Thứ Tư, 24 Tháng Bảy, 2019 14:22

Gia phả gia tộc - vật báu của dòng họ

 

Ngày càng có nhiều gia tộc, dòng họ muốn truyền lại cho con cháu phả hệ, phả ký…, cũng như những ghi chép đặc biệt của gia đình, dòng họ mình, với mong ước thế hệ sau biết và quý trọng truyền thống tốt đẹp cũng như không quên nguồn cội mình.

 

“Nước có sử, nhà có phả” dường như đã thành câu mở đầu quen thuộc có thể bắt gặp ở rất nhiều cuốn gia phả gia đình Việt như một nguyên cớ đầy thuyết phục cho công trình của nhiều họ tộc.

Những cuốn gia phả được các thế hệ các dòng họ, gia đình truyền tay nhau giữ gìn

Ðể kể câu chuyện về nòi giống

Như đã biết, gia phả là bản ghi chép tên họ, tuổi tác, vai trò và công đức của tổ tiên, ông bà trong thời đại các vị sinh ra và lớn lên. Việc viết gia phả để chép lại những điều cần nhớ về cội nguồn đã trở nên phổ biến đây đó. Chỉ cần tra cứu trên mạng internet, có thể tìm thấy không ít trang danh mục gia phả và tư liệu nhiều dòng họ lớn nhỏ. Tuy cùng một họ, nhưng ở mỗi họ lại có vô vàn dòng, chi… khác nhau. Do vậy, những công trình gia phả lớn chỉ phong phú, đầy đủ khi tập hợp được nhiều gia phả của dòng, chi của mình khắp nơi.

Công việc mang tính hệ thống đòi hỏi sự chính xác cao, nhưng thực tế thì nhiều dòng họ đã trải qua thời gian xa cách, ly tán…, nên tập hợp đầy đủ các thông tin qua nhiều đời không phải dễ dàng. Theo những chuyên gia có kinh nghiệm trong việc lập gia phả, có thể nói hiện có hai cách tập hợp thông tin phổ biến: một là thực hành trên tư liệu sách vở còn lại của các gia đình và hai là trực tiếp đi phỏng vấn, ghi chép lại. Tiến hành theo cách nào còn tùy thuộc vào điều kiện nhân lực, vật lực. Hiện tại, có khá nhiều nơi mở dịch vụ nhận tư vấn và thực hiện hệ thống, thiết lập gia phả cho những ai có nhu cầu. Cùng đó cũng đã có những cuốn sách hướng dẫn thực hành dựng gia phả cho gia đình bằng những kinh nghiệm nghiên cứu được những nhà chuyên môn đúc kết.

Nhiều nơi nở rộ dịch vụ nhận tư vấn, thực hiện lập gia phả

Một trong những tên tuổi uy tín trong công việc đặc biệt này chính là Trung tâm Nghiên cứu và Thực hành Gia phả thuộc Hội Lịch sử TPHCM. Ðược hình thành từ năm 1992, trung tâm đã thực hiện được hàng trăm công trình mang tính chất phục hồi, truy tìm, xây dựng gia phả. Ðồng thời, đây cũng là đơn vị cho ra đời nhiều sách như một công trình nghiên cứu khoa học trình bày phương pháp tiếp cận, tự thực hiện việc lập gia phả. Ngoài ra, trung tâm cũng sẵn sàng tư vấn, trợ giúp miễn phí cách dựng gia phả cho bất kỳ ai quan tâm.

Ngoài Trung tâm Nghiên cứu và Thực hành Gia phả, hiện có khá nhiều nơi mở dịch vụ nhận biên soạn gia phả cho các dòng họ trên khắp cả nước, có thể được trình bày thành sách truyền tay lưu giữ trong dòng tộc hay dưới dạng số hóa, tùy theo nhu cầu cá nhân. Anh Vũ Ðức Ðông, một người chuyên nhận làm gia phả dòng tộc ở Hà Nội cho biết: “Không nhất định phải là gia tộc lớn, có nhiều công trạng cho đất nước hay phải có những cá nhân kiệt xuất mới lập gia phả. Thực tế ghi nhận, có nhiều trường hợp mục đích để bà con, anh em biết đến nhau trong mối tình thân đã thúc đẩy việc lập phả gia đình”. Cũng theo anh Ðông, trung tâm của anh còn có thêm nhiều dịch vụ liên quan đáp ứng nhu cầu của khách hàng như cung cấp gia phả mẫu, mở khóa học tự làm gia phả, thiết kế website gia tộc, dịch thuật tư liệu Hán - Nôm và in ấn gia phả... Chi phí thực hiện một bộ gia phả sẽ tùy thuộc vào số lượng người và số đời của mỗi dòng họ, cũng như hình thức thể hiện dưới định dạng nào thì sẽ có mức tốn kém khác nhau.

