Có không ít ba mẹ một ngày nọ bỗng hụt hẫng vì bị con cái dối gạt mình. Mấy ai nhìn lại để thấy ngày trước chính họ xem nhẹ việc con nít nói dối hoặc gián tiếp dạy con nói dối.
Trẻ em như tờ giấy trắng
Bà Lê Thu Thu An, 54 tuổi (P9, Q3) kể bà thường la các con khi nghe họ dặn cháu ngoại, cháu nội bà: “Ai có đến nói ba mẹ không có nhà nghen” hay “Ai tìm ba mẹ nói ba mẹ con đi nhà thờ rồi nhé”. Thật ra họ đều có ở nhà, chỉ không muốn tiếp khách. Họ cho rằng đó là những lời nói dối vô hại. Có biết đâu đây là bước đầu tiên tập cho con cái thói quen dối trên gạt dưới. Bà luôn hỏi hai con ngày trước bà có cho phép con nói dối hoặc nói dối con không mà bây giờ lại tập cho các cháu bà nói dối.
 |
Khi con còn nhỏ bà luôn dạy con cái trung thực. Bà kể câu chuyện ngụ ngôn cậu bé chăn cừu cứ la lên sói đến khiến dân làng chạy đến tiếp cứu để rồi cười một trận no nê. Đến một chiều, sói đến thật, cậu la lên và chẳng ai đến giúp đuổi sói, cứu bầy cừu. Bà kết luận để răn dạy con: “Một người nói dối thì sau này chẳng ai tin cả cho dù họ nói thật”.
Cùng quan điểm với bà Thu An, ông Phạm Duy Phước, 40 tuổi (Cư xá Bắc Hải, Q10) chia sẻ: “Con nói dối được một lần sẽ nói dối dài dài. Giáo dục là tạo một thói quen. Vậy là bậc cha mẹ cần tạo thói quen tốt cho con cái. Một trong những thói quen tốt là phải trung thực, không được gian dối”.
Ông bà Nguyễn Thành An, 45 tuổi (Q1) đi xa hơn một bước khi cho rằng không chỉ tập con không nói dối mà cả khi lỡ phạm lỗi cũng dũng cảm thú thật. Ông cho biết: “Trẻ con lúc nào lại chẳng tinh nghịch. Biết con vì đá cầu trong nhà làm bể bình hoa pha lê tôi mua ở Pháp. Cháu đổ thừa tại con mèo nhảy. Tôi chỉ nhẹ nhàng nói nếu con có lỡ làm bể bình hoa lúc ba mẹ vắng nhà, con cứ nói thật, ba mẹ không hề la mắng những điều xui rủi đã xảy ra. Và cháu đã thú nhận tất cả. Giữ lời, tôi chỉ khuyên con lần sau cẩn thận hơn, đừng để vỡ những vật dụng mỏng manh trong nhà”.
Một đứa trẻ được tập thói quen nói thật thì nói dối sẽ rất dở. Ông Trần Văn Lâm, 55 tuổi (P21, Bình Thạnh) kể con ông từ nhỏ đã quen những lời chân thật. Một lần, lỡ chơi game ở nhà bạn về trễ, cậu con đã nói dối bị kẹt xe. Thế nhưng, khác với những kẻ quen nói dối “không chớp mắt”, con trai cứ ấp úng, mắt cúp xuống, mặt đỏ gay. Ông nói ngay nếu con lỡ chơi quá giờ thì cứ nói bố sẽ tha thứ để lần sau không phạm lỗi nữa vì ông biết cậu đang nói dối. Cuối cùng cậu bé thú nhận chuyện mình chơi quá giờ và xin ông tha thứ.
Ý tứ trong lời nói thật
Bà Nguyễn Thị Hà, 35 tuổi (huyện Thống Nhất, Đồng Nai) ngượng không biết trốn vào đâu khi con trai 7 tuổi của bà tỉnh bơ chê chén chè người hàng xóm mang qua cho : “Chè dì Phượng nấu dở quá!”. Bà chỉ biết nói xin lỗi dù trong thâm tâm thừa nhận chè nấu dở thật. Bà cũng không thể trách sự chân thật của con. Tuy nhiên, có phải lúc nào con cái cũng nên nói thẳng? Từ kinh nghiệm đó, bà dạy cho con ứng xử khéo léo hơn. Những trường hợp như với dì hàng xóm thì chỉ cần im lặng lờ luôn là được.
 |
Những câu nói thật lòng, trung thực không phải lúc nào cũng nên thốt ra. Như trường hợp ông Nguyễn Văn Cao, 43 tuổi (P2, Q5) đã ngượng trước mặt bạn khi cậu con trai 15 tuổi “bình luận” về chiếc xe ông mới mua lại từ một người bạn sắp xuất ngoại: “Ba mua xe màu đỏ thấy ghê quá. Xe hơi thường màu trắng hoặc đen mới sang chứ. Ba đúng là không phải người sành điệu”. Hàng xóm về rồi, ông Cao la con nói hỗn thì cậu bé ngạc nhiên: “ Ba luôn dạy con phải trung thực, không được nói láo mà”.
Vì vậy theo ông Nguyễn Văn Cao, bên cạnh dạy con không được nói láo, cần thêm dạy con có ý tứ trong những câu nói thật. Thí dụ trường hợp gia đình bà Phạm Tuyết Nhung, 47 tuổi (P11, Q3) đúng là “thê thảm” khi có bạn từ nước ngoài về ghé thăm. Cậu con trai phán ngay: “Sao bác là Việt kiều mà nhìn không sang chút nào?”. Cũng như trường hợp của ông Nguyễn Văn Cao, khi bị mắng cậu bé cứ bảo không thể nói láo được. Thế là những bậc phụ huynh đầy trách nhiệm lại giáo huấn con cái phải phân biệt giữa nói thật với nói sỗ sàng, thô lỗ.
Ông bà Huỳnh Phương, 50 tuổi, ngụ tại một căn nhà nhỏ đường Huỳnh Văn Bánh (Phú Nhuận) luôn là tấm gương sáng cho con trong ăn nói và cư xử. Một cô bị khuyết tật tên Mai, trùng tên với nhiều người trong xóm. Thế là hai ông bà gọi cô Mai này là Mai nhà cô Thể (cô Mai là em cô Thể) và tuyệt đối cấm con không được gọi là cô Mai Què.
Trong kho tàng văn hóa dân gian Việt Nam, ông bà ta luôn dạy “Học ăn học nói học gói học mở” là vì vậy.
NGUYỄN NGỌC HÀ
Bình luận