Nếu có ai đặt câu hỏi, bản sắc kiến trúc đặc trưng của các đô thị lớn ở ta là gì, sẽ rất khó có câu trả lời thỏa đáng, bởi diện mạo của các thành phố lớn như Hà Nội, TP HCM không có những dạng kiến trúc đặc trưng ngoài nhà ống, nhà cao tầng và cả những căn hộ mini, siêu mỏng, siêu méo do quá trình di dân và áp lực mở rộng đô thị tạo nên. Nhà ống cũng không phải sáng tạo gì của người Việt, mà nó là sản phẩm bê tông cốt thép đến từ phương Tây. Mới đây Quốc hội có góp ý cho dự thảo Luật kiến trúc cần phải hiện đại nhưng đậm đà bản sắc dân tộc và phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng của Việt Nam. Tuy nhiên, một số ý kiến vẫn chưa nêu rõ thế nào là bản sắc và tính sáng tạo chưa cao.
 |
Tìm bản sắc cho kiến trúc đô thị Việt Nam không hề đơn giản, nhất là tại các thành phố lớn, bởi quỹ đất đã được tận dụng, nhà ở mọc lên dày đặc, không gian công cộng bị thu hẹp, dân cư quá tải và môi trường ô nhiễm nghiêm trọng. Kiến trúc là một lĩnh vực hàm chứa tầm nhìn tổng thể và hướng đến tương lai, không thể manh mún theo thói quen và thiếu chiến lược. Đây chính là thách đố với các kiến trúc sư và chính quyền đô thị.
Các thành phố lớn luôn biến đổi không ngừng về không gian xanh và không gian sống. Di dân đến ngày một đông với các tư duy không thuần nhất. Người có tiền muốn xây cao ốc, trong khi một số lại muốn ở trong các căn biệt thự có mô-típ rập khuôn kiểu Pháp. Người dân ở khu tập thể cũ thì cơi nới không gian tạo ra các “chuồng cọp” đủ kiểu. Người ở tỉnh về có tiền lại thích dựng nhà sàn, nhà gỗ ở chốn thị thành cho giống ở quê mình… Sự lộn xộn đó thật khó cho việc quy hoạch một cái gì thuần nhất. Đó là di sản của quá khứ, từ thời bao cấp và cả những nóng vội chộp giựt của việc đô thị hóa. Tuy nhiên, sẽ không công bằng khi nại vào quá khứ để biện minh cho những tòa cao ốc mọc lên ở giữa trung tâm hay những nhà chung cư không một bóng cây xanh! Đó là sự đơn giản hóa trong xây dựng, lấy lợi nhuận làm trọng. Trong thực tế quy hoạch kiến trúc đô thị hiện nay chỉ biểu hiện nơi các trung tâm hành chính công hoặc các khu cư dân mới.
Bản sắc là để phân biệt mình với những cái khác. Bản sắc trong kiến trúc đô thị cũng vậy, nếu các công trình xây dựng và cảnh quan cứ tự phát, hoặc sao chép đủ kiểu thì không thể có được đường nét kiến trúc Việt Nam!
Ngô Quốc Ðông
Bình luận