“Chúng ta hành động vẫn chưa tương xứng”

Lễ kính thánh Phanxicô thành Assisi ngày 4.10 vừa qua, Ðức Giáo Hoàng Phanxicô đã công bố tông huấn tiếp nối thông điệp Laudato si’ về môi trường, tựa đề Laudate Deum, tức “Hãy ca ngợi Chúa”.

Laudate Deum bản tiếng Anh gần 8.000 chữ, chia thành 6 chương, được chuyển ngữ từ bản gốc bằng tiếng Tây Ban Nha.

Sự nối tiếp và cần hành động cấp bách

Tông huấn được xem là phần tiếp theo của thông điệp Laudato si’ (Chúc tụng Chúa) lên tiếng cảnh báo “những hậu quả thảm khốc” nếu nhân loại tiếp tục phớt lờ mối đe dọa từ biến đổi khí hậu. Tám năm trôi qua kể từ khi bản thông điệp về môi trường được ra mắt công chúng, Đức Thánh Cha nêu lên một thực tế đáng báo động, “chúng ta hành động vẫn chưa tương xứng” với những quan ngại thực tế về sinh thái.

“Biến đổi khí hậu là một trong những thách thức chủ yếu mà xã hội và cộng đồng toàn cầu đang đối mặt”, Đức Giáo Hoàng viết. Ngài giảng giải rằng nhóm các cộng đồng dễ bị tổn thương nhất đang phải gánh chịu những hậu quả của biến đổi khí hậu, và vấn đề khí hậu không còn là nghi vấn thứ yếu hoặc câu hỏi về ý thức hệ.

Theo vị chủ chăn của Giáo hội hoàn vũ, những hậu quả của biến đổi khí hậu đang hiện hữu và ngày càng rõ ràng hơn. Những bằng chứng có thể kể đến là các đợt sốc nhiệt, siêu bão, lượng mưa tương đương cả tháng hoặc cả năm trút xuống trong vài giờ, tình trạng băng lưỡng cực tan... Đức Phanxicô nhận định tất cả các hiện tượng này đều dẫn đến “những hậu quả khốc liệt cho mọi người”, không kể giàu nghèo.

“Không ai có thể phớt lờ thực tế rằng, trong những năm gần đây, chúng ta chứng kiến nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan. Tần suất thường xuyên hơn của những đợt nóng bất thường, hạn hán và những sự kiện như lời ‘phản đối’ tương tự (của tự nhiên) ở những nơi khác của thế giới chỉ là một vài biểu hiện rõ ràng của ‘căn bệnh thầm lặng’ ảnh hưởng đến mọi người”, Đức Thánh Cha nhấn mạnh.

Nhóm các cộng đồng dễ bị tổn thương nhất đang phải gánh chịu những hậu quả của biến đổi khí hậu, và vấn đề khí hậu không còn là nghi vấn thứ yếu hoặc câu hỏi về ý thức hệ

Con người là nguồn gốc của biến đổi khí hậu

Môi trường từ lâu là chủ đề mà Đức Phanxicô thường đề cập. Laudato si’ vào thời điểm ra mắt năm 2015 được công nhận là tài liệu mang đến sự thay đổi mạnh mẽ vì đặt trọng tâm vào trách nhiệm sinh thái của người Công giáo.

Trong Laudato si’, Đức Thánh Cha nói rõ Giáo hội không nhằm mục đích trả lời những thắc mắc khoa học hoặc thay thế chính trị. Tuy nhiên, trong tông huấn mới, Đức Giáo Hoàng Phanxicô đã đưa ra quan điểm mạnh mẽ hơn. Theo đó, ngài chỉ trích những người “chọn việc chế giễu những thực tế” về khoa học khí hậu, và nhấn mạnh một cách thẳng thừng rằng không nghi ngờ gì con người là nguồn gốc của biến đổi khí hậu.

“Không thể nào che đậy được sự tương quan giữa các hiện tượng khí hậu toàn cầu và sự gia tăng lượng khí phát thải gây hiệu ứng nhà kính, đặc biệt từ giữa thế kỷ 20”, Đức Phanxicô viết. “Đại đa số các nhà khoa học chuyên về khí hậu ủng hộ sự tương quan trên, và chỉ có một số vô cùng nhỏ các chuyên gia tìm cách bác bỏ chứng cứ đó”, Laudate Deum nêu rõ.

Đức Thánh Cha ghi nhận những nỗ lực giảm nhẹ hậu quả của biến đổi khí hậu trong những năm qua đạt được cả những tiến triển lẫn thất bại. Dù vậy, ngài cũng bày tỏ hy vọng Hội nghị Biến đổi Khí hậu của Liên Hiệp Quốc năm 2023, tổ chức ở Dubai (UAE) vào tháng 11 có thể cho phép các bên nhất trí một sự tăng tốc mang tính quyết định về chuyển đổi năng lượng.

Trong khi đó, Đức Phanxicô cũng cho rằng những sự sắp đặt ngoại giao trên toàn cầu về dài hạn đã thất bại, không đáp ứng được những thách thức trước tình trạng khẩn cấp về khí hậu. Ngài đề cập đến điều mà ngài mô tả là “những động lực tâm linh” cho hành động khí hậu, lưu ý rằng Sách Sáng thế ghi lại, khi đã sáng tạo trời đất, muôn vật muôn loài, “Thiên Chúa thấy mọi sự Người đã làm ra quả là rất tốt đẹp”.

“‘Hãy ca ngợi Chúa’ là tựa đề của tông huấn này. Vì khi con người tuyên bố chiếm lấy vị trí của Thiên Chúa, họ trở thành những kẻ thù tệ hại nhất của bản thân”, Đức Thánh Cha kết luận.

Sự đón nhận Laudate Deum

Những nhà hoạt động môi trường và các tổ chức Công giáo trên khắp thế giới đã phản hồi tích cực về bản tông huấn được xem là “phần hai” của Laudato si’. Đức Hồng y Vincent Nichols, Chủ tịch Hội đồng Giám mục Anh và xứ Wales, Tổng Giám mục Westminster, gọi tông huấn mới của Đức Thánh Cha là “sự khẩn cầu xúc động gởi cho tất cả những con người có thiện chí, cho các cộng đồng, doanh nghiệp, chính phủ và các tổ chức góp phần ứng phó những thách thức của biến đổi khí hậu”. Đức Giáo Hoàng mời gọi mỗi người trong số chúng ta hãy đóng góp vào những nỗ lực giảm ô nhiễm, rác thải, hãy tiêu dùng trong sự thận trọng, và từ đó giúp tạo nên “một văn hóa mới”.

Bà Marcene Mitchell, Phó Chủ tịch phụ trách biến đổi khí hậu của Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên (WWF), nhận định rằng với Laudate Deum, Đức Giáo Hoàng “một lần nữa kêu gọi chúng ta hãy bảo vệ Ngôi Nhà Chung bằng cách sửa chữa mối quan hệ bị vỡ nát với tự nhiên”. “Những lời của ngài cũng là lời nhắc nhở then chốt cho tầm quan trọng của việc các vị lãnh đạo trên thế giới hãy nói lên sự cấp bách của cuộc khủng hoảng khí hậu”, bà Mitchell cho biết.

Nhiều tổ chức Công giáo phi lợi nhuận, như Catholic Relief Services nhận định “Laudate Deum về cơ bản là sự vận động cho nỗ lực chính sách quan trọng cần đến nếu muốn thay đổi chiều hướng hiện tại”.

GIANG VÔ YÊN