Lục lọi quá khứ về tập tục lì xì

Ba ngày đầu năm, con trẻ hay thanh nam, thanh nữ trong nhà chưa lập gia đình đều tụ tập lại chúc tuổi ông bà, cô chú, mẹ cha và nhận được một phong bao màu đỏ bên trong là tiền mừng tuổi. Nhưng chắc ít có ai biết về những nguồn gốc đằng sau chiếc bì rực rỡ màu gấc chín này

Ý NGHĨA TÊN GỌI

Theo thầy Nghiêm Toản (hiệu Hạo Nhiên) – giáo sư, nhà nghiên cứu văn học Việt Hán tại Văn Khoa Sài Gòn lúc xưa – sinh ngày 5/3 năm 1907 tại Nam Định, “lì xì” có gốc là từ lợi thị trong tiếng Trung. Từ này phiên âm kiểu “hán ngữ bính âm”, còn gọi là “phanh âm” (cách thức sử dụng chữ cái Latinh để thể hiện cách phát âm các chữ Hán trong tiếng phổ thông Trung Quốc) là lì shì. “Lợi thị” có thể được hiểu theo 3 ý nghĩa. Một là, số lời thu được do mua bán mà ra. Hai là, tốt lành – có lợi. Ba là, vận tốt – vận may. Trong cả ba cách lý giải trên, thì “lợi thị” hay “lì xì” đều ngụ ý được lợi, được tiền, được may mắn. Thầy Hạo Nhiên khẳng định tiền mừng tuổi chính là thứ tiền đem lại cái hên, điều tốt lành cho trẻ em dịp đầu năm.

Lì xì trở thành nét văn hóa của người Á Đông

XƯA KIA…

Ở Trung Quốc, tiền mừng tuổi là một vòng đỏ xâu 100 cắc tiền đồng, biểu hiện cho lời chúc “bách niên giai lão”. Ngày nay, người ta để tiền mừng đầu năm tượng trưng cho sự may mắn, thành đạt trong một phong bao màu đỏ, in hoa văn đẹp mắt mà chúng ta vẫn quen gọi là bao lì xì.

Theo truyền thuyết xa xưa, có một con yêu quái thường xuất hiện vào đêm giao thừa, thích xoa đầu trẻ con đang ngủ ngon giấc khiến cho chúng giật mình khóc thét lên. Hôm sau, trẻ đau đầu, sốt cao làm các bậc cha mẹ không dám ngủ để canh phòng. Có một cặp vợ chồng ngoài 50 tuổi mới sinh được mụn con trai. Tết năm ấy, có 8 vị tiên dạo qua nhà, biết trước cậu bé này sẽ gặp tai họa với yêu quái liền hóa thành 8 đồng tiền đồng, ngày đêm túc trực bên bé. Sau khi chú bé ngủ say, hai vợ chồng lấy giấy đỏ gói những đồng tiền này lại, đặt lên gối con rồi đi ngủ. Nửa đêm, con yêu quái xuất hiện, vừa giơ tay định xoa đầu đứa trẻ thì từ bên chiếc gối lóe lên những tia vàng sáng rực khiến nó kinh hoàng bỏ chạy. Việc lấy giấy đỏ gói tiền được kể lại cho bà con làng xóm. Mọi người vui mừng, bắt chước làm theo và dần dần trở thành phong tục tiền mừng tuổi đầu năm.

Lì xì cho con cháu như một lời chúc con cháu thêm tuổi thêm ngoan

Một truyền thuyết khác lại kể rằng tiền mừng tuổi bắt nguồn từ cung đình đời nhà Đường. Năm đó, Dương Quý Phi sinh hạ hoàng tử, được tin mừng vua Đường Huyền Tôn đích thân đến thăm và ban cho Dương Quý Phi một số vàng bạc gói trong giấy đỏ. Dương Quý Phi coi đó vừa là tiền mừng, vừa là chiếc bùa Hoàng đế ban tặng con trẻ để trừ tà. Việc này được đồn đại ra ngoài, từ cung đình lan rộng ra dân gian, nhiều người bắt chước tặng tiền mừng và cũng bắt đầu coi như tặng món lộc trừ tai họa, mang lại nhiều điều may mắn.

