Thứ Năm, 02 Tháng Tám, 2018 13:54

Giáo phận Qui Nhơn và hành trình 400 năm

 

Nhân dịp đại lễ bế mạc Năm Thánh, Ðức cha Matthêô Nguyễn Văn Khôi - Giám mục Qui Nhơn đã dành cho báo CGvDT một cuộc phỏng vấn xoay quanh những chuẩn bị, các thành quả, cũng như hành trình sắp tới của giáo phận.

 

 

CGvDT: Tháng 7.1618, bước chân của những vị thừa sai dòng Tên bắt đầu ghi những dấu ấn tại Nước Mặn - một địa danh của GP Qui Nhơn - bằng việc lập cư sở chính thức tại đây. Từ đó đến nay đã tròn 400 năm hạt giống Tin Mừng được gieo trồng trên mảnh đất miền Trung này. Xin Đức cha điểm lại những nét chính yếu trong quá trình hình thành và phát triển của giáo phận ?

+ ĐGM Matthêô Nguyễn Văn Khôi: Tháng 7.2018, giáo phận Qui Nhơn kỷ niệm 400 năm loan báo Tin Mừng, bắt đầu từ khi các thừa sai dòng Tên là cha F. Buzomi, cha F. de Pina, cha C. Borri và tu huynh A. Dias đến Nước Mặn vào tháng 7.1618 và lập cư sở truyền giáo đầu tiên. Từ đó, Tin Mừng lan rộng khắp nơi. Cũng chính tại đây, các thừa sai đã bắt đầu nghiên cứu để tạo ra chữ quốc ngữ trong hình thức sơ khai nhất, để rồi dần dần được hoàn thiện, trở thành phương tiện cho việc truyền giáo và góp phần vào sự phát triển văn hóa dân tộc. Trong thời kỳ này, có thầy giảng Anrê Phú Yên, môn sinh của cha Đắc Lộ, đã hy sinh mạng sống vì đức tin ngày 26.7.1644, và ngày 5.3.2000 được Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II tôn phong lên hàng chân phước với tước hiệu “Người chứng thứ nhất của Giáo hội Việt Nam”.

Ngày 9.9.1659, Tòa Thánh thiết lập hai giáo phận Tông tòa Đàng Trong và Đàng Ngoài. Vị Giám mục tiên khởi của Đàng Trong là Đức cha Phêrô Lambert de la Motte. Ngày 31.3.1668, Đức cha đã truyền chức linh mục cho cha Giuse Trang, quê Quảng Ngãi, thuộc giáo phận Qui Nhơn ngày nay, tính đến nay vừa tròn 350 năm. Cha Trang là vị linh mục tiên khởi của cả Giáo hội Việt Nam, vì hai linh mục tiên khởi của Đàng Ngoài là cha Huệ và cha Hiền thụ phong linh mục sau đó 3 tháng. Cũng tại Quảng Ngãi, ở làng An Chỉ, Đức cha đã thành lập dòng Chị Em Mến Thánh Giá Đàng Trong vào năm 1671.

Dưới thời bách hại đạo của vua Minh Mạng, cha bề trên Phanxicô Gagelin Kính, đang làm việc truyền giáo tại Bồng Sơn, tỉnh Bình Định, đã ra nộp mình để giáo dân khỏi bị tra khảo. Ngài bị giải về Huế chịu tử đạo ngày 17.10.1833 và được Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II tuyên phong hiển thánh ngày 19.6.1988.

Vị Đại diện Tông tòa thứ 10 của giáo phận Đàng Trong là thánh Giám mục Stêphanô Cuénot Thể đã đặt Tòa Giám mục tại Gò Thị, Bình Định. Năm 1844, giáo phận Đàng Trong có khoảng 75.000 tín hữu, Đức cha Cuénot xin Tòa Thánh tách phần đất phía tây nam của giáo phận để lập thành giáo phận Tây Đàng Trong, từ đó phát sinh các giáo phận thuộc giáo tỉnh Sài Gòn ngày nay, và vị Giám mục phó của ngài là Đức cha Đôminicô Lefèbvre được bổ nhiệm làm Đại diện Tông tòa của giáo phận mới. Phần còn lại vẫn do Đức cha Cuénot cai quản được gọi là giáo phận Đông Đàng Trong với khoảng 52.000 tín hữu.

Năm 1848, theo lệnh Đức cha Cuénot, thầy sáu Do, sau này là cha Phanxicô Xaviê Nguyễn Do, quê ở Đồng Hâu, Bình Định, là người tiên phong mở đường truyền giáo lên Tây Nguyên.

