“Hãy nâng tâm hồn lên” trong tư tưởng của Thánh Cyrilô

Thánh Cyrilô thành Giêrusalem bàn về cuộc đối thoại “Hãy nâng tâm hồn lên” trong tác phẩm Mystagogical Catechesis của ngài. Mục đích của bản văn này là nhằm giải thích cho các dự tòng am hiểu mầu nhiệm vẫn còn ẩn dấu trong Kinh Thánh và được cử hành trong Phụng vụ: một nền thần học về các bí tích1. Trong một lần mô tả về cử hành phụng vụ thánh hồi giữa thế kỷ IV, thánh nhân đã đề cập đến cuộc đối thoại “Hãy nâng tâm hồn lên” và thực hành trao ban bình an của Chúa Kitô, tức vị trí của lời “Hãy nâng tâm hồn lên” được thưa lên ngay lập tức sau nghi thức trao hôn bình an và lời hô của chủ tế mời gọi tín hữu “Hãy gạt bỏ hết mọi lo lắng thế trần đi” vào thời điểm này của cử hành Thánh Thể2.

Cấu trúc của Kinh tiến dâng (anaphora), theo chú giải tóm tắt của thánh Cyrilô, bao gồm các phần sau: [i] “Hãy nâng tâm hồn lên” (sursum corda); [ii] Kinh tiền tụng (praefatio); [iii] Thánh! Thánh! Chí Thánh! (Sanctus); [iv] Kinh khấn xin Thánh Thần (epiclesis); [v] Lời kinh chuyển cầu3.

Về cuộc đối thoại “Hãy nâng tâm hồn lên”, trong Bài giảng số 5 (Lecture 5), thánh Cyrilô đã bắt đầu nói với những anh chị em mới theo đạo bằng việc trích dẫn Kinh Thánh từ thư của thánh Phêrô: “Vậy, anh em hãy từ bỏ mọi thứ gian ác, mọi điều xảo trá, giả hình và ghen tuông cùng mọi lời nói xấu gièm pha. Như trẻ sơ sinh, anh em hãy khao khát sữa tinh tuyền là Lời Chúa, nhờ đó anh em sẽ lớn lên để hưởng ơn cứu độ, nếu anh em đã nghiệm thấy Chúa tốt lành” (1Pr 2,1-3).

Cũng liên hệ đến cuộc đối thoại “Hãy nâng tâm hồn lên”, ngài viết:

Thế rồi, vị chủ tế xướng: “Hãy nâng tâm hồn lên”. Vì thật là phải lẽ khi đi vào giây phút trang trọng này thì trái tim của ta vươn cao lên tới Chúa, không hướng xuống dưới, không vướng bận với thế gian và những gì thuộc về thế gian. Sau đó, thật hiệu quả khi Đức Giám mục truyền cho mọi người phải xua tan đi những ý nghĩ thế trần cũng như những lắng lo về công việc hằng ngày nhưng để cho lòng họ ở trên thiên quốc với Thiên Chúa nhân lành. Để tán thành, anh chị em đáp lời: “Chúng con đang hướng về Chúa”. Vậy đừng để ai hiện diện lâm vào tình trạng là trong khi môi miệng họ cất lên những lời “Chúng con đang hướng về Chúa” thì lòng trí họ, sự chú tâm của họ lại ngổn ngang những ý nghĩ trần thế. Trong mọi giây phút, ta hãy tưởng niệm đến Chúa, hay ít ra, nếu điều này bất khả đối với sự yếu đuối của con người, thì ta cũng phải khát khao điều đó lúc này. Tiếp theo, tư tế đọc: “Chúng ta hãy tạ ơn Chúa”. Quả thực, ta phải cảm tạ Chúa vì Ngài đang kêu mời ta, dù ta bất xứng, đến với hồng ân cao cả, ta phải cảm tạ Chúa vì Ngài hòa giải ta đang khi ta là kẻ thù, và ta phải cảm tạ Chúa vì Ngài ban cho ta tinh thần nghĩa tử. Kế đó, anh chị em đọc: “Thật là thích đáng và đúng đắn.” Khi dâng lời cảm tạ Chúa, quả thật ta làm một điều thích đáng và phải lẽ; nhưng Thiên Chúa đã làm, không phải chỉ là một điều phải lẽ, mà còn vượt quá sự công bằng khi đoái nhìn đến ta mà ban cho ta những ân phúc kỳ diệu như thế4.