Không có tài liệu cụ thể nào nói chính xác về thời điểm phong tục này được du nhập vào Việt Nam. Một số ý kiến cho rằng lì xì đã theo chân những người Minh Hương tới Việt Nam với mục đích lánh nạn trong những năm cuối thế kỷ 17, đầu thế kỷ 18. Cũng có người nói rằng, phong tục mừng tuổi đã có ở nước Đại Việt từ sau thời kỳ Bắc thuộc. Tên gọi “lì xì” trước đây chỉ phổ biến ở miền Nam Việt Nam, nơi có cộng đồng người Hoa đông đảo, nhưng với sự giao lưu văn hóa, giờ đây những người miền Bắc cũng dùng từ này thay cho chữ “mừng tuổi”.


LÌ XÌ BẰNG TIỀN HAY BẰNG CHỮ?

Bỏ tiền trong bao đỏ có thể lý giải bằng những giai thoại trên, như đã nói, trong miền Nam thì rõ ràng hơn cả. Ở miền Trung, ông bà cha mẹ, người tôn trưởng cho con cháu tiền mới vào dịp này và họ gọi là “tiền mừng tuổi”. Không chỉ người lớn mừng tuổi con cháu, mà khi xưa, con cháu phải mừng tuổi ông bà cha mẹ trước.

Trẻ con háo hức nhận bao đỏ ngày Xuân

Qua giao thừa, tới sáng sớm Mùng Một, con cháu bảo nhau tới nhà thờ để chúc Tết và lạy mừng ông bà, cha mẹ. Không chỉ lạy suông, cũng không thể muốn lạy mấy lạy thì lạy, mà theo nhà văn – nhà phong tục học Toan Ánh (sinh tại Thị Cầu, Bắc Ninh), chỉ lạy... hai lạy rưỡi. Lạy xong con cháu phải biết “thơm thảo” với đấng sinh thành bằng cách cung kính dâng lên những thứ bánh trái tươi ngon và một phong giấy hồng. Bên trong phong giấy thẳng thớm này có đặt một món tiền, để lên khay tươm tất và hoan hỷ, xin các cụ nhận cho, đó là “tiền mở hàng”. Tiền này không nhằm để cất cho nặng hầu bao, mà ngụ ý cầu chúc các cụ quanh năm sung mãn, may mắn.

Các em nhỏ háo hức khi cầm trong tay bao lì xì ngày tết

Tục mừng tuổi nay còn đó. Ông bà, cha mẹ, chú bác, cô dì, cậu mợ lì xì lớp cháu, con. Bằng hữu thân quyến tới nhà ai chúc Tết lì xì trẻ con của nhà đó. Hoặc chủ nhà đón khách tới chúc Tết lì xì trẻ em đi theo khách. Ý nghĩa chính không nằm ở “tiền” mà ở “tình”, tức ở lòng mong ước cầu chúc các cháu hay ăn chóng lớn, vui chơi, học hành tấn tới, còn phong bì nặng nhẹ nhiều ít (tiền) không phải là điều đáng để tâm lắm. Thậm chí không có một cắc bạc mà chỉ có... chữ. Chữ viết rõ to, đậm nét để “làm quà” mừng tuổi.

Người ta cũng có thể lì xì cho nhau bằng những bức tranh, phổ biến nhất là hình con cá chép. Sở dĩ như vậy là do con cá đọc tiếng Hoa là “dũy”, đồng âm với chữ DƯ, nghĩa là “dư dật, thừa thãi”. Tranh vẽ con cá được tặng là lời chúc nhau có của cải dư dật.

DUY HÒA

Chia sẻ:

