Google Doodle vinh danh linh mục khởi nguồn cho thuyết Big Bang

Doodle nổi tiếng của công cụ tìm kiếm toàn cầu Google vừa kỷ niệm sinh nhật (17.7) của linh mục người Bỉ Georges Lemaitre (1894-1966), người đầu tiên nêu lên giả thuyết về sự hình thành vũ trụ.

Doodle là biểu tượng đặc biệt, thay thế tạm thời cho logo chính thức trên trang chủ của Google nhằm chào mừng các ngày lễ, các sự kiện, thành tựu và những nhân vật nổi tiếng có nhiều đóng góp cho nhân loại. Cách đây hơn 1 tuần, Google Doodle vinh danh cha Georges Lemaitre, nhà vật lý và thiên văn học đầu tiên đã trình bày giả thuyết đúng đắn nhất về sự hình thành vũ trụ, đó là học thuyết Big Bang.

Bên cạnh chân dung ký họa của vị linh mục người Bỉ, Google đã viết trên trang chủ như sau:

Đa số con người thời nay đều ít nhiều từng nghe về giả thuyết Big Bang (tức Vụ nổ Lớn), nhưng hiếm có ai biết đến cái tên Georges Lemaitre, người đã đưa ra giả thuyết làm thay đổi hoàn toàn sự hiểu biết của chúng ta về lĩnh vực vật lý học thiên thể. Chào đời ngày 17.7.1894, linh mục Lemaitre nhận định rằng, vũ trụ bắt đầu từ một nguyên tử nguyên thủy ban đầu, mà ngài gọi là “trứng vũ trụ”.

Google tiếp tục chỉ ra :

Dù luận điểm [của cha Lemaitre] dựa trên sự tính toán từ thuyết tương đối tổng quát của thiên tài vật lý học người Đức Albert Einstein, nhưng bản thân ông Einstein ban đầu đã bác bỏ công trình nghiên cứu của linh mục Bỉ với lời nhận xét: “Tính toán của ông chính xác, nhưng vật lý của ông thật kinh khủng”. Tuy nhiên, hai năm sau, Einstein đổi ý.

Không cần sự hỗ trợ của kính viễn vọng không gian Hubble, cha Lemaitre vào năm 1927 đã có thể nêu lên ý tưởng về một vũ trụ luôn giãn nở để giải thích về hiện tượng các thiên hà không ngừng dịch chuyển. Từ lý luận này, ngài bắt đầu ngoại suy về một sự kiện “giống như sự sáng tạo” vào thời buổi đầu tiên của vũ trụ.

Cha Lemaitre trong một giờ giảng dạy

Con đường đến Big Bang

Sau khi theo học tại trường Trung học Thánh Tâm của dòng Tên ở Charleroi, cha Lemaitre theo học chuyên ngành công trình dân dụng tại Đại học Công giáo Louvain (Bỉ). Thế nhưng, quá trình học tập của cha bị gián đoạn khi đệ nhất thế chiến nổ ra. Chàng sinh viên Lemaitre trở thành sĩ quan pháo binh trong quân đội Bỉ, và nhận được huân chương Croix de Guerre vì sự phục vụ quả cảm trong quân ngũ. Tuy nhiên, trong thời buổi loạn lạc, chàng sĩ quan trẻ tình cờ đọc được tác phẩm Électricité et Optique (Điện và Quang học) của nhà toán học kiêm vật lý lý thuyết người Pháp Henri Poincaré. Nội dung cuốn sách gây ấn tượng mạnh mẽ đến nỗi anh quyết định đổi nghề, và sau khi quay lại giảng đường, Lemaitre chuyển sang chuyên ngành vật lý và toán học.

