Ân sủng và thực tại

Theo truyền thống Giáo hội, một người giảng thuyết không chuẩn bị thì không có thần khí. Họ là người vô trách nhiệm đối với các ân huệ họ đã nhận. Bởi lẽ, điều kiện tiên quyết của người giảng Lời Chúa là Thiên Chúa lay động và thấm nhập vào trong đời sống hằng ngày của mình. Vậy, trước khi rao giảng, cần đọc, cầu nguyện, suy niệm và áp dụng Lời Chúa vào thực tiễn. Nhưng chúng ta có thể bỏ qua thực tại hôm nay không? Đó là “Cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật 4.0, - ChatGPT AI”. Hoặc là phải sử dụng chừng mực, khôn khéo các phương tiện khoa học kỹ thuật thông minh, trong lãnh vực soạn giảng hay trong các lãnh vực tìm kiếm tri thức thời đại như thế nào?

“... Nếu không dành thời giờ để đọc Lời Chúa, cầu nguyện và suy niệm với Lời Chúa, thì linh mục trên tòa giảng chỉ là “một tiên tri giả...”

Nhận thức

Bản tin Hiệp Thông của Hội đồng Giám mục Việt Nam, số 134 (tháng 3 và 4.2023)  có bài viết về một trải nghiệm với ChatGPT AI, qua bài giảng lễ Chúa nhật VII thường niên, 2023 năm A theo chủ đề “Anh em hãy nên hoàn thiện, như Cha anh em trên trời là Đấng hoàn thiện” (Mt 5,48). Sau khi nhận đề tài, khoảng 3 phút sau ChatGPT AI đã cho ra bài giảng. Và nhờ Google Translate, chỉ trong nháy mắt, bản văn tiếng Việt xuất hiện:

Anh chị em thân mến!

Đoạn Tin Mừng theo thánh Matthêu hôm nay là một phần của bài giảng trên núi, chứa đựng những lời dạy thách thức nhất của Chúa Giêsu. Trong đoạn này, Ngài thách thức chúng ta trở nên hoàn hảo như Cha chúng ta trên Trời là Đấng hoàn hảo. Đây là một tiêu chuẩn mới, là tiêu chuẩn không chỉ dựa trên các yêu cầu của lẽ “công chính”, mà còn dựa trên luật ân sủng, tình yêu và tự do…

Bảo đảm, bài giảng này không kém, nếu không nói là hơn hẳn bài giảng của nhiều linh mục. Qua trải nghiệm trên, chúng ta thấy ChatGPT AI đặt ra những thách thức không nhỏ đối với các linh mục, cho những nhà rao giảng Lời. Có nên sử dụng ChatGPT AI cho việc soạn giảng hay không? Sử dụng thế nào? Đây là những vấn đề thiết thực phải đặt ra cho các linh mục, cho việc đào tạo linh mục tương lai. Cũng như cho mọi thành phần Dân Chúa, trong mọi lãnh vực để nâng cao trình độ. ChatGPT AI là một trong những dấu chỉ thời đại khoa học kỹ thuật 4.0. Khoa học là thực tiễn, chứng nghiệm, minh bạch. Thực ra, khoa học không xa lạ với Phúc Âm. Thánh Gioan đã tường thuật thái độ “khoa học” của thánh Tôma trước việc các tông đồ xác quyết là Đức Giêsu đã phục sinh (Ga 20,19-31): “Nếu tôi không thấy dấu đinh ở tay Người, nếu tôi không xỏ ngón tay tôi vào lỗ đinh và không đặt bàn tay tôi vào cạnh sườn Người, tôi chẳng tin”. Chúa Giêsu đã đáp ứng: “Đặt ngón tay vào đây, và hãy nhìn xem tay Thầy. Đưa tay ra và đặt vào cạnh sườn Thầy. Đừng cứng lòng nữa, nhưng hãy tin. Phúc cho những người không thấy mà tin”. Ân sủng và thực tại đã khiến Tôma thốt lên: “Lạy Chúa của con, lạy Thiên Chúa của con”.