“Người xưa chép gia phả bằng chữ Nho, truyền nối đời đời, cất nơi nhà từ đường, mỗi dịp giỗ kỵ trưởng tộc đem ra đọc cho dòng họ cùng nghe, để con cháu các chi các ngành biết tổ tiên của nhau, nếu trong họ mà có người hiển đạt thì thật là niềm kiêu hãnh cho cả gia tộc. Vì vậy, dù làm bằng hình thức nào thì công việc này cũng đòi hỏi sự kiên nhẫn và tỉ mỉ, cần độ chính xác cao vì gia phả là nguồn soi chiếu đáng tin cậy của một con người với mối dây gia đình của họ”, ông Vũ Minh Phúc, người có hơn chục năm làm công việc này cho biết.

Niềm vui sau những cây gia phả

Chưa có thống kê chính xác, nhưng có thể nói có trên 300 họ ở Việt Nam. Và dù đó là dòng họ lớn hay nhỏ, dòng họ hiển hách có nhiều tiền nhân nổi trội hay không, thì việc tạo được cuốn gia phả của dòng tộc vẫn là niềm tự hào không nhỏ.

“Vấn tổ tầm tông đã thành nhu cầu tâm linh truyền đời của người Việt mình. Càng sống tha hương càng trân quý gia phả như báu vật...”, ông Lưu Văn Hữu (Q. Thủ Ðức) tâm tình. Cuốn gia phả gia tộc ông Hữu là do một người họ hàng ở hải ngoại bỏ công, bỏ của thực hiện, như mối dây kết nối con cháu với gốc tổ. Theo lời ông Hữu kể thì từ quyển gia phả này, ông cũng như nhiều thành viên khác trong họ mới biết được dòng họ Lưu nhà ông có không ít những nhân vật danh tiếng.

“Từ những dòng ghi chép như họ Phạm ta vốn gốc từ thôn X, xã Y..., những người lớn trong nhà tôi đã có thể tìm hiểu để nối phả. Qua so sánh, đối chiếu, kiếm tìm, chúng tôi biết được cụ tổ dòng họ mình thuộc chi nào, nhánh nào từ một dòng họ có gốc gác lâu đời hơn. Dòng họ tôi từ đó có ngày hội ngộ chung với con cháu đông đảo từ nhiều nơi”, ông Phạm Minh Công (Ðồng Nai) kể. Cũng theo ông Công, có những cuộc “trùng phùng” vô cùng đẹp đẽ khi nhiều bà con ở rất xa nhau nay có dịp biết về nhau. Ngày Tết hay ngày giỗ tổ họ Phạm thêm thắt chặt mối dây tình thân. “Người già mất đi, lớp trẻ lớn lên trung bình cứ vài ba mươi năm là một thế hệ mới, vì vậy duy trì gia phả là điều nên làm”, ông đúc kết.

Là một trong những họ lớn được trân trọng lập cây phả hệ trong cuốn ghi chép gia phả của làng Lê Xá, con cháu thánh Phêrô Vũ Văn Ðổng đã vô cùng tự hào bởi những dòng thông tin về dòng họ mình. Theo ông Vũ Trọng Tế, một trong những trưởng lão của dòng họ ông thánh Ðổng, dù con cháu đã tha phương lập nghiệp, nhiều mối liên hệ bị đứt đoạn, nhưng nhờ sơ đồ từ phả hệ này, người đời sau vẫn có thể biết về ông cha.

Sự ra đời của gia phả dòng họ đôi khi cũng là duyên cớ cho những ban liên lạc gia đình được lập ra. Ví dụ như dòng họ Phạm với trang hophamvietnam.org đã có thể nối kết nhiều nhánh, chi của họ này khắp nơi, từ đó xây dựng nên quỹ tương trợ, khuyến học, khuyến tài cho con cháu trong họ. Hoặc như gia tộc Nguyễn Văn ở Hương Lộc (Quảng Nam) cũng có hội khuyến học, hội dâu, và thường xuyên cập nhật thông tin hoạt động trong họ tộc, nhờ đó, ngày giỗ chạp dường như luôn được các con cháu nắm rõ qua thông báo chung.

Việc biên soạn những cuốn gia phả thường do một số con cháu đại diện trong họ sau khi thu thập tài liệu thực hiện. Thông thường nội dung một cuốn gia phả họ tộc được chia ra nhiều phần chi tiết. Trong đó không thiếu bài viết dạng hồi ký, bút ký, tản văn... của những “cây bút gia đình”. Các bài viết dù mang tính “nghiệp dư” nhưng lại rất đặc sắc vì thường kể lại những câu chuyện có thật, những tình cảm thật của người viết.

Thạc sĩ Vũ Ðức Huynh, chủ nhân cuốn Cách dựng gia phả tổ phả từng viết: “Có thể nói, bộ phả là cuốn lịch sử dòng họ, là cuốn lịch sử của một gia tộc tàng chứa nhiều mục đích, ý nghĩa mà các đời tiên tổ để lại cho con cháu muôn đời sau. Nó trở thành báu vật của dòng họ, gia tộc”.

 

Minh Minh

Ý kiến bạn đọc ()
Tin khác
Xem thêm