Thứ Tư, 03 Tháng Bảy, 2019 22:01

Nghề thổi xôi ở làng Gạ

 

“Làng Gạ có gốc cây đề / Có sông tắm mát, có nghề thổi xôi”…

Nghề thổi xôi ở làng này trải bao đời đã là một lựa chọn nghề nghiệp của nhiều người. Và không dừng lại ở đó, ngày nay, con dân của ngôi làng này đã phát triển nghề nấu xôi bằng cả sự kế thừa bí quyết ông cha lẫn sự sáng tạo cái mới.

 

Với người Hà Nội, xôi làng Gạ (Kẻ Gạ, tức làng Phú Gia nằm bên bờ Nam sông Hồng, nay thuộc phường Phú Thượng quận Tây Hồ) từ lâu đã là một trong những món ngon mang đậm nét phố cổ.

Trời còn chưa tỏ mặt, những người phụ nữ ở làng đã luôn tay với công đoạn đồ xôi để kịp dọn hàng cho phiên chợ sáng. Xôi - thức quà sáng dân dã được tìm kiếm nhiều nhất khi đến với chợ Phú Gia. Từ sáng sớm, các hàng xôi ở đây đã bắt đầu đón những vị khách đầu tiên. Thực đơn món xôi ở mỗi hàng đều phong phú, có từ 5 - 8 loại xôi khác nhau tỏa mùi thơm hấp dẫn đánh vào cái bụng cồn cào của người đi chợ sớm. Người ta ngồi san sát thưởng thức gói xôi còn nóng ấm gói trong lá sen, lá dong hoặc đứng chờ đợi mua về cho gia đình dùng bữa sáng. Hạt xôi căng mọng, dẻo thơm với những bí quyết riêng đã khiến những gói xôi của làng Gạ trở thành “đặc sản”.

Làng đã được thành phố công nhận “Làng nghề truyền thống” năm 2016. Hằng năm vào dịp Tết cổ truyền, người làng lại tổ chức hội thi nấu xôi để tỏ lòng thành kính với Thành Hoàng Làng cũng như các truyền nhân đi trước đã xây dựng thương hiệu xôi nức tiếng Hà Nội. Dịp này, mỗi cụm dân cư sẽ cử ra những người nấu xôi giỏi nhất sẽ tham dự cuộc thi tìm ra đôi tay vàng trong làng nghề.

Theo những người nấu xôi có nghề ở làng, để có xôi ngon, nguyên liệu làm xôi phải chuẩn. Gạo nếp phải là nếp cái hoa vàng, chọn kỹ, các loại đậu, đậu phộng cũng phải là loại ngon. Có được nguyên liệu đạt chuẩn mới chỉ là điều kiện cần, giai đoạn xử lý nguyên liệu và chế biến cũng quan trọng không kém và đòi hỏi nhiều kinh nghiệm : người thợ buộc phải trải qua các công đoạn đãi, ngâm, vo, đồ xôi bằng xửng hấp... mất từ 15-20 tiếng cho một mẻ xôi ngon. Trở thành nghề cha truyền con nối, song người thế hệ sau vẫn giữ được danh thơm xứ sở không chỉ vì bí quyết gia truyền của cha ông, mà còn nhờ vào sự sáng tạo cũng như vận dụng nhiều phương cách tiếp thị mới.

Bà Nguyễn Thị Thảo, 51 tuổi, đã có hơn 30 năm kinh nghiệm nấu xôi, là một trong những nghệ nhân có tiếng ở làng xôi. Bà đã quen với việc thức dậy từ hừng sáng bắt tay vào công đoạn cuối cùng để cho ra những nồi xôi đẹp mắt, ngon miệng. Bí quyết để có một nồi xôi ngon theo người phụ nữ này là xôi phải được nấu hai lửa. Tức lần thứ nhất gạo nếp sẽ được nấu cách thủy khoảng 30 phút để xôi chín khoảng 70%. Qua sáng hôm sau, phần xôi sẽ được vẩy nước, bóp đều rồi đem đồ lại lần hai.