Năm 1850, Đức cha Cuénot xin Tòa Thánh cắt phần đất phía bắc của giáo phận Đông Đàng Trong để lập thành giáo phận Bắc Đàng Trong, tức Tổng giáo phận Huế và một phần giáo phận Vinh ngày nay. Vị Giám mục phó của ngài là Đức cha Phanxicô Pellerin được bổ nhiệm làm Đại diện Tông tòa của giáo phận mới. Phần còn lại của giáo phận Đông Đàng Trong vẫn do Đức cha Cuénot cai quản với khoảng 28.000 tín hữu.

Năm 1855, trùm cả Anrê Nguyễn Kim Thông, người cộng tác đắc lực của Đức cha Cuénot bị bắt, bị lưu đày và chết vì đạo ngày 15.7. Năm 1861, trong thời kỳ phân sáp, Đức cha Cuénot Thể cũng bị bắt và chết rũ tù vì đạo ngày 14.11. Cả hai đã được ĐGH Gioan Phaolô II tuyên phong hiển thánh ngày 19.6.1988. Cùng trong thời kỳ phân sáp (1860-1862), có nhiều tín hữu chịu chết vì đạo, trong số đó có cha Phaolô Châu và 15 vị được Tòa Thánh tuyên bố là những tôi tớ Chúa, qua sắc lệnh ngày 12.11.1918, tính đến nay vừa tròn 100 năm.

Năm 1885, trong cuộc bách hại của phong trào Văn Thân, trên 24.000 tín hữu đã bị tàn sát, tất cả các cơ sở tôn giáo đều bị phá hủy.

Năm 1924, giáo phận Đông Đàng Trong được đổi tên thành giáo phận Qui Nhơn cho đến nay. Năm 1932, giáo phận Qui Nhơn có hơn 83.000 tín hữu ; sau khi chia giáo phận Kontum, còn lại hơn 63.000. Năm 1957, giáo phận Qui Nhơn có gần 190.000 tín hữu ; sau khi chia giáo phận Nha Trang, còn lại hơn 117.000. Năm 1963, giáo phận Qui Nhơn có hơn 176.000 tín hữu ; sau khi chia giáo phận Đà Nẵng, còn lại gần 117.000, phần đất của giáo phận bị thu hẹp lại chỉ còn 3 tỉnh là Quảng Ngãi, Bình Định và Phú Yên.

Vì tình hình chiến tranh kéo dài từ sau năm 1963 đến đầu năm 1975 khiến cho rất nhiều tín hữu phải di tản, nên vào năm 1975, giáo phận Qui Nhơn chỉ còn lại khoảng 43.000 tín hữu. Số tín hữu sống ngoài giáo phận đông gấp đôi số tín hữu trong giáo phận. Sau hơn 4 thập niên, ngày nay số tín hữu trong toàn giáo phận là 73.108 người.

Theo dòng thời gian, giáo phận đã trải qua nhiều lần chia cắt, nhưng vẫn có một sợi dây xuyên suốt từ giáo phận Đàng Trong, Đông Đàng Trong và Qui Nhơn bây giờ.

Thác Đá Hạ - Gx được tái lập trong Năm Thánh của GP Qui Nhơn

Năm Thánh của GP Qui Nhơn vừa khép lại nhưng như chúng con được biết, để đánh dấu dịp đặc biệt này và giúp giáo dân chuẩn bị tâm hồn để đón mừng, giáo phận đã có một quá trình chuẩn bị khá lâu dài từ trước đó. Xin Đức cha cho độc giả CGvDT biết thêm về chương trình này, cũng như những thành quả gặt hái được?

+ Từ năm 2008, giáo phận Qui Nhơn đã lên chương trình chuẩn bị Năm Thánh, gồm 4 năm chuẩn bị xa và 6 năm chuẩn bị gần. Trong đó, 6 năm chuẩn bị gần gồm 3 năm đầu hướng về cộng đoàn giáo phận, 3 năm sau hướng về anh chị em lương dân, mỗi năm theo một chủ đề. Nhờ thời gian chuẩn bị lâu dài, mọi thành phần Dân Chúa có dịp củng cố đời sống đức tin, đức cậy, đức ái, hiểu biết thêm về lịch sử giáo phận và ý thức hơn về sứ vụ truyền giáo.

