Giá trị cái cũ trong thời 4.0

Cách mạng công nghiệp 4.0 in dấu ấn trên khắp thế giới, từ nền công nghiệp tiên tiến nhất đến chốn còn lạc hậu, trình độ phát triển khiêm tốn.

Xứ mình cảm nhận rõ rệt bước tiến cách mạng ấy qua dòng hàng hóa công nghệ tân kỳ và các trào lưu mới mẻ. Việt Nam đã có các sản phẩm công nghệ đỉnh cao nhất, từ công nghệ di động hàng đầu đến các sản phẩm mới, “hot” ngay chính ở các quốc gia tiên tiến. Ai cũng thấy rằng các phiên bản điện thoại thông minh tinh vi hiện đại đáp ứng nhiều cho nhu cầu ngày càng cao của đời sống, cũng vậy, các dòng xe ngày càng gọn nhẹ, đạt hiệu quả sử dụng cao. Các cách mạng về phương pháp trong dạy học và sản xuất hàng hóa... 4.0 chính là một bước tiến vĩ đại của nhân loại.

Giữa thời 4.0, nhiều mặt hàng thủ công vẫn có giá trị sử dụng và tăng thêm các giá trị về văn hóa

Song, ở đời, sự tiến bộ nào cũng có mặt trái, sở đoản. Bài học về sự bất mãn, hụt hẫng, bị đào thải của ngành dệt thủ công hồi cách mạng công nghiệp bên Anh xưa xưa vẫn mang tính thời sự cho hôm nay về xung động cũ và mới, sự phủ định. Hồi xưa ấy, thợ thuyền ngành dệt thủ công bên Anh đã có hẳn phong trào đập phá máy móc mới để chống công nghiệp dệt cướp đi việc làm của họ, và điều này ghi vào lịch sử.

4.0, xứ mình cảm nhận dần dần bởi làn sóng cách tân trong mọi lĩnh vực, sự làm mới nâng cấp sản xuất kinh doanh dịch vụ cũng như sự mới hoàn toàn du nhập từ bên ngoài, ứng dụng tin học ngày càng cao, giảm bớt nhân sự phục vụ trực tiếp, chăm sóc khách hàng, bảo hành, tương tác giao dịch trực tuyến... Vẫn còn ở tầm trình độ phát triển khiêm tốn ở thế giới thứ ba song Việt Nam ngày nay đã có tỉ lệ dân cư sử dụng internet cùng viễn thông khá cao, thương mại điện tử phổ biến dần, hàng hóa phong phú... Sự có mặt của các tập đoàn xuyên quốc gia, các chuỗi phân phối lớn... Hàng hóa nội địa, sản xuất thủ công, thương mại nhỏ lẻ truyền thống bị đẩy lùi ở mọi nơi, tạo xung động về sinh kế cho số đông đồng bào.

Nhiều bất hợp lý tồn tại: thượng vàng hạ cám hàng hóa có chất lượng không cao thậm chí thấp kém lại tiêu thụ tốt qua các kênh thương mại hiện đại, từ cây tăm đến quyển vở, trong khi hàng hóa truyền thống bằng các kênh phân phối truyền thống lại ứ đọng, hẩm hiu.

Nhưng vấn đề là nếu nhìn theo cách bi kịch như vậy lại không hề phản ánh mọi thứ, thực tế có nhiều nơi bà con khéo léo tinh nhạy xoay xở thích nghi “tình hình mới” để cái cũ có chỗ đứng, tồn tại và có lúc có nơi phát triển tốt: nhiều “cái cũ” được khai thác phục vụ du lịch trong ý tưởng thỏa nhu cầu quay về, tìm về của khách. Sự tái hiện trang phục, lối sống, sinh hoạt, kiến trúc, cả ngôn ngữ cũ xưa trong du lịch đã là xu hướng rõ ràng, hái ra tiền. Các “tua” du lịch miệt vườn, thăm đồng, trải nghiệm vườn cây, ao cá, sông nước được nhiều công ty du lịch khai thác tốt ở đồng bằng sông Cửu Long.

Nhiều nhà hàng chăm chút danh mục các món ăn dân dã phục vụ khách: cơm cháy kho quẹt, cá rô kho tộ, canh chua... đem lại sự hấp dẫn riêng cùng lợi nhuận hơn hẳn so với những món từng có vẻ sang trọng cao lương mỹ vị, chính bởi tâm lý quay về nguồn cội của số đông được bắt mạch khai thác kinh doanh.

Không phải làng nghề nào cũng mai một lụi tàn trước làn sóng hàng hóa mới từ sản xuất đến phân phối. Nhiều hàng thủ công vẫn có vị trí cố hữu do giá trị sử dụng, giờ lại tăng thêm các giá trị về văn hóa: hàng tre nan, rèn, may thủ công... Vùng Bạc Liêu vẫn duy trì tốt làng nghề truyền thống lâu đời tre đan ở Xóm Giữa bên bờ kênh Phụng Hiệp, nơi cung cấp cho thị trường rộng lớn các thúng, rổ, cần xé, manh bồ... vốn hơn hẳn hàng nhựa, thân thiện môi trường, bền, lại vô cùng đẹp, đậm đà chất Việt. Ở phường 1 thị xã Giá Rai, dù có nhiều thay đổi, song các làng nghề nho nhỏ vẫn tồn tại cùng tên gọi thân thuộc: Xóm Lò Bún, Xóm Lưới... Hàng hóa ở đây cung cấp khắp nơi.

Nam Bộ từng lưu danh một thời hàng hóa chất lượng thành danh, cũ song luôn luôn có giá trị ăn sâu trong lòng đồng bào: Xà bông Cô Ba, nước mắm Phú Quốc, nước suối Vĩnh Hảo, bưởi Năm Roi... Cũ không đồng nghĩa phải bị đào thải, có nhiều cái cũ có giá trị cần nâng niu.

Cần hiểu chín chắn về 4.0, sự phủ định cái cũ phải có chọn lọc tinh tế.

NGUYỄN THÀNH CÔNG