Giáo hội đồng nghị

Công đồng Vatican II định nghĩa “Giáo hội là Dân Thiên Chúa”. Mọi thành phần trong cộng đồng đều là dân và Chúa Giêsu trực tiếp trao ban ba sứ vụ, khi nhận lãnh Bí tích Rửa tội: “Tư tế, Ngôn sứ, và Vương giả”. Khởi đi từ định nghĩa trên, Thượng Hội đồng Giám mục thế giới năm 2023, lấy chủ đề: “Giáo hội đồng nghị[1], hiệp thông, tham gia và sứ vụ”. Đồng nghị là con đường Dân Chúa, những người đi theo Chúa Kitô, cùng đi với nhau. Thánh Gioan Kim khẩu giải thích: “Giáo hội cùng đi với nhau, hòa hợp, liên kết, hỗ tương và phẩm trật trong đức ái, đồng tâm nhất trí, như một ca đoàn, cảm tạ và vinh danh Chúa”.

SỰ THAY ĐỔI PHẢI ĐẾN TỪ CÁC GIÁO HỘI ĐỊA PHƯƠNG

Ngày 3.9.2021, linh mục David McCallum, giám đốc điều hành chương trình“Phân định Lãnh đạo”của Đại học Gregorian, Rôma, và là thành viên của hai ủy ban “Phương pháp luận và thần học” của Thượng Hội đồng đã giải thích và xác nhận, vai trò của Đức Giáo Hoàng là đảm bảo sựthống nhất, giúp phân biệt tính đồng nghị. Ủy banphương pháp luận,trong giai đoạn đầu là cung cấp nhữnghướng dẫn cho các giáo phận và giáo xứ. Tổ chức đối thoạigiữa tất cả các thành viên của cộng đồng: giáo dân, tu sĩ và những người không ở trong Giáo hội. Trước khi tham gia, mọi người được đào tạo có chất lượng, biết phân định cá nhân và cộng đồng. Giáo sư Luciani cho rằng:“Thượng Hội đồng năm 2023 có thể sẽ thay đổi động lựcquyền lực và các mối quan hệ trong Giáo hội Công giáo, nhưng sự thay đổi phải đến từ các Giáo hội địa phương, không phải từ Rôma”. Ông giải thích: “Cấu trúckim tự tháp là từ cácgiáo phận đến các Hội đồng Giám mục, rồi đến Rôma. Đây là lần đầu tiên cótương tác,không phải là cách tiến hành một chiều”. Đó là “Nền văn hóa mới của Giáo hội”, là điểm mới thực sự của Thượng Hội đồng. Với tính đồng nghị, Đức Phanxicô hy vọng sẽ phá vỡ truyền thống vốn ràng buộc quyền lực không thể lay chuyển trong Giáo hội Công giáo với các thành viên của hàng giáo phẩm. Như Đức Phanxicô đã nói: “Quyền lực gắn chặt với chủ nghĩa giáo quyền”. Điều này cũng làm cho giáo dân nghĩ rằng, những ai nhận chức vụ linh mục thì cao cả hơn, đặc biệt là khi họ thực thi quyền hành. Nhiều tệ nạn, là do hệ quả của một giới bất khả xâm phạm.Vì thế cần huấn luyện các tín hữu, giáo dân và tu sĩ, để họ gặp nhau, đối thoại, theo nền “văn hóa gặp gỡ”của Đức Phanxicô. Linh mục McCallum cho biết một số quốc gia, thậm chí cả Hoa Kỳ đã“chuyển sang con đường độc đoán hơn, bằng cách cố gắng thiết lập trật tự như một biện pháp phòng thủ chống lại sự hỗn loạn và không chắc chắn”. Linh mục nói thêm: “Giáo hội, một tổ chức cắmrễ trong đức tin,cần phải cóhiệu quả tốt hơn là nhờ đến quyền lực từ cấp trên xuống”. Đức Phanxicô hiểu Hội nghị thượng đỉnh Vatican vào tháng 10, là để “khởi đầu các tiến trình”hơn là đạt được kết quả tức thì. Theo linh mục McCallum, cải cách các chủng viện, tu viện là cần thiết để thúc đẩy việc đào tạo linh mục, tu sĩ, có khả năng vượt lên các khác biệt và tìm ra điểm chung. Linh mục nói: “Chúng tôi nhận ra đây là tiến trình mang tính thế hệ”. Nó được xây dựng dựa trên Công đồng Vatican II tiến hành năm 1962 - 1965. Linh mục McCallum nói: “Tính đồng nghị, cần phải chứng minh cho thế giới thấy chúng ta cóđức tin, chân lý và sự tốt lành mà Chúa kêu gọi chúng ta hướng tới, sẽ không được thiết lập bởiquyền lực thế tục, loại quyền lực kiểm soát đơn phương. Điều này sẽ được thể hiện khi chúng ta sống trọn vẹn với các giá trị và hành vi của mình và thể hiệntình yêu của mình với nhau, một cách chân thực”.

