Cánh cửa quá khứ tại Tu viện thánh Catherine

Giới khoa học đã tình cờ tìm ra những dòng văn tự cổ thuộc về các ngôn ngữ bị biến mất từ lâu tại Tu viện Thánh Catherine ở Ai Cập, hứa hẹn mở thêm cánh cửa để nhìn về quá khứ.

Tại chân núi Sinai, nơi mà Sách Xuất Hành từng ghi lại sự kiện Thiên Chúa trao cho ông Môsê Mười Điều Răn, đến nay vẫn còn tồn tại Tu viện Thánh Catherine. Nơi này vẫn hoạt động liên tục từ gần 2 ngàn năm qua. Với bề dày lịch sử đáng nể, không quá ngạc nhiên khi Tu viện Thánh Catherine chứa hàng ngàn bản thảo và sách quý, trong số này không thiếu những tài liệu cực kỳ giá trị, thuộc hàng lâu đời nhất trên thế giới, được truyền qua nhiều thế hệ dưới sự trông nom kỹ lưỡng của các tu sĩ tại đây.

Điểm chung các văn bản cổ là toàn ghi lại bằng chữ viết Hy Lạp, Ả Rập và Latinh. Tuy nhiên, gần đây giới khoa học bất ngờ phát hiện những văn tự kỳ lạ, thuộc về những dạng ngôn ngữ chưa từng thấy trong các tài liệu quý giá, với một số đã bị thất lạc từ những năm tháng tối tăm của thời Trung Cổ. Sự tồn tại của chúng trước nay không hề được lưu ý đến, do vô phương đọc được những ký tự này bằng mắt thường.

Những kho báu ẩn mình

Vào thuở xa xưa, khi những chữ viết đầu tiên xuất hiện trên các cuộn giấy da, giới tu sĩ tất nhiên sử dụng ngôn ngữ phổ biến vào thời đó. Tuy nhiên, do giấy da dê hoặc da cừu vào thời cổ đại khan hiếm và quý giá, nên chúng thường được tái sử dụng phục vụ cho nhiều mục đích lưu trữ khác nhau. Theo thời gian, những văn bản dường như ít quan trọng hơn lại bị tẩy khỏi bề mặt, và người đời sau tiếp tục viết chồng lên các thông tin và dữ liệu mới hơn, cần thiết hơn để lưu truyền cho hậu thế. Lẽ dĩ nhiên, những người viết sau phải sử dụng loại ngôn ngữ thông dụng và đương đại hơn. Những bản cổ thư với nhiều lớp chữ viết được gọi là palimpsest.

Giờ đây, nhờ vào công nghệ mới, một đội ngũ các nhà nghiên cứu đã nghĩ ra cách săn lùng chữ viết cổ trong các palimpsest tại Tu viện Thánh Catherine, và họ thật sự đã tìm ra những ngôn ngữ đã bị nhân loại đánh mất theo dòng xoáy khắc nghiệt của thời gian. Một trong số này là Caucasian Albanian, chưa từng được sử dụng lại từ hơn 1.000 năm qua. Đây là chữ viết của vương quốc Caucasian Albania, tồn tại từ thế kỷ thứ 2 trước công nguyên đến thế kỷ thứ 8 sau công nguyên. Ngày nay, lãnh thổ của vương triều xa xưa đã bị phân thành các vùng đất thuộc Azerbaijan, Nga, Georgia, Armenia.

Caucasian Albania cũng là một trong những nơi được truyền bá Kitô giáo từ thời còn sơ khai, cụ thể là vào thế kỷ thứ nhất. Nhà thờ Kitô đầu tiên trong khu vực đã được xây nhờ vào công của thánh Eliseus, tại một địa điểm gọi là Gis. Sau khi Armenia công nhận đạo Kitô là quốc giáo vào năm 301, vua Caucasian Albania Urnayr đã đến nhà thờ và được rửa tội bởi thánh Grêgôriô - Người khai sáng. Vào thế kỷ thứ 8, vương triều một thời huy hoàng đã bị khuất phục bởi vó ngựa trường chinh của quân đội Hồi giáo, và ngôn ngữ phổ biến một thời đã bị hủy diệt.

Kỷ nguyên mới của sự khám phá

Trước khi xuất hiện tại tu viện cổ của Ai Cập, Caucasian Albaniachỉ được tìm thấy trên một số bản khắc bằng đá. Những ngôn ngữ khác, tưởng chừng như biến mất nhưng lại lộ diện ở Tu viện Thánh Catherine, còn có Christian Palestinian Aramaic, pha trộn giữa tiếng Syriac và Hy Lạp. Để có thể tìm thấy được dấu tích của những chữ viết ẩn, các nhà khoa học đã chụp ảnh bản thảo bằng nhiều phân khúc khác nhau của quang phổ và cho chạy những hình ảnh này bằng thuật toán điện tử. Với sáng kiến trên, họ đã nhìn thấy những dòng chữ đầu tiên được viết trên tấm da.

Michael Phelps, nhà nghiên cứu của Thư viện điện tử Các Bản thảo cổ ở California (Mỹ), gọi diễn biến trên là sự khởi đầu của “kỷ nguyên hoàng kim mới của khám phá”. “Thời đại của sự khám phá vẫn chưa chấm dứt. Vào thế kỷ 20, các bản thảo mới được tìm thấy bên trong những hang động xa xôi. Đến thế kỷ 21, chúng tôi sẽ áp dụng các kỹ thuật hiện đại và tối tân vào các bản thảo đang có sẵn trước mắt mình. Chúng tôi sẽ khôi phục được những ngôn ngữ đã bị biến mất trong dòng lịch sử loài người”, ông Phelps vẽ ra một tương lai xán lạn. Chuyên gia Mỹ đặc biệt ca ngợi kỳ công của các tu sĩ ở Tu viện Thánh Catherine, đã có thể duy trì và bảo tồn sự nguyên vẹn của tài liệu bất chấp thời gian, dù đôi khi cũng chính họ đã vô tình xóa đi những văn bản đời đầu.

Bên cạnh việc tìm thấy chữ viết Caucasian Albania, các nhà nghiên cứu còn “khai quật” được một cổ thư có thể là bản Kinh Thánh viết tay đầu tiên từng được biết đến bằng tiếng Ả Rập, cũng như những mẫu chữ xa xưa nhất của triết gia Hy Lạp lừng lẫy Hippocrates.

LING LANG