Lâu nay, nhắc đến chuyện “cắm mặt” vào điện thoại hoặc sa đà vào mạng xã hội, người ta thường nghĩ ngay đến giới trẻ hoặc các bạn nhỏ. Thế nhưng, thực tế ở không ít gia đình hiện nay, các bậc phụ huynh mới là người nghiện “lướt” trong không gian ảo. Không khó để bắt gặp hình ảnh sau một ngày làm việc, thay vì quây quần trò chuyện, mỗi người trong nhà lại ôm một chiếc điện thoại. Ba thì mải miết lướt Facebook xem tin tức; mẹ thì cày phim ngắn, lướt TikTok, hoặc bận đăng tải từng khoảnh khắc riêng tư của gia đình, điểm số của con cái lên mạng để tăng lượt tương tác. Thậm chí, nhiều phụ huynh vì quá phụ thuộc vào mạng xã hội mà vô tình bỏ bê chăm sóc con cái, xáo trộn sinh hoạt gia đình, tệ hơn là rơi vào bẫy của các hội nhóm lừa đảo trên mạng. Điều đáng nói là khi con cái góp ý, một số cha mẹ lại tự ái, gạt đi: “Tao là người lớn, tao có quyền”. Sự hoán đổi vị trí đầy trớ trêu này đang tạo ra những khoảng cách giữa các thế hệ trong gia đình.
Một người mẹ ngoài ngũ tuần dạo này thích lướt mạng và xem các phiên livestream bán hàng. Ban đầu bà chỉ mua vài đồ dùng nho nhỏ, dần dần tuần nào người nhà cũng nhận vài ba đơn hàng, có những món mua về không dùng đến, rất lãng phí. Nhiều hôm cả nhà đang ngồi ăn cơm, bà vẫn cầm điện thoại chốt đơn. Con cái nhẹ nhàng góp ý thì chạnh lòng, bảo cả đời phục vụ chồng con, giờ chỉ muốn giải trí một chút.
Ở gia đình kia, cô vợ có thói quen chụp ảnh và đăng mọi chuyện của gia đình lên Facebook. Từ chuyện con thi cử, thành tích học tập, cho đến những lúc con làm sai bị cha mẹ nhắc nhở cũng đưa lên mạng. Cậu trai đang tuổi lớn rất ngại với bạn bè nên xin mẹ xóa bài, nhưng mẹ bảo đăng lên để kỷ niệm chứ không có ý gì tiêu cực. Thằng bé chán nản, ít nói chuyện hẳn với mẹ.
Một người đàn ông trung niên than thở rằng dạo này ông bố tham gia nhiều hội nhóm trên mạng và tin vào những thông tin trôi nổi. Từ mấy bài thuốc truyền miệng chưa kiểm chứng cho đến các chương trình trúng thưởng, đầu tư qua mạng, ai nói gì trên đó cụ cũng tin là thật. Mấy anh em đưa báo chí chính thống ra giải thích, cụ bảo người nổi tiếng họ nói rõ ràng thế kia sao lại lừa được. Cụ còn định rút tiền tiết kiệm để làm theo hướng dẫn của họ.
Ngược lại, một phụ huynh thừa nhận đã dành hơi nhiều thời gian để lướt mạng xã hội. Con gái thấy vậy liền nhắc: “Ba bớt dùng điện thoại để trò chuyện với con nhiều hơn”. Lời con nói không sai, nhưng nghe xong anh cảm thấy bị chạm tự ái, nghĩ mình đi làm vất vả mà con dám “trứng khôn hơn vịt”, nên nặng lời với bé. Sau đó không khí trong nhà rất trầm lắng. Anh biết mình vô lý nhưng chẳng biết phải xuống thang thế nào.
Phổ biến nhất là cảnh các bà mẹ hào hứng quay video theo trào lưu trên mạng để đăng TikTok và Facebook. Nhiều hôm cả nhà đang chuẩn bị ăn cơm hoặc có khách đến chơi, mẹ cũng nhờ các con ra quay cùng, hoặc bắt mọi người làm theo kịch bản. Các cháu nhỏ thì thích, nhưng con lớn đang học cấp 2, cấp 3 thì rất ngại và hay tránh né. Mấy cháu tâm sự: mẹ có thêm niềm vui thì tốt, nhưng nhiều lúc làm xáo trộn sinh hoạt gia đình, khiến con cái không thoải mái vì bị xâm phạm quyền riêng tư, nhất là cảm giác bị “bạo hành ống kính”, khi mọi khoảnh khắc đời tư bị phơi bày mà không hề được hỏi ý kiến trước. Cảm giác không có không gian an toàn ngay cả trong nhà mình, đồng thời sợ trở thành trò đùa cho bạn bè, người lạ trên mạng xã hội, khiến các cháu lầm lỳ, cảnh giác, không hợp tác với mẹ.
Việc phụ huynh nghiện mạng đem lại những rủi ro số hóa (digitalization risk), khi các dữ liệu hình ảnh, video lưu trữ trên mạng có thể bị lợi dụng hoặc ảnh hưởng đến tâm lý trẻ các thành viên trong gia đình. Con cái cần trò chuyện thẳng thắn và nhẹ nhàng để cả nhà thống nhất ranh giới trong việc đăng bài, chia sẻ hoặc bình luận.
Đặt quy tắc chung như “muốn quay hay đăng ảnh gì về con phải được sự đồng ý của con trước”; tôn trọng không gian riêng tư bằng cách chuyển hướng sang lưu giữ kỷ niệm bằng album riêng, thay vì đưa lên mạng xã hội công khai; kiểm tra nguồn thông tin, tránh tin giả.
Cài đặt bộ lọc tài khoản: Tắt bớt thông báo từ các ứng dụng mua sắm, hủy liên kết thẻ ngân hàng nếu ba mẹ có dấu hiệu mất kiểm soát chi tiêu.
Cảnh báo các chiêu trò lừa đảo: Thường xuyên kể cho ba mẹ nghe về các vụ lừa đảo trúng thưởng, giả danh shipper, hoặc bán thuốc giả trên mạng.
Hướng phụ huynh vào các hoạt động thể chất hoặc sở thích thực tế như trồng cây, nuôi thú cưng, đi bộ, hoặc tham gia câu lạc bộ địa phương.
Giải pháp thực tế nhất giúp phụ huynh nhận ra giới hạn là áp dụng kiểm toán thời gian thực tế (ghi lại con số sử dụng thật trên điện thoại), kết hợp quy tắc “vùng không thiết bị” như không dùng điện thoại khi ăn cơm hay trước khi ngủ, từ đó tạo ra khoảng trống thực để kết nối gia đình. Hãy bảo vệ sức khỏe số cho gia đình mình.
Ths-Bs Lan Hải
Bình luận