“Sĩ diện”...

Tại Hội nghị Ban chỉ đạo quốc gia chuẩn bị và tổ chức Đại hội thể thao bãi biển châu Á lần thứ năm 2016 tại Đà Nẵng mới đây, Bộ trưởng Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch Hoàng Tuấn Anh đã có một phát biểu khiến nhiều người nghĩ suy và lo lắng : “...Dân tộc không sĩ diện là dân tộc yếu đuối, dân tộc không phát triển được. Phải sĩ diện. ... Phải cố gắng. Đại hội lần này tổ chức tại Việt Nam sẽ phải hơn Đại hội lần thứ tư tổ chức tại Thái Lan. Để cho người ta cảm thấy ông Việt Nam đâu phải đơn giản với ổng đâu. Ông làm là làm hoành tráng, có đẳng cấp...” (Báo Pháp Luật TPHCM 4.3.2016).

Nói nghĩ suy là vì, có vẻ vị Bộ trưởng nhầm lẫn giữa ý thức dân tộc, lòng tự trọng dân tộc với “sĩ diện''. Lòng tự trọng bao hàm nhiều khía cạnh, khác với “sĩ diện''. Lòng tự trọng có cơ sở từ tư tưởng nhân nghĩa, coi trọng phẩm cách và các giá trị, tôn trọng người khác, có tính văn hóa và tinh thần nhân văn, thể hiện qua những lời nói, cử chỉ, hành vi lịch thiệp, nhã nhặn, từ tốn, biết tự kiềm chế... Trong khi, “sĩ diện'' thường dễ đi đôi với sự phô trương, coi mình là nhất, chỉ cốt được tiếng, bất chấp các ảnh hưởng, là “đất tốt” để sinh ra sự hẹp hòi, ích kỷ.

Vậy thì, nếu vì “sĩ diện'' mà chạy theo những cái cao nhất, to nhất, dài nhất, tốn kém nhất..., trong khi nước mình còn nghèo, điều kiện an sinh xã hội còn quá thiếu thốn, dân lao động vẫn còn “ăn bữa mai, lo củ khoai bữa tối”..., sẽ dễ bị xem là kệch cỡm. Mà sự thường, chẳng ai khen sự kệch cỡm bao giờ...

Bảo lo lắng là bởi, nếu cứ theo cách nghĩ “cái gì cũng phải nhất, phải hơn”, và mải mê chạy theo những “kỷ lục sĩ diện”, trong hoàn cảnh Tổng sản lượng nội địa (GDP) của Việt Nam còn ở mức trung bình - yếu, tức chúng ta phải “vung tay quá trán”, thì sự tụt hậu sẽ ngày càng lớn và việc chạm đến những phúc lợi của người dân sẽ ngày càng xa. Chẳng hạn, chỉ riêng sự kiện Đại hội thể thao bãi biển này, theo dự định chi phí là khoảng 476 tỷ đồng. Giả định nếu chúng ta bớt được một nửa, có thể tính “hoành tráng” sẽ ít đi, nhưng số tiền tiết kiệm sẽ miễn được học phí cả năm cho nửa triệu học trò cấp hai. Tất nhiên, hai chuyện này khác nhau và đem gắn vào để so sánh là khập khiễng, nhưng không ai cấm chúng ta đặt hai vấn đề cạnh nhau để can bớt những suy nghĩ “hoành tráng”.

Mở rộng ra, có lẽ cũng xuất phát từ tâm lý “sĩ diện” mà nước ta mới có những kỷ lục tự tạo không nói lên điều gì, và cũng chẳng làm nước nào bái phục, vị nể, kiểu như đòn bánh tét to nhất, ly cà phê bự nhất, nồi lẩu khủng nhất..., và manh nha những dự án nhất nhất khác nữa, như báo đài thời gian vừa qua đưa tin khá nhiều. Chỉ lạ là, không thấy đơn vị nào cố gắng xây dựng kỷ lục “bệnh viện nhi có nhiều giường nhất”, hay “chợ có nhiều thực phẩm an toàn nhất”...

Công giáo và Dân tộc