Xôi hoa đậu là một trong những sáng tạo cách tân thu hút sự chú ý của khách hàng

Theo chia sẻ của bà, nếu làm đúng quy trình thì một ngày bà làm ra đủ 8 loại xôi. “Ngày trước các cụ chỉ có nấu xôi lạc, đậu xanh, đậu đen và gấc thôi, nhưng bây giờ mình đa dạng hơn, còn có thêm xôi xéo, lá nếp, ngô, ngũ sắc...”, bà Thảo cho biết. Cũng theo bà, xôi trắng tưởng dễ nấu nhưng thực tế lại thử thách tay nghề nhất vì không có bất cứ phần phụ trợ nào về màu sắc cũng như hương vị. Theo thời gian, nghề nấu xôi vẫn còn nhiều vất vả vì thức khuya, dậy sớm hoàn tất nhiều công đoạn trải dài từ 15-20 giờ, nhưng ngày nay bếp điện thay rơm, than, củi cũng như máy xay thay cho việc giã cối... phần nào giúp người thợ bớt cực hơn.

Vừa nhanh tay bỏ thêm phần dầu trộn vào thúng xôi xéo để hạt xôi to, bóng đẹp, bà Thảo nói như “khoe” thêm về những thay đổi từ làng nghề: “Bây giờ không chỉ bán ở chợ truyền thống, nhà cô cũng có trang bán hàng riêng mang tên Xôi Phú Thượng - Xôi Xưa. Bằng cách này, nhiều người biết thêm về xôi của làng. Khách hàng ở xa có thể được thưởng thức xôi với nhiều lựa chọn bằng cách đặt hàng trước...”. Ðược biết, trang bán hàng này do con trai cô Thảo là anh Nguyễn Thanh Sơn lập cho mẹ, với mong muốn những gánh xôi vốn gắn bó với cả tuổi thơ mình được quảng bá tốt hơn. Anh Sơn vừa làm công việc tiếp thị bằng công nghệ cho mẹ, vừa là người tiếp nối những bí quyết gia đình từ cách nấu, cách ép khuôn tạo hình xôi... Hiện nay, có nhiều hộ nấu xôi khác ở Phú Thượng cũng bắt đầu chú ý đến đưa thông tin làng nghề xôi bằng công nghệ. Có lẽ nhờ đó mà có không ít hộ như nhà bà Thảo mỗi ngày bán ra đến hơn 50kg xôi đi khắp nơi. Khách mua xôi không chỉ dùng như thức quà sáng ngon lành mà còn mua khi nhà có cỗ tiệc, dịp giỗ, Tết...

Ngoài nấu xôi truyền thống, người thợ nấu xôi làng Gạ còn tạo hình và cho ra đời loại xôi mang tính mỹ thuật như xôi hoa đậu. Ðây là loại xôi nấu theo cách truyền thống nhưng được ép khuôn và dùng phần đậu xanh nhuyễn được sên dẻo rồi pha màu để tạo hình hoa, lá trang trí thêm. Chị Nguyễn Hồng Sơn chính là một trong những người đầu tiên theo đuổi cách làm này. Vì từng học chuyên ngành mỹ thuật và rất nghiêm túc muốn phát triển làng nghề, để - như chị lý giải - biến xôi “không còn chỉ là món ăn”, nên chị táo bạo dùng màu thiên nhiên từ các rau, củ hòa cùng đậu xanh sên dẻo mịn giúp xôi thêm đẹp. Loại xôi đặc biệt này của chị Sơn đã nhiều năm tham dự hội làng nghề và được khách hàng khá ưa chuộng. Cách làm này cũng là một phương cách nâng tầm nghề xôi truyền thống của làng nghề nơi đây được nhiều người làm theo.

Nhiều hộ nấu xôi ở Phú Thượng thay đổi cách thức quảng bá cho các món xôi truyền thống bằng công nghệ

Thưởng thức xôi của làng Gạ, sẽ thấy mỗi loại đều có cái ngon riêng. Dù nấu theo hình thức truyền thống hay cách tân thì một ngày của những người nấu xôi luôn kết thúc bằng việc dỡ xôi vào tối muộn và sáng hôm lại bắt đầu bằng việc đồ lại nồi xôi nghi ngút khói. Hương thơm từ hạt lúa nếp qua đôi tay khéo, lòng yêu nghề không còn quẩn quanh ngõ xóm, mà đã lan đến nhiều nơi xa hơn. Ai một lần ăn lại không khỏi tấm tắc về sắc hương xôi làng Gạ.

Minh Minh

Ý kiến bạn đọc ()
Tin khác
Xem thêm