Tâm trạng của chúng ta có khi giống nhà thơ Tú Xương trong bài “Sông Lấp” hụt hẫng trước vật đổi sao dời. Thời gian trôi qua không ngừng nghỉ, kéo theo sự đổi thay có khi tới mức không nhìn ra chốn cũ từng gắn bó, hỏi sao khỏi chạnh lòng... Ai cũng có chốn cũ từng sống, học hành, làm việc, hay đã dừng lại trên một hành trình. Chốn ấy có nhà cửa, núi đồi, kênh rạch... Nhưng đã rời xa khi nhìn lại cảnh cũ chỉ còn ở trong lòng mà thôi. Tôi nhớ trong một chuyến đi miền Trung, khi tới cố đô, một anh dân Huế gốc đã vào Sài Gòn sinh sống nhiều năm giới thiệu với cả đoàn chỗ này ngày xưa mình đi học, chỗ nọ là xóm làm nhang, nhưng nhìn theo tay anh chỉ không thấy chút bóng dáng của trường học hay làng nghề nào, mà chỉ còn nhà cửa phố thị sầm uất thôi.
Chợt nghĩ ai cũng dễ rơi vào cảnh trạng như anh vì phố thị và cả thôn làng thay đổi hằng ngày. Nhà của gia đình tôi trong mấy chục năm đổi tới ba lần. Đầu tiên ở Xóm Lung, rồi về Hộ Phòng, tới năm 1973 cất nhà mới ở Giá Rai, ba chỗ cùng trên trục quốc lộ 1 và cạnh một kênh đào, nhưng cách nhau mấy cây số. Chỗ này gắn với ký ức tuổi thơ, chỗ kia bán mua ồn ã và nơi nào tôi cũng thuộc từng con đường, mái nhà, khuôn mặt thân quen. Mấy chục năm quay lại chầm chậm nhìn cũng rơi vào tâm trạng như anh bạn đi du lịch Huế, vì bến đò kế nhà từ lâu đã không còn hay hãng nước đá gần xóm cũng mất tiêu, chiếc cầu cũ đã xây lại tới hai lần. Hụt hẫng! Cái cũ qua rồi từ lâu nhưng vẫn đọng trong ký ức, thành ra những khuôn hình cũ quý biết bao nhiêu. Vì vậy tôi thường lấy mấy bức hình cũ coi đi coi lại tới mòn. Quả là “Khi ta đi, đất bỗng hóa tâm hồn”.
Công Nguyên
Bình luận