“Gaudium et Spes”, Hiến chế Mục vụ của Giáo hội trong thế giới hôm nay, nhấn mạnh sự hợp tác giữa Hội Thánh và khoa học, khuyến khích việc sử dụng tri thức khoa học để hiểu về thế giới và xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn. Do đó, Công đồng Vatican II đã xác định khoa học được coi là một nguồn lực quan trọng để thúc đẩy sự phát triển Giáo hội và đóng góp vào việc hiểu biết về thế giới và con người. Sự công nhận này đã tạo ra một tầm quan trọng cho khoa học trong Giáo hội Công giáo và đã khuyến khích sự quan tâm sử dụng những giá trị khoa học, qua Sắc lệnh Inter Mirifica về Các phương tiện truyền thông xã hội. Sau đó, Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II đề ra hướng đi: “Hội Thánh và khoa học”.

Đào luyện       

Đức Thánh Cha Phanxicô: “Chuẩn bị giảng là một nhiệm vụ hết sức quan trọng, đòi chúng ta phải dành một lượng thời gian dài, cho việc học hỏi, cầu nguyện, suy tư và óc sáng tạo mục vụ” (Tông huấn Evangelii Gaudium, 145). Với bài giảng do ChatGPT dọn sẵn, người giảng chỉ cần thêm đôi điều mang tính thực tế và bổ sung vài dẫn chứng, một chuyện kể...! Thế nhưng, nếu không dành thời giờ để đọc Lời Chúa, cầu nguyện và suy niệm với Lời Chúa, thì linh mục trên tòa giảng chỉ là “một tiên tri giả…” (Tông huấn Evangelii Gaudium, 151). Hiển nhiên là chẳng lay động được mình và cũng sẽ chẳng lay động được ai^[1]. Và kinh nghiệm của một nhà truyền giáo ở Hoa Kỳ, khuyên: “Người giảng không có Thần khí, giáo dân nên ở nhà nghỉ tốt hơn”. Nhưng không thể bỏ qua khoa học 4.0 trong lãnh vực thu nhận kiến thức với ChatGPT một cách trí tuệ, khôn ngoan, biết chọn lọc, theo định hướng Công đồng: “Ân sủng và thực tại”.

Kết luận

Vì “Thời vận vừa mới chợt đến”, 2000 -2023! Nên tình trạng hỗn độn, xung đột giữa cũ và mới, giữa tiến bộ và bảo thủ, khiến những người có tinh thần trách nhiệm không khỏi băn khoăn, lo lắng, cảnh giác ưu khuyết của ChatGPT AI và những vấn đề tiến bộ khác. Tuy nhiên, “Hỗn độn, xung đột và hài hòa, cân bằng” đều do tác động của Thánh Thần. Hãy tin tưởng, bản lĩnh, thanh thản, cộng tác với Chúa Thánh Thần, các nhà giảng thuyết, nhà truyền thông, nhà giáo dục và toàn Dân Chúa với trí tuệ và đầy khôn ngoan - mục vụ, sẽ tự mình và giúp người khác làm chủ sự cân bằng giữa: “Ân sủng và thực tại”, hầu nâng cao trình độ đào luyện Dân Chúa, đặc biệt người tín hữu giáo dân trong mọi lãnh vực linh đạo, mục vụ và truyền giáo, cùng các lãnh vực: “Cả Thần học kinh viện cả thần học mục vụ”. Từ trí thức, nhân bản, đạo đức, khôn ngoan, kinh thánh, thần học, tín lý, Giáo hội, giáo luật, phụng vụ, tới các giá trị văn hóa, tâm linh, khoa học kỹ thuật, lịch sử. Chúng ta tin tưởng: “Ân sủng và thực tại” - “Thời cơ đến, vận thuận theo”.

Lm. Gioan Kim Khẩu Nguyễn Văn Hinh (D.Min.)