Na Uy trên đường trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới xóa sổ phần lớn xe hơi chạy bằng động cơ xăng và diesel khỏi thị trường xe mới.
Quốc gia Bắc Âu đang dẫn đầu thế giới về khoản đưa xe hơi điện (EV) vào sử dụng. 9 trong số 10 chiếc EV mới được bán ở nước này trong năm 2024 chạy bằng điện. Thành tựu đó cho phép Na Uy tiến tới mục tiêu đến cuối năm 2025, sẽ không còn xe động cơ xăng hay diesel mới nào được đưa vào sử dụng trong giao thông.
Thành tựu đáng nể
Reuters đưa tin EV chiếm đến 88,9% số xe mới được bán trong năm 2024, tăng ấn tượng so với con số 82,4% của năm 2023, theo dữ liệu từ Liên đoàn Giao thông đường bộ Na Uy. Những hãng xe bán chạy hàng đầu là Tesla, Volkswagen và Toyota. EV xuất xưởng từ Trung Quốc hiện chiếm gần 10% doanh số xe mới. Dân Na Uy mua nhiều xe điện Tesla đến nỗi tỷ phú Mỹ Elon Musk đã đến tận quốc gia Bắc Âu để cảm ơn.
Tính đến thời điểm hiện tại, không có nước nào có thể rút ngắn khoảng cách với Na Uy về tỷ lệ đưa EV vào sử dụng. Sau quốc gia này, những cái tên còn lại trong nhóm 5 nước đưa EV vào sử dụng nhiều nhất thế giới lần lượt là Đan Mạch (50,4%), Thụy Điển (34,4%), Hà Lan (33,2%) và Phần Lan (28,8%). Để dễ so sánh, tỷ lệ trung bình của Liên minh châu Âu là 13,4%, còn Mỹ chỉ ở mức 8,9%. “Na Uy sẽ trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới loại trừ phần lớn xe hơi động cơ xăng và diesel khỏi thị trường xe mới”, Reuters dẫn lời bà Christina Bu, Chủ tịch Hiệp hội EV Na Uy. Ước tính đến năm 2023, xe hơi điện sẽ trở thành phương tiện giao thông hành khách phổ biến nhất ở Na Uy.
Cách tiếp cận “củ cà rốt và cây gậy”
Những gì Na Uy đạt được đến nay trong nỗ lực thay thế xe điện không đến bằng sự tình cờ. Kể từ thập niên 1990, chủ EV ở Na Uy nhận được sự hỗ trợ từ các chính sách như giảm thuế, được đi vào đường dành cho xe buýt và được giảm giá khi qua các trạm, tuyến đường thu phí, không đánh thuế nhập khẩu và thuế giá trị gia tăng khi mua xe mới. Trong khi đó, dù là quốc gia xuất khẩu dầu, Na Uy vẫn thi hành các biện pháp trừng phạt đối với xe chạy xăng và diesel, như đánh thuế cao những dòng xe này. Dù một số ưu đãi dành cho xe hơi điện đã bị gỡ bỏ trong năm 2023 do số lượng tăng mạnh, chính sách được nhà nước áp dụng chứng tỏ hiệu quả do duy trì trong thời gian dài. “Ở những nước khác, chúng tôi thường thấy cảnh tượng ai đó đưa ra các ưu đãi hoặc miễn phí rồi sau đó rút lại”, bà Bu chỉ ra.
Bên cạnh đó, việc quốc gia Bắc Âu không có những thế lực vận động hành lang cho ngành xe hơi cũng tiếp sức nỗ lực xanh hóa ngành này. “Chúng tôi không phải là quốc gia sản xuất xe, nên việc đánh thuế cao xe hơi trong quá khứ là chuyện dễ dàng”, Reuters dẫn lời ông Ulf Tore Hekneby, đứng đầu công ty nhập khẩu xe Harald A. Moeller lớn nhất Na Uy. Đưa ra một loạt các ưu đãi cho việc sử dụng xe điện thay vì cấm xe dùng các nhiên liệu hóa thạch đóng vai trò quan trọng để thuyết phục người dân nếu mua xe mới thì nên chọn xe điện. Bà Bu cho biết chuyện cấm cản sẽ khiến mọi người nổi giận, vì người dân không thích bị ép buộc phải làm điều này hay điều nọ.
Những chính sách trên của Na Uy thi hành dài hạn và ổn định qua nhiều thập niên đã cho phép EV lần đầu tiên vượt qua số xe hơi mua mới có động cơ chạy xăng/dầu ở nước này. Tính đến tháng 12.2024, EV chiếm hơn 28% trong tổng số xe tham gia giao thông ở quốc gia Bắc Âu, theo số liệu chính thức của Cơ quan quản lý giao thông công cộng Na Uy. Thứ trưởng Bộ Giao thông Cecilie Knibe Kroglund đã kết luận bài học lớn của nước này: “Hãy xây dựng một gói ưu đãi với nhiều hạng mục, và chứng minh cho người tiêu dùng sẽ triển khai được trong dài hạn”.
Cũng cần nói rõ, trong khi gần như mọi người mua mới xe hơi ở Na Uy đều chọn EV, vẫn còn người chuộng xe chạy xăng. “Những người mua xe ICE (viết tắt từ động cơ đốt trong) ở Na Uy là các công ty cho thuê xe, vì nhiều du khách vẫn chưa quen thuộc với EV”, theo ông Hekneby. Dù vậy, tỷ lệ xe hơi điện tham gia giao thông đang tăng lên đồng nghĩa những ngành khác đã bắt đầu thích ứng. Tại các trạm xăng, ngày càng có thêm nhiều vòi bơm xăng được thay thế bằng trạm sạc điện. “Trong vòng 3 năm tới, chúng tôi ít nhất là sẽ có số trạm sạc EV ngang ngửa với trạm bơm xăng”, theo nhận xét của ông Anders Kleve Svela, một quản lý làm việc cho hãng bán lẻ xăng dầu lớn nhất Na Uy là Circle K. “Chỉ vài năm nữa, hơn 50% số xe ở Na Uy là EV… Chúng tôi buộc phải lắp đặt các trạm sạc để đáp ứng nhu cầu này”, ông bổ sung.
Còn đối với các chủ xe, việc chuyển sang xe hơi điện đồng nghĩa phải mất thêm thời gian để sạc xe trong mùa đông do thời tiết rét mướt. “Đôi khi tôi nhớ lại thời chỉ cần vài phút để đổ đầy bình xăng và lái xe đi”, cô Desire Andresen, 28 tuổi, chia sẻ. Thế nhưng, cô vẫn thừa nhận thích đi xe điện hơn vì tốt cho môi trường, và xe chạy diesel bốc mùi không dễ chịu.
BẠCH LINH
Bình luận