Sau thời gian chuẩn bị, toàn thể giáo phận bước vào Năm Thánh với chủ đề “tri ân cảm tạ”. Năm Thánh đã được long trọng khai mạc ngày 26.7.2017, lễ kính chân phước Anrê Phú Yên, tại Chủng viện Làng Sông, một nơi cổ kính được thành lập từ khoảng 170 năm nay. Thánh lễ do Đức TGM Leopoldo Girelli, Đại diện không thường trú của Tòa Thánh tại Việt Nam lúc đó chủ sự, cùng với 6 Giám mục và hơn 150 linh mục đồng tế. Số tín hữu tham dự khoảng 13.000 người. Trong suốt Năm Thánh, giám mục giáo phận đi kinh lý các giáo xứ để cùng với giáo dân nhìn lại lịch sử và hiện tình của họ đạo, trao đổi ý kiến và lắng nghe nguyện vọng của họ.

Ngày cuối cùng của Năm Thánh 26.7.2018 vừa qua, thánh lễ tạ ơn hồng ân Năm Thánh được cử hành tại Chủng viện Qui Nhơn, do giám mục giáo phận chủ sự, cùng với 14 vị chủ chăn của các giáo phận gồm hồng y, Tổng Giám mục, Giám mục và gần 200 linh mục đồng tế. Số tín hữu tham dự trên 15.000 người.

Trong Năm Thánh, chúng con được biết GP Qui Nhơn cũng hướng tới việc tái lập những giáo xứ, giáo họ đã mất theo thời gian. Chương trình này đã được triển khai như thế nào, và số lượng các giáo xứ, giáo họ được tái lập là bao nhiêu, thưa Đức cha?

+ Như tôi vừa nói, do chiến tranh, một số đông giáo dân di tản không trở về, nên nhiều giáo xứ đã bị xóa sổ. Hiện nay vẫn còn 13 giáo xứ chưa được phục hồi. Giáo phận đang nỗ lực tái lập các giáo xứ bị mai một và thành lập các giáo xứ mới, bằng cách đưa những linh mục trẻ về các vùng xa xôi hẻo lánh để truyền giáo. Trong Năm Thánh có 1 giáo xứ cũ được tái lập, 1 giáo xứ mới và 5 chuẩn giáo xứ được thành lập.

Đức cha Matthêô ban Bí tích Thêm Sức cho thiếu nhi GX Bình Hải, Gx mới được thành lập trong Năm Thánh

Ngày 12.11.2018 tới, GP Qui Nhơn sẽ kỷ niệm 100 năm ngày Tòa Thánh ban hành Sắc chỉ công bố cha Phaolô Châu và 15 vị tử đạo khác của giáo phận được đưa lên hàng tôi tớ Chúa. Năm sau, ngày 9.9.2019, giáo phận sẽ mừng 360 năm ngày thành lập GP Tông tòa Đàng Trong, tiền thân của GP Qui Nhơn ngày nay. Và xa hơn nữa, vào năm 2025, sẽ kỷ niệm 400 năm ngày sinh của chân phước Anrê Phú Yên, một người con của giáo phận đã trở nên người chứng thứ nhất của cả Giáo hội Việt Nam. Niềm vui nối tiếp niềm vui, từ một chuỗi những sự kiện hồng ân, có lẽ GP Qui Nhơn đang ấp ủ những dự định mà các dịp lễ kỷ niệm sẽ là cột mốc khởi đầu hay bệ phóng thúc đẩy ?

+ Cánh cửa Năm Thánh đã khép lại, nhưng không phải khép lại ở trước mặt để giam hãm giáo phận trong quá khứ của mình, mà khép lại phía sau lưng để giáo phận dứt khoát lên đường hướng về tương lai cho một cuộc tân Phúc Âm hóa, với gói hành trang được tích lũy trong suốt Năm Thánh. Những dịp kỷ niệm trong thời gian tới là các cột mốc khởi đầu cho mỗi chặng đường, để Dân Chúa được trang bị thêm trên hành trình truyền giáo. Kế thừa gia sản của tiền nhân, nhất là các chứng nhân đức tin trong quá khứ, và theo gương các ngài, mọi thành phần Dân Chúa trong giáo phận từ Năm Thánh ra đi theo sự hướng dẫn của Chúa Thánh Thần cùng với sự trợ giúp của ơn Chúa, quyết tâm phủ sóng Tin Mừng trên khắp địa bàn giáo phận, từ hải khẩu cho đến sơn đầu, từ vùng cao cho đến vùng sâu, để cho đâu đâu cũng được ánh sáng Tin Mừng chiếu soi. Các linh mục trẻ và các tu sĩ sẽ được sai đến những giáo họ xa xôi, cho dù có ít giáo dân, để thực hiện chương trình này.

Chúng con xin cảm ơn Đức cha !

ÐÌNH QUÝ THỰC HIỆN

Ý kiến bạn đọc ()
Tin khác
Xem thêm