GIÁO HỘI LÀ ĐỐI THOẠI

DẪN NHẬP

Trước Công đồng Vatican II, Giáo hội tập trung vào việc dạy dỗ và quan tâm tới việc giáo huấn hơn là đối thoại. Mãi đến Công đồng Vatican II, Giáo hội mới chính thức đối thoại với những người khác mình. Vatican II được coi là Công ðồng đầu tiên đã thoát ra khỏi “pháo đài”; ra khỏi “chủ trương khép kín huy hoàng” của mình, để đối thoại và thông cảm với anh em Kitô hữu, với các tôn giáo khác và ngay với anh em vô thần. Giáo hội nhìn nhận và kính trọng những giá trị, những nền văn hóa khác nhau cũng như các hệ thống chính trị khác nhau của thế giới[1].

Sau đây là ít điều về mục vụ “Giáo hội là đối thoại”.

NHẬN THỨC

Đối thoại là: “Nói chuyện qua lại giữa hai hay nhiều người với nhau”[2]. Đối thoại là: “Bàn bạc, thương lượng giữa hai bên hoặc các bên có vấn đề tranh chấp[3]. Đối thoại là: “Tiến trình chia sẻ chính mình với người khác, bằng lời nói, cử chỉ và thái độ, với mục đích để người đó có thể tiếp nhận và hiểu rõ những điều ta muốn chia sẻ”[4].

“Đối thoại không phải chỉ là chiến thuật để sống chung hòa bình; nhưng là phần thiết yếu trong sứ mạng Giáo hội, vì nó xuất phát từ chính sự đối thoại yêu thương của Thiên Chúa Ba Ngôi: Chúa Cha với nhân loại thông qua Chúa Con trong quyền năng Chúa Thánh Thần”[5]. Vì thế, có thể nói: “Thiên Chúa là Đấng đối thoại”. Quả thực, đối thoại là đi đến một sự thật chứ không phải là thỏa hiệp. Kết quả có thể khác hơn mình tưởng. Vì thế muốn đối thoại cần phải sẵn sàng để thay đổi cách nhìn. Hầu đi đến một sự thật cao hơn. Ai không chấp nhận thay đổi, người ấy không thể nào đối thoại, mà chỉ dùng đối thoại như một chiến thuật để áp đặt ý kiến của chính mình. Ai không mang trong mình một nửa của người khác, không thể trở thành người đối thoại đẳng cấp. Chúa Giêsu là trung gian đối thoại giữa Thiên Chúa và nhân loại. Ngài xuống thế làm người: dời chỗ và mang hai bản tính,

Có bốn hình thức đối thoại: Đối thoại bằng đời sống, bằng hành động, bằng chia sẻ kinh nghiệm tâm linh[6], bằng trao đổi thần học[7]. Trong đó có ba hình thức chứng nhân đời sống, chỉ có một hình thức bằng ngôn từ. Đức Thánh Cha Gioan Phaolô II khẳng định: “Thế giới cần trên hết là chứng nhân khả tín”[8].

Ngày nay, “Đối thoại là con đường truyền giáo mới của Giáo hội”[9]. Nó diễn tả yếu tính Giáo hội hiểu biết về mình: “Giáo Hội là Đối thoại”. Đối thoại là con đường nghĩa vụ sống mỗi ngày của Giáo hội và là cách Giáo hội rao giảng Phúc Âm. “Đáp trả Thánh Thần trong hoàn cảnh cụ thể và linh hoạt là phát triển văn hóa đối thoại với các tín hữu của các tôn giáo. Văn hóa đối thoại phải trở nên dấu hiệu đặc biệt của xã hội chúng ta. Hầu cho toàn thể nhân loại nhận biết vinh quang cao cả của Thiên Chúa, Đấng trợ giúp con người”[10]. Thêm vào đó: “Đại kết và đối thoại đã trở thành điều thiết yếu để ta thực hiện bất cứ tác vụ nào”[11]. Vì thế, “Mỗi thành viên và tất cả cộng đồng Kitô hữu được mời gọi để tham gia đối thoại, dù không luôn luôn ở cùng một trình độ hoặc cùng một phương thức”[12]. Hơn nữa, dựa vào kinh nghiệm lịch sử, cho thấy: “Không thể có hòa bình giữa các dân tộc trên địa cầu, nếu không có hòa bình giữa các tôn giáo”[13].

ĐÀO LUYỆN

Nguyên tắc: “Yêu và Tin.” Thứ nhất, Yêu thể hiện qua: khiêm tốn, kính trọng, kiên nhẫn, lắng nghe. Thứ hai, Tin, qua thái độ: nhận vào, cho đi, hiểu biết, liên kết. Tin có trong đối thoại, như trái đất có cây. Không có gì xấu xa hơn khi người ta phải đối mặt với một bức tường nghi ngờ. Thẻ tín dụng tùy thuộc vào niềm tin kinh tế. Và thẻ tín thoại, tùy thuộc vào niềm tin đối thoại.“Tin Yêu” đáp ứng hai tố chất căn bản nơi con người. Có thể nói: “Tin và Yêu” vừa là động lực vừa là mục tiêu của đối thoại[14]. “Tin Yêu” thúc đẩy ta đối thoại và đối thoại để đạt tới “Tin Yêu” hơn.

