50 năm rung chuyển

Giáo hội Công giáo đang ở vào thời điểm kỷ niệm 50 năm Tuyên ngôn Nostra Aetate (Thời đại chúng ta - 28.10.2015), Sắc lệnh Ad Gentes (Đến với muôn dân - 7.12.1965) và kết thúc Công đồng Vaticanô II (8.12.1965).

Công đồng Vaticanô II đã mở rộng cánh cửa ngôi nhà Giáo hội thông thoáng với thế giới và được thẩm định như một “lễ Hiện Xuống mới”, một Công đồng của canh tân hòa giải. Thành quả của Công đồng Vaticanô II được các vị chủ chăn, các nhà nghiên cứu đúc kết trong 4 ý hướng chính yếu gồm Công đồng của Giáo hội nói về Giáo hội - Công đồng của tự do và đối thoại - Công đồng mục vụ - Công đồng là nguồn sáng mới.

Công đồng Vaticanô II, với 16 văn kiện chính yếu, di sản của khoảng 3.000 nghị phụ từ 144 quốc gia trên thế giới, đã tạo nên sự rung chuyển và biến chuyển mạnh mẽ trong lòng Giáo hội hoàn vũ suốt từ hậu bán thế kỷ 20 đến nay.

Riêng tại khu vực miền Nam Việt Nam lúc bấy giờ, Giáo hội đã sớm áp dụng nhiều nét đổi mới của Công đồng về phụng vụ như chủ tế quay xuống cộng đoàn khi dâng lễ, thánh lễ bằng tiếng Việt thay cho tiếng Latinh.

Cộng đoàn Dân Chúa còn thể hiện nhiều nét mới, sinh động về hội nhập văn hóa, từ nếp nghĩ, cách sống, trong sáng tạo mỹ thuật, nghệ thuật; về văn hóa tôn giáo như các quy định cho phép về nghi thức thờ kính tổ tiên.

Các phong trào Công giáo tiến hành, dưới sự hướng dẫn của các vị mục tử, đã thu hút sự dấn thân sâu rộng của cộng đoàn Dân Chúa. Thêm nhiều đoàn thể, các nhóm cầu nguyện, các nhóm tông đồ thành hình bên cạnh các hội đoàn truyền thống giúp đời sống tôn giáo tại các giáo xứ thêm sinh động, chủ động góp phần vào công cuộc thăng tiến xã hội.

Tương quan giữa các thành phần Dân Chúa được thể hiện với một cung cách mới, thêm phần hòa hợp. Vai trò giáo dân ngày càng được phát huy, trong mối tương quan với hàng giáo sĩ và những người sống đời thánh hiến, trong tổ chức giáo xứ và các hoạt động truyền giáo, trong vai trò chứng tá ngoài xã hội.

Một dấu ấn đặc sắc của Giáo hội Công giáo ngày càng lan tỏa trong cộng đồng, tạo được niềm cảm mến của mọi người là công cuộc đối thoại liên tôn. Người Công giáo không còn kỳ thị, dèm pha, ngược lại là hòa hợp, đồng cảm, cộng tác với giáo hữu các tôn giáo khác trong nhiều hoạt động giáo dục, y tế, xã hội.

Sự chuyển biến trong lòng Giáo hội theo tinh thần Công đồng Vaticanô II không chỉ giúp Giáo hội trở về nguồn, tìm lại những giá trị đích thực của Tin Mừng mà còn thể hiện được một hình ảnh khiêm tốn, hòa giải, đại kết với cộng đồng nhân loại. Có thể mường tượng Công đồng Vaticanô II như một dòng thác mạnh mẽ cuốn hút người Công giáo hòa nhập với thế giới hiện đại.

Cách nay 3 năm, kỷ niệm 50 năm Công đồng Vaticanô II khai mạc, Giáo hội đã sống ý hướng Năm Đức Tin (2012) theo Tông huấn “Cánh cửa đức tin” của Đức nguyên Giáo hoàng Bênêđictô XVI. Trong Tông thư này, ĐTC đã nhận định Công đồng Vaticanô II là hồng ân lớn lao mà Giáo hội được hưởng trong thế kỷ 20 và khuyến khích toàn thể Dân Chúa đọc và đón nhận Công đồng với sự giải thích đúng đắn để Công đồng trở thành sức mạnh cần thiết cho sự canh tân Giáo hội. Cần đọc và tiếp thu các văn kiện Công đồng như những văn bản có giá trị quy phạm của huấn quyền, trong lòng truyền thống Giáo hội (x. Cánh cửa đức tin, số 5).

Lời nhắn nhủ của vị chủ chăn Giáo hội cho thấy Công đồng Vaticanô II vẫn còn nguyên giá trị “cách tân” và cần được các giáo hữu nghiền ngẫm. Tuy nhiên, cũng phải thừa nhận một thực tế là các văn kiện công đồng, với nhiều từ ngữ chuyên môn, văn phong hàn lâm, đòi hỏi những kiến thức giáo lý sâu rộng, không dễ đọc và am hiểu đối với phần lớn giáo dân Việt Nam. Mặt khác, những đòi hỏi về bản sắc Kitô giáo mà các văn kiện đề cập rất dễ rơi vào quên lãng trong cuộc sống vội vã, dễ bị che lấp bởi sự bùng nổ thông tin, dễ bị xa lánh bởi những đòi buộc “phản chứng”.

Điều này đòi hỏi tấm lòng, sự kiên trì và cách thức phù hợp để tiếp cận tinh thần Công đồng đối với từng giáo hữu cũng như đối với các vị mục tử trong trách nhiệm dẫn dắt đoàn chiên.

Hoàng Anh