Trong thời gian theo đuổi khoa học, ngài đã nhận được ơn gọi nên học song song tại Đại Chủng viện của Tổng Giáo phận Malines-Bruxelles và thụ phong linh mục vào năm 1923, ba năm sau khi nhận được học vị tiến sĩ tại Đại học Louvain. Nhờ vào các giáo sư ở đại học này, cha Lemaitre trở nên quen thuộc với các công trình nghiên cứu của nhà vật lý học người Đức Einstein. Cùng trong năm được thụ phong, cha được trao học bổng tại Đại học Cambridge, và được theo học với nhà vật lý thiên thể nổi tiếng Arthur Eddington. Chính giáo sư Eddington đã dẫn dắt cha Lemaitre bước vào công cuộc nghiên cứu mới nhất về vũ trụ và thiên văn học.

Trò chuyện với Albert Einstein tại California năm 1932

Sau đó, vị linh mục người Bỉ đã tiếp tục nghiên cứu với nhà thiên văn học người Mỹ Harlow Shapley tại Đại học Harvard. Trong thời gian ở Mỹ, ngài hoàn tất bằng tiến sĩ thứ hai tại Viện Công nghệ Massachusetts, đồng thời làm việc với hai nhà thiên văn học khác là Vesto Slipher và Edwin Hubble trong nỗ lực thu thập bằng chứng và dữ liệu. Và thời cơ đã đến khi vào năm 1927, cha Lemaitre đưa ra ý tưởng gây chấn động về một vũ trụ đang giãn nở (trong một quá trình sau đó được gọi là Định luật Hubble, nhưng trước khi cha đẻ của định luật này là Edwin Hubble công bố đến 2 năm).

Lúc đầu, giả thuyết trên bị phớt lờ mà theo các nhà nghiên cứu lịch sử về khoa học, có thể do nó được công bố trên một chuyên san nội bộ, ít được đọc ngoài phạm vi Bỉ. Giáo sư Eddington, thầy của cha Lemaitre, không đưa ra nhận xét về cuộc nghiên cứu, và bản thân ông Einstein (lúc đó đã là bạn bè thân thiết với vị linh mục Bỉ) vẫn chần chừ không ủng hộ công trình của bạn thân. Phải đến khi tiến sĩ Hubble công bố phát hiện của mình vào năm 1929, cả hai ông Einstein và Eddington buộc phải suy nghĩ lại. Hai năm sau, cha Lemaitre công bố bài viết học thuật trên chuyên san Nature, mô tả lý thuyết của mình về “nguyên tử nguyên thủy”. Đến năm 1933, sau khi nghe ông giải thích về giả thuyết của mình tại Viện Công nghệ California, nhà vật lý học Einstein đứng lên vỗ tay và tấm tắc khen: “Đây là sự giải thích đẹp đẽ và thỏa đáng nhất về tạo hóa mà tôi từng được nghe”.

Nhiều năm sau, cụ thể là trên chương trình phát thanh của đài BBC vào năm 1949, thuật ngữ Big Bang (Vụ nổ Lớn) được bắt đầu sử dụng cho giả thuyết về sự khai sinh của vũ trụ. Cha Lemaitre qua đời vào ngày 20.6.1966, hai năm sau khi biết được về sự phát hiện bức xạ nền vi sóng vũ trụ, cũng là chứng cứ chủ chốt chứng minh cho giả thuyết Big Bang của ngài. Học thuyết của vị linh mục tiếp tục được xác nhận vào thập niên 1990 thông qua kết quả quan sát siêu tân tinh Type IA nhờ vào sự hiện diện của kính viễn vọng không gian Hubble.

Dù công chúng không biết nhiều về linh mục Lemaitre, nhưng tên của ngài đã xuất hiện trên bản đồ mặt trăng - hố thiên thạch Lemaitre, và tiểu hành tinh 1565 Lemaitre cũng được đặt theo tên cha đẻ Big Bang. Tuy được xem là người tiên phong về khoa học vũ trụ với nhiều công trình vĩ đại nhưng cha vẫn dành nhiều thời gian để phục vụ Giáo hội. Cha đã có đóng góp rất lớn cho Đại học Công giáo Louvain, và năm 1960, ngài được Đức Gioan XXIII bổ nhiệm làm Chủ tịch Hàn lâm viện Giáo hoàng về Khoa học.

ÐỊNH NGUYỄN