Cuộc đàm phán về Ukraine nhưng vắng bóng Ukraine

Hôm 18.2.2025, Ả Rập Xê Út chủ trì cuộc họp cấp ngoại giao hàng đầu Mỹ - Nga, và một trong những nội dung làm việc là cuộc xung đột ở Ukraine, nhưng cả Kyiv lẫn các nước thuộc Liên minh châu Âu (EU) đều bị cho ra rìa.

Cuộc gặp ở thủ đô Riyadh của Ả Rập Xê Út đánh dấu lần đầu Mỹ - Nga đối thoại chính thức kể từ khi xung đột bùng nổ ở Ukraine từ tháng 2.2022. Bề ngoài, cả hai bên đều bày tỏ không mấy kỳ vọng có thể đạt được đột phá trong cuộc gặp cấp cao đầu tiên kể từ khi ông Donald Trump quay lại Nhà Trắng ngày 20.1. Dù vậy, Ukraine lẫn châu Âu đều vô cùng lo lắng vì không được mời dự khán, nhất là sau các động thái của Washington đối với Moscow.

Cuộc gặp ở Riyadh

Tại Cung điện Diriyah ở Riyadh, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngồi đối diện người đồng cấp Nga Sergei Lavrov, kế bên là Cố vấn An ninh Quốc gia Mike Waltz và Đặc phái viên Trung Đông Steve Witkoff. Thành viên trong đoàn Nga ngoài ông Lavrov còn có ông Yuri Ushakov, Cố vấn chính sách đối ngoại của Tổng thống Nga. Ngoại trưởng Ả Rập Xê Út - Hoàng thân Faisal bin Farhan và Cố vấn An ninh Quốc gia Musaad bin Mohammad al-Aiban đại diện cho nước chủ nhà tham dự.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky xác nhận chính quyền Kyiv không được mời tham gia cuộc hội đàm. Cùng chung số phận là các nước châu Âu, thêm một cú sốc sau khi không được Tổng thống Trump tham vấn trước khi ông điện đàm trực tiếp với Tổng thống Nga Vladimir Putin hồi tuần qua. Bị gạt ra ngoài lề bất chấp viện trợ cho Kyiv ngay từ đầu chiến sự, các nhà lãnh đạo EU ngày 17.2 họp khẩn ở Paris (Pháp), bàn về cách thức phản ứng trước động thái xoay trục triệt để của chính quyền mới ở Washington.

Tổng thống Trump đang thúc đẩy một giải pháp nhanh chóng cho cuộc chiến gần tròn 3 năm qua, còn chủ nhân Điện Kremlin nhận định động thái từ Mỹ là cơ hội đạt được mục tiêu của chiến sự. Khả năng dàn xếp cuộc gặp trực tiếp giữa hai nguyên thủ Putin-Trump cũng trong nghị trình làm việc ở Riyadh. Moscow ngồi vào bàn đối thoại với Washington với lợi thế sau khi đạt được những chiến thắng liên tiếp ở mặt trận Ukraine, trong khi Kyiv còn đối mặt viễn cảnh mất đi nguồn viện trợ quân sự then chốt từ Mỹ trước sự phản đối đến từ ông Trump.

Bị gạt ra cánh gà

Cả Nga và Mỹ đều cho rằng cuộc gặp ngày 18.2 là sự khởi đầu cho một quá trình đàm phán dự kiến kéo dài về vấn đề Ukraine. Chia sẻ với báo đài Nga, Cố vấn Ushakov xác định một trong những nội dung thảo luận là bàn về cách thức khởi động cuộc thương thuyết về Ukraine. Có mặt tại khu vực vào thời điểm cuộc gặp Mỹ - Nga diễn ra, ông Zelensky khẳng định Kyiv không biết gì về cuộc đối thoại ở Riyadh, và Kyiv không thể công nhận bất kỳ điều gì hoặc thỏa thuận gì về Ukraine mà vắng bóng nước này.

Trong khi đó, Điện Kremlin cho biết cuộc dàn xếp lâu dài cho Ukraine sẽ không thể thực hiện nếu không giải quyết được vấn đề ở tầm rộng hơn là an ninh ở châu Âu. Theo Moscow, Kyiv có quyền gia nhập Liên minh châu Âu (EU), nhưng Nga phản đối khả năng Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) kết nạp Ukraine. “Một giải pháp lâu dài và khả thi về dài hạn không thể đạt được nếu thiếu sự cân nhắc toàn diện về các vấn đề an ninh ở châu lục”, TASS dẫn lời người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov, thêm rằng Tổng thống Putin sẵn sàng đối thoại với ông Zelensky “nếu cần thiết”.

Tuy nhiên, trước khi cuộc gặp Mỹ - Nga diễn ra ở Ả Rập Xê Út, Ngoại trưởng Lavrov không thấy cần có ghế cho EU trong mọi cuộc đàm phán về Ukraine. Còn Đặc phái viên Mỹ về Ukraine và Nga Keith Kellogg cũng cho rằng châu Âu nhiều khả năng không được mời tham gia các cuộc gặp về Ukraine. Tại Brussels (Bỉ), Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen ngày 17.2 nói với Đặc phái viên Kellogg rằng châu Âu muốn hợp tác với Washington để mang đến hòa bình cho Ukraine, và EU sẵn sàng đẩy mạnh nỗ lực trang bị vũ khí cho quân đội chính quyền Kyiv.

“Về khía cạnh tài chính và quân đội, châu Âu mang đến nhiều hơn bất kỳ bên nào khác. Và chúng tôi sẽ đẩy mạnh việc góp sức”, bà von der Leyen viết trên tài khoản X sau cuộc gặp với ông Kellogg. Theo Chủ tịch Ủy ban châu Âu, EU cam kết đóng góp 135 tỷ euro (145 tỷ USD) cho Ukraine, trong đó bao gồm 52 tỷ USD viện trợ quân sự. Trong khi đó, Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết tính đến tháng 1.2025, Washington đã viện trợ 65,9 tỷ USD cho Kyiv.

  HỒNG HOANG