Bình luận

có thể bạn quan tâm

Hẻm ở sài gòn qua góc nhìn của người quê
Hẻm ở sài gòn qua góc nhìn của người quê
Dân quê thăm thú Sài Gòn, về kể, thường là Thảo Cầm Viên, Dinh Thống Nhất, chợ Bến Thành, Chợ Lớn… Gần đây, lại ‘bổ túc” thêm tòa nhà Landmark 81, hầm sông Sài Gòn (hầm Thủ Thiêm), tàu điện…
“Cô bé bên cửa sổ” từ Nhật Bản đến với trẻ em Việt trên màn ảnh rộng
“Cô bé bên cửa sổ” từ Nhật Bản đến với trẻ em Việt trên màn ảnh rộng
Không chỉ ở Nhật Bản và nhiều nước trên thế giới, độc giả thiếu nhi ở Việt Nam hẳn cũng rất ấn tượng khi đọc qua tác phẩm “Totto-chan, cô bé bên cửa sổ”.
Hiệp hành chăm sóc môi sinh theo góc nhìn Cao Đài
Hiệp hành chăm sóc môi sinh theo góc nhìn Cao Đài
Tôn giáo Cao Đài có thể ảnh hưởng tốt đẹp tới việc chăm sóc môi sinh (môi trường sinh thái) theo nhiều cách.
Hẻm ở sài gòn qua góc nhìn của người quê
Hẻm ở sài gòn qua góc nhìn của người quê
Dân quê thăm thú Sài Gòn, về kể, thường là Thảo Cầm Viên, Dinh Thống Nhất, chợ Bến Thành, Chợ Lớn… Gần đây, lại ‘bổ túc” thêm tòa nhà Landmark 81, hầm sông Sài Gòn (hầm Thủ Thiêm), tàu điện…
“Cô bé bên cửa sổ” từ Nhật Bản đến với trẻ em Việt trên màn ảnh rộng
“Cô bé bên cửa sổ” từ Nhật Bản đến với trẻ em Việt trên màn ảnh rộng
Không chỉ ở Nhật Bản và nhiều nước trên thế giới, độc giả thiếu nhi ở Việt Nam hẳn cũng rất ấn tượng khi đọc qua tác phẩm “Totto-chan, cô bé bên cửa sổ”.
Hiệp hành chăm sóc môi sinh theo góc nhìn Cao Đài
Hiệp hành chăm sóc môi sinh theo góc nhìn Cao Đài
Tôn giáo Cao Đài có thể ảnh hưởng tốt đẹp tới việc chăm sóc môi sinh (môi trường sinh thái) theo nhiều cách.
Ngày tết của thiếu nhi
Ngày tết của thiếu nhi
Ngoài Tết Trung Thu, từ lâu, Ngày Quốc tế Thiếu nhi 1.6 đã đi vào đời sống xã hội, mở ra thêm một cơ hội để mọi người thể hiện tình yêu thương với con trẻ, làm ấm áp hơn không gian của các em.
Khởi động cuộc thi “Tiếng hát giáo đường” mùa III
Khởi động cuộc thi “Tiếng hát giáo đường” mùa III
Sau hai mùa giải 2018 và 2020, cuộc thi “Tiếng hát giáo đường” lần thứ 3 do CLB Lửa Hồng - thuộc Ban Mục vụ Giới Trẻ TGP TPHCM - tổ chức, đã chính thức được khởi động vào ngày 19.5.2024.
Món quà cho kẻ xa nhà
Món quà cho kẻ xa nhà
... Anh gói ghém kỹ quyển Kinh Thánh và gởi cho con qua đường bưu điện. Trong cái gói nho nhỏ đó anh kèm theo mảnh giấy, với dòng chữ nắn nót: “Nếu con đọc, có thể sẽ giúp con”.
Xem mưa trên mạng
Xem mưa trên mạng
Mạng xã hội phong phú trải khắp cùng đời sống, hiện thực từng phút vọng vào sống động vô cùng.
Một tập thơ dành cho thiếu nhi người dân tộc
Một tập thơ dành cho thiếu nhi người dân tộc
Trong 9 tập thơ của nhà thơ Nguyễn Thánh Ngã đã xuất bản từ năm 2001 đến nay, “Hạt bắp vỗ tay” là tập thơ đầu tiên mà tác giả viết riêng cho thiếu nhi, đặc biệt là trẻ em người dân tộc thiểu số.
Du lịch không chỉ bởi cảnh trí thiên nhiên
Du lịch không chỉ bởi cảnh trí thiên nhiên
Sức hấp dẫn của thiên nhiên, sự khác biệt khí hậu cùng đặc thù địa lý, núi đồi, sông suối, thảm cỏ, biển, rừng, đảo… đã giúp ngành kinh tế du lịch tồn tại và phát triển.