NGUỒN ĐỔI MỚI

Thánh Piô X đã điều hành Giáo hội trong một giai đoạn đầy khó khăn (1903 - 1914). Tòa Thánh bị chiếm; giáo hoàng bị giam tại đền thánh Phêrô; Âu Châu trào lưu tục hóa, cắt đứt quan hệ với tòa thánh; thuyết duy tân muốn gạt bỏ mạc khải và đức tin. Trong bối cảnh đó, thánh nhân thực hiện canh tân Giáo hội, với niềm tín thác vào Chúa Giêsu Thánh Thể. Ngài thường nói: “Hãy để cho Chúa Giêsu giải quyết”. Và đào tạo tín hữu trong trường Đức Kitô. Cụ thể, ngài cho trẻ em rước lễ sớm, cổ võ giáo hữu hiệp dâng và rước lễ mỗi ngày; canh tân phụng vụ, mở đại hội Thánh Thể; tổ chức Công giáo Tiến hành. Ngài chủ trương: “Đổi mới Giáo hội và xã hội là Tông đồ Giáo dân và cải tổ các chủng viện”. Cuộc đổi mới đã thành công.

Sau Công đồng Vatican II, mô hình tổ chức Giáo hội là “Hình tròn qui tâm: Chúa Kitô”.

Tất cả phát xuất từ Chúa Kitô và trở về Chúa Kitô. Bắt đầu từ Chúa Giêsu Thánh thể, rồi tới Thánh Thần. Như Chúa Giêsu nói với các Tông đồ: “Hãy nhận lấy Thánh Thần” trong ngày lễ Ngũ tuần, tại nhà tiệc ly, cùng với Mẹ Maria, hiệp thông, cầu nguyện. Sau đó, các Tông đồ đón nhận Thánh Thần qua hình lưỡi lửa và gió. Lửa là Tình Yêu, gió là Canh Tân. Giáo hội khai sinh từ đó. Công đồng Vatican II xác quyết: “Từ khởi sự cho tới kết thúc và nhất là các nghị quyết của Công đồng là do Chúa Thánh Thần”. Muốn có Thánh Thần, theo kinh nghiệm của Giáo hội sơ khai, thì tín hữu phải “Khao khát Chúa Giêsu Thánh Thể. Yêu mến Giáo hội của Người một cách trưởng thành. Và lòng biệt tôn Đức Mẹ”. Công đồng quả quyết: “Ai càng yêu mến Giáo hội càng có Chúa Thánh Thần”.

KẾT LUẬN

Dân Thiên Chúa gồm hai hàng: Hàng giáo phẩm, từ chức Sáu trở lên; hàng giáo dân: gồm tu sĩ và giáo dân. Và gồm ba bậc sống: bậc thánh chức; bậc thánh hiến; và bậc thánh hóa tại thế-giữa đời.

Công đồng chủ trương: “Xây dựng một Giáo hội nhỏ của Chúa Kitô tại gia và một Hội Thánh tham gia, hiệp thông, hai hàng đồng trách nhiệm vì sứ vụ”. Hàng Giáo phẩm, tham dự tích cực và năng động vào các hoạt động xã hội để hoàn thành sứ mệnh của mình. Hàng Giáo dân[2], sống thánh giữa trần thế, như men, muối, ánh sáng. Như thế, mỗi thành phần, tùy theo sự khác biệt về tác vụ đều có trách nhiệm với Giáo hội.

Giáo hội không muốn đặt mình ở vị trí là “thầy” thiên hạ, nhưng muốn lắng nghe, muốn thâu nhận những giá trị đích thực của các nền văn hóa cũng như các trào lưu nhân bản. Với một thái độ khiêm tốn hơn, Giáo hội muốn mở rộng lòng kính trọng tất cả những gì khác biệt với mình, muốn chia sẻ ưu tư với con người, với các dân tộc, các chủng tộc, các nền văn hóa, các nền văn minh, các tầng lớp xã hội, các nhóm người khác nhau. Đặc biệt ba giới: Giới trí thức, định hướng tương lai; giới phụ nữ: định hình và quyết định tương lai; và giới trẻ: bộc lộ tương lai; là chủ và là chứng nhân tương lai. Thánh Biển Đức đã xin các tu viện trưởng tham khảo ý kiến, ngay cả với những người trẻ, vì Chúa thường mạc khải điều tốt lành cho những người trẻ tuổi nhất”[3].

Lm. Gioan Kim Khẩu Nguyễn Văn Hinh (D.Min)