa tội mà qua đời. Trong Vườn Thánh phải chôn cất người qua đời theo thứ tự, có thể theo họ đạo, cũng có thể theo họ tộc hay gia tộc. Ở một góc Vườn Thánh có một khu đất gọi là đất nguyền rủa an táng những người lỗi đạo như tự tử, lấy vợ (chồng) thứ hai lỗi với Bí tích Hôn phối... Một số Vườn Thánh còn có một ngôi nhà nguyện. Mục đích để sau khi an táng người qua đời, những người đưa đám đến đó nghỉ ngơi, cầu nguyện. Ðến ngày lễ các linh hồn (2.11) các tín hữu đến đó cầu kinh. Những người chết vô thừa nhận (chết đường chết chợ, chết ở bệnh viện) hoặc những người chết bất đắc kỳ tử không được đưa về nhà mà đưa về nhà nguyện làm phép xác và an táng. Khi cầu nguyện mọi người hướng cả về cây thánh giá ở giữa Vườn Thánh.
Một trong những người được xem là có tư tưởng biệt tống táng sớm nhất là linh mục Trần Lục (1825 - 1899), tục gọi cụ Sáu. Khoảng trước năm 1883, linh mục Trần Lục cho cải táng 2.000 ngôi mộ, đem về nhà xứ, sau đó mộ của người thân nhà ai thuộc xứ họ đạo nào thì đưa về an táng ở nghĩa địa của xứ họ đạo ấy. Tác giả Hoàng Xuân Việt trong cuốn Thắng cảnh Phát Diệm viết: “Một lòng sùng mộ kỳ đặc nữa là cụ Sáu đã phát động trong giáo dân Phát Diệm thời đó là lòng sùng mộ nồng nàn các đẳng linh hồn trong luyện ngục. Cụ Sáu ngay từ cuối thế kỷ XIX đã có sáng kiến đầu tiên trong Giáo hội Việt Nam là cổ võ cho giáo dân của cụ sống tinh thần Giáo hội hiệp thông, điều mà đến thập niên 60 của thế kỷ XX, Công đồng Vatican II mới công khai tinh thần đó. Cụ Sáu đã làm gì? Thật là ít ai tưởng tượng được. Ngay từ thời đó mà cụ Sáu cổ xúy cho giáo dân bốc mộ ông bà cha mẹ, người thân yêu trong gia đình đã qua đời rồi đặt hài cốt vào những cái quách - con số lên đến 2.000 - để đem chôn tập trung có thứ tự vào một nơi đặc biệt gọi là Ðất Thánh. Nên nhớ hồi thời đó Phát Diệm cũng như nhiều giáo xứ khác chưa có Ðất Thánh làm nơi chuyên biệt chôn xác kẻ chết. Cụ Sáu bảo giáo dân rằng giáo xứ là một gia đình, nên phải đoàn tụ sum họp khi còn sống cũng như khi đã chết. Thế là đến ngày tổ chức tái táng, có cuộc rước kiệu linh đình, trọng thể 2.000 cái quan tài nhỏ, cờ tang, đèn nến sáng rực, vòng hoa ngào ngạt rực rỡ hương sắc. Và cụ Sáu cử hành trọng thể lễ Requiem trước khi các hài cốt được đưa ra Ðất Thánh tạm an nghỉ ở đó với giáo xứ chờ sống lại vinh quang trong ngày tận thế”4 .
PGS.TS Nguyễn Hồng Dương
__________________________________________________________
1. Sách thuật lại các Thư chung địa phận Tây Ðàng Ngoài.
2. Sách thuật lại các Thư chung địa phận Tây Ðàng Ngoài.
3. Sđd, tr.252-253.
4. Hoàng Xuân Việt: Thắng cảnh Phát Diệm. UBÐK Công giáo thành phố Hồ Chí Minh, 1990, tr.130-131.
Bình luận