Giải đáp chính thức của Bộ Phụng tự và Kỷ luật bí tích

CỬ CHỈ CÚI MÌNH / CÚI SÂU

Câu hỏi: Một số hành vi tôn kính của cả chủ tế lẫn dân chúng đã không còn được sử dụng nữa, ví dụ, cúi mình hay cúi sâu được thực hiện thay cho cử chỉ bái gối trước đây khi đọc những lời loan báo về mầu nhiệm nhập thể trong Kinh Tin kính (Credo) “Bởi phép Ðức Chúa Thánh Thần…”. Những cử chỉ như vậy còn được tuân giữ hay không?

Trả lời: Rõ ràng, mọi người nên thể hiện đức tin, lòng mộ mến và sự tôn kính của mình không chỉ bằng lời nói mà còn bằng cử chỉ và tư thế nữa. Người ta phải cẩn thận hơn về điều này bởi vì kể từ khi canh tân phụng vụ, thì hiện nay, các cử chỉ được quy định thực hành ngày càng ít hơn và đơn giản hơn. Do vậy, Nghi thức Thánh lễ [1975] và QCSL [1975] đã chỉ định một số trường hợp trong đó cử chỉ đi kèm với lời đọc. Ðể nhận diện những trường hợp khác nhau, chúng ta chỉ cần nhắc lại ở đây QCSL [1975] số 234 là đủ: “Có hai cách cúi: cúi đầu và cúi mình: (a) Cúi đầu: mỗi khi đọc danh Ba Ngôi Thiên Chúa cùng nhau, mỗi khi đọc tên Giêsu, tên Ðức Maria đồng trinh và tên vị thánh mà chúng ta dâng lễ kính ngài; (b) Cúi mình hay cúi sâu: khi chào kính bàn thờ, không có Mình Thánh trong nhà tạm; khi đọc kinh “Lạy Thiên Chúa toàn năng, xin thanh tẩy...’’, “Lạy Chúa là Thiên Chúa, xin thương nhận...”; trong kinh Tin kính, khi đọc câu “Bởi phép Ðức Chúa Thánh Thần..”.; trong kinh Tạ ơn I, khi đọc câu “Lạy Cha là Thiên Chúa loàn năng, chúng con nài xin Cha...”. Chúng ta cúi trong trường hợp đọc các lời trong Kinh Tin kính mà chữ đỏ của Nghi thức Thánh lễ dạy “Tất cả cùng cúi”. Cũng nên nhớ rằng trong thánh lễ Vọng Giáng Sinh, thánh lễ [Giáng Sinh] lúc nửa đêm, thánh lễ [Giáng Sinh] lúc rạng đông và thánh lễ [Giáng sinh] ban ngày, chúng ta bái gối khi đọc câu “Và đã làm người” (xem MR, pp. 153, 155, 156, 157); Cũng thực hành tương tự như thế trong thánh lễ Truyền tin (xem MR, p. 538). Trường hợp thánh hiến bánh và rượu, QCSL [1975] số 234b quy định: “Linh mục cúi mình một chút khi đọc lời truyền phép”. Hơn nữa các linh mục bái gối “sau khi giơ cao Mình Thánh” cũng như “sau khi giơ cao chén thánh” (QCSL [1975] số 233); “Linh mục bái gối thờ lạy” (Nghi thức Thánh lễ, các số 91-92, 104-105, 111- 112, 120-121). Ðối với các linh mục đồng tế, các ngài đứng đang khi chủ tế giơ cao bánh thánh và chén thánh, chăm chú nhìn vào bánh thánh và chén thánh, rồi cúi sâu (QCSL [1975], các số 174c, 180c, 184c, 188c). Tương tự như vậy, trước khi rước lễ, có những cử chỉ diễn tả lòng tôn kính và đức tin được thực hiện bởi cả linh mục chủ tế lẫn những người rước lễ. Ðối với linh mục chủ tế, QCSL [1975] số 115 và Nghi thức Thánh lễ [1975] số 133 cho biết “.. sau đó linh mục bái gối, cầm lấy bánh thánh” , v.v.; còn đối với các linh mục đồng tế, QCSL [1975] hướng dẫn: “…từng người một, đến giữa bàn thờ, bái gối [hoặc cúi mình], cung kính cầm lấy Mình Thánh Chúa ở bàn thờ; tay mặt cầm Mình Thánh, tay trái đỡ phía dưới, rồi về chỗ đứng. Các vị đồng tế có thể đứng nguyên tại chỗ, chủ tế hoặc một hay nhiều vị đồng tế cầm đĩa thánh đi đến trước từng người, để mỗi người, tiếp nhận Mình Thánh; hoặc chuyển đĩa thánh tự người nọ tới người kia cho đến người cuối cùng.” (QCSL [1975] số 197). Ðối với dân chúng, họ đứng khi lãnh nhận Thánh Thể, và họ có thể làm một dấu hiệu tôn kính nào đó (QCSL [1975] các số 244c, 245b, 246b, 247b) (Notitiae 14 [1978] 535-536, no 11).