Trước hết, nói gì? “Hãy nói những gì mình muốn nói với tình yêu và trách nhiệm”[15]. Như Chúa Giêsu, Ngài cũng đã diễn tả trực tiếp yêu cầu: “Hãy theo Ta và Ta sẽ làm cho các con trở nên kẻ đánh cá người”[16]. Ngài cũng thẳng thắn xin: “Hãy cho Ta uống”[17].

Thứ đến, nói thế nào? “Anh em hãy nói sự thật”[18]. Hãy nói sự thật bằng tình yêu chân thành trong hoàn cảnh và nhu cầu thiết thực. Tuy nhiên, “Sự thật thường hay mất lòng”. Nhưng dẫu sao, “Thà mất lòng trước mà được lòng sau”. Thực tế, chúng ta nên dùng “Tôi”, mỗi khi có những vấn đề liên quan tới thất tình[19]. Ví dụ: “Mẹ rất buồn khi thấy con đối xử với Ba như thế; ba rất tự hào về con”. Khi tức giận: “Tôi cảm thấy bất bình, thất vọng”, thay vì nói: “Anh là đứa tồi, vô dụng!”

Tiếp theo, nói khi nào? Về điểm này, tục ngữ Việt Nam có câu: “Vội giận mất khôn”. Đừng nói trong trường hợp giận dữ. Lời Chúa cũng dạy: “Cơn giận không thể hiện sự công chính của Thiên Chúa”[20]. Có lúc: “Giận nhưng đừng phạm tội; hãy tha thứ cho nhau, vì Thiên Chúa trong Chúa Kitô đã tha cho bạn”[21]. Thực tế, không có phê bình sẽ không tiến bộ. Vì thế, cần có phê và tự phê. Trong trường hợp phải phê bình, thì tỏ ra trân trọng, hiểu biết và chỉ nhắm mục đích duy nhất là đi tìm sự thật, và vì lợi ích chung, theo nguyên tắc: “Kính trọng con người và tôn trọng sự thật”. Chúng ta cần cầu nguyện, suy nghĩ và cân nhắc trước khi nói. Nhất là khi phải từ chối, để sự từ chối của chúng ta bao giờ cũng đầy ắp yêu thương, không làm buồn người có thiện chí và đồng thời tỏ ra biết ơn chân thành mà lại rất chân thực.

Rồi, nói cách nào? “Lời nói không mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau”. Nên nói vắn tắt, cô đọng. Kinh nghiệm cho thấy “Đụng chạm tới lòng tự ái của người khác là điều tối kỵ”.Tôi xin hệ thống hóa thành bốn bước: “Thấy, Nghĩ, Cảm, Cần”. Mở đầu, tôi thấy gì? Sau đó là nghĩ. Nghĩ là nhìn vấn đề trong mọi mối tương quan, đối chiếu thực tế với nguyên tắc, rồi đánh giá. Tiếp theo là cảm tưởng. Sau cùng là nhu cầu: tôi cần, anh có thể? Tựu trung, có mục đích rõ ràng, thẳng thắn, tránh mỉa mai, lôi kéo về quá khứ, so sánh tiêu cực, có vẻ đe dọa, tấn công[22].

Giáo hội kính trọng, khiêm tốn, lắng nghe và thâu nhận mọi nền văn hóa. Đối thoại bằng cả con người. Miệng, tai, mắt, cả khối óc con tim. Theo kinh nghiệm: “7% bằng lời nói; 38% giọng nói; 55% cử chỉ, điệu bộ, nhất là nét mặt”[23]. Thực tế, ai cũng thích được khen: “Thị dục huyễn ngã là thị dục mạnh nhất của con người”, vì thế, nên tích cực tìm những ưu điểm ca ngợi. Ai cũng muốn lợi, vì thế, không nên để bên nào bị thiệt. Tục ngữ: “Có đi có lại mới toại lòng nhau”. Thích phần thưởng: “Một miếng giữa làng bằng một sàng xó bếp; Một quan tiền công không bằng một đồng tiền thưởng”; thích được đánh giá bằng lời và đôi khi không không lời. Ví dụ: nói cám ơn là quan trọng, nhưng nụ cười, gật đầu, vỗ về, cũng có thể tăng cường sức mạnh cho người mình đối thoại. Tránh công kích, khẳng định, vi phạm tới lòng tự trọng, danh dự và nhất là quyền lợi của người khác

KẾT LUẬN

“Mầu nhiệm Thiên chúa Ba Ngôi” là mô hình đối thoại. Chúa Kitô là Đấng trung gian đối thoại của Thiên Chúa với nhân loại. Giáo hội của Chúa Kitô là đối thoại. Đối thoại là con đường sống đạo và truyền đạo mới: “Văn hóa đối thoại, gặp gỡ”. Đó cũng là điều mà Đức Thánh Cha gửi gắm cho tín hữu Công giáo Việt Nam[24]: “Để chu toàn sứ mạng yêu thương và phục vụ, bằng con đường đối thoại cứu độ, do tình yêu của Chúa Ba Ngôi. Một lối đối thoại chân thành và xây dựng, đối với xã hội dân sự là con đường duy nhất, mang lại niềm hy vọng mới cho toàn dân Việt Nam”.

Lm Gioan Kim Khẩu Nguyễn Văn Hinh (D.Min)