Cập nhật và hội nhập (dựa theo QCSL [2002] phiên bản tiếng Việt):

- Bái gối là bái gối bên phải sát đất, biểu lộ sự thờ lạy, vì thế, nó được dành để tôn kính phép Thánh Thể và Thánh giá kể từ khi nghi thức tôn thờ trọng thể trong phụng vụ ngày thứ Sáu Tuần Thánh cho đến lúc khởi đầu Canh thức Vượt Qua. Tại Việt Nam, Hội đồng Giám mục đã quy định thay thế bái gối bằng cúi mình. Trong thánh lễ, có ba lần chủ tế cúi mình thay bái gối, tức là: sau khi dâng Mình Thánh, sau khi dâng Máu Thánh và trước khi rước lễ. Những điều riêng biệt phải giữ trong thánh lễ đồng tế được ghi ở phần nói về lễ đồng tế (x. số 210-251). Nếu nhà tạm có Mình Thánh Chúa đặt trong cung thánh, thì linh mục, phó tế và các thừa tác viên cúi mình khi đến bàn thờ hoặc khi rời bàn thờ, nhưng không cúi mình trước nhà tạm đang khi cử hành thánh lễ. Ngược lại, mọi người cúi mình khi đi qua trước Mình Thánh Chúa, trừ ra khi đang đi kiệu. Những thừa tác viên cầm Thánh giá nến cao (đèn hầu) đi rước, thì cúi đầu thay vì cúi mình (số 274).

- Việc cúi đầu, cúi mình nói lên sự tôn kính đối với chính các nhân vật hoặc các biểu tượng của các nhân vật ấy. Có hai cách cúi: cúi đầu và cúi mình. (a) Cúi đầu: mỗi khi đọc kinh Ba Ngôi Thiên Chúa một trật, khi đọc tên Chúa Giêsu, tên Ðức Maria đồng trinh và tên vị thánh được kính trong lễ hôm ấy. (b) Cúi mình hoặc cúi sâu: khi chào kính bàn thờ, khi đọc các kinh “Lạy Thiên Chúa toàn năng, xin thanh tẩy…”, và kinh “Lạy Chúa là Thiên Chúa, xin thương nhận…”, khi đọc câu: “Bởi phép Chúa Thánh Thần…” trong Kinh Tin kính, câu: “Lạy Chúa toàn năng, chúng con nài xin Chúa…” trong Lễ quy Rôma. Phó tế cũng cúi mình khi xin chúc lành trước khi đi đọc bài Tin Mừng. Ngoài ra, linh mục cũng hơi cúi mình khi đọc lời truyền phép (số 275).

- Linh mục đọc hoặc hát Kinh Tin kính chung với cộng đoàn (x. số 68). Mọi người đứng. Khi tới câu: “Bởi phép Ðức Chúa Thánh Thần…”, mọi người đều cúi mình; nhưng trong lễ Truyền tin và lễ Giáng sinh, thì mọi người bái gối ( số 137).

CÁC MỤN BÁNH THÁNH

Câu hỏi: QCSL [1970] số 237 nói rằng các mụn bánh thánh [dính vào ngón tay linh mục hay rớt ra ngoài đĩa thánh] sẽ được thu lượm lại, nhưng không nói rõ phải xử lý như thế nào.

Trả lời: QCSL [1970] số 237 phải được thực hiện trong bối cảnh xem xét thêm các số hướng dẫn khác liên quan đến cùng một điểm. Mô tả về hình thức cơ bản của việc cử hành, QCSL [1970] nói rõ: “Cho rước lễ xong, linh mục trở về bàn thờ, thu lại những mẩu bánh nếu có, rồi đứng sang phía bên cạnh bàn thờ hoặc tới bàn phụ mà gạt mụn bánh trên đĩa thánh vào trong bình thánh vào chén thánh, rồi tráng chén và dùng khăn tuyết mà lau” (QCSL [1970] số 120). Nghi thức Thánh lễ với cộng đoàn tham dự số 138 chỉ ra: “Sau khi cho rước lễ xong, chủ tế hoặc phó tế gạt mụn bánh thánh vào chén thánh và tráng chén”. Còn số 31 của Nghi thức Thánh lễ không có cộng đoàn tham dự thì cho biết: “Sau đó, linh mục tráng chén “trên đĩa thánh” và chính chén thánh”. Như vậy là đã rõ (Notitiae 8 [1972] 195).

Cập nhật:

- Cho rước lễ xong, linh mục lau đĩa thánh gạt vào chén thánh và tráng chén thánh. Thừa tác viên đem cất chén thánh, khăn thánh và khăn lau chén, hoặc để lại trên bàn thờ (NTTL - Khi chỉ có một thừa tác viên tham dự - số 30).

- Cho rước lễ xong, linh mục hoặc phó tế hoặc thầy (đã lãnh tác vụ) giúp lễ lau đĩa thánh gạt vào chén thánh rồi tráng chén thánh (NTTL, số 137).

LM Giuse Phạm Ðình Ái, dòng Thánh Thể, SSS chuyển ngữ