Như vậy, để trái tim mình được nâng lên cao (“Hãy nâng tâm hồn lên”) có nghĩa là không để mình còn nghĩ gì đến trần thế và những gì thuộc về nó nữa. Theo Cyrilô, thực hành này hoàn toàn là khả thể đối với cả những tín hữu lẫn người mới trở lại đạo bởi vì họ đã bước vào trần gian cùng với Chúa Kitô trong phép Thánh Tẩy và được cùng trỗi dậy với Ngài vào ngày thứ ba5.

Thánh Cyrilô không đề cập đến phần thứ I của đối thoại (Chúa ở cùng anh chị em - Và ở cùng thần trí cha). Tuy nhiên, vì những lời này thuộc về phần dẫn nhập long trọng cho nhiều lời nguyện của phụng vụ thánh, cho nên, nếu như Cyrilô không nhắc đến thì không có nghĩa là chúng không nằm trong cuộc đối thoại “Hãy nâng tâm hồn lên” vào thời kỳ đó. Tất nhiên, cả hai câu xướng đáp còn lại (Hãy nâng tâm hồn lên - Chúng con đang hướng về Chúa; Hãy tạ ơn Chúa là Thiên Chúa chúng ta - Thật là chính đáng) sẽ hiện diện trong toàn thể cuộc đối thoại, và chúng ta hiểu là có cả lần đối đáp thứ I luôn (Chúa ở cùng anh chị em - Và ở cùng thần trí cha).

Thánh Cyrilô đã góp phần rất lớn trong việc diễn giải phần thứ II và thứ III của cuộc đối thoại “Hãy nâng tâm hồn lên”. Ngài phát biểu rằng mục đích của việc nâng tâm hồn lên là để ta hợp nhất với Thiên Chúa và không bị vướng bận với bất kỳ sự việc nào của thế trần. Bằng việc trút bỏ những lo lắng kiểu thế gian, các tín hữu mới có thể toàn tâm toàn ý hiến mình cho Thiên Chúa. Ngài nói thêm, nhờ đáp lại những câu xướng, các tín hữu thừa nhận rằng, họ muốn biểu lộ một cách chính xác hành động này. Thánh Cyrilô mô tả phần xướng đáp thứ III (Chúng con đang hướng về Chúa - Hãy tạ ơn Chúa là Thiên Chúa chúng ta) không những liên quan đến hành động tôn vinh và chúc tụng Thiên Chúa mà còn nhấn mạnh đến giá trị cao vời của công trình thánh hóa mà Chúa Kitô đã hoàn tất cho chúng ta. Thánh nhân còn đi xa hơn nữa khi coi đây là thái độ mà mỗi Kitô hữu phải có một cách thường xuyên liên tục khi cầu nguyện mặc dầu phải thừa nhận là không phải lúc nào chúng ta cũng có thể đạt được như thế.

Chúng ta biết, thánh Cyrilô rất quan tâm đến sự tham dự tích cực của dân chúng vào cử hành phụng vụ. Thánh nhân khẳng định rằng khi thưa lên những lời đối đáp, các tín hữu chỉ lo biểu lộ hành động ra bên ngoài thôi thì không đủ mà còn phải có cả ý định bên trong nữa. Ngài công nhận sự khó khăn khi phải giữ cho tư tưởng của mình luôn luôn hướng về Thiên Chúa, nhưng điều này thật hệ trọng khi đang thưa những lời “Chúng con đang hướng về Chúa”. Vị thánh của chúng ta nhận thức rất rõ về sự cần thiết lớn lao của sự hợp nhất giữa tham dự bên ngoài và tham dự bên trong. Chính trong cuộc đối thoại “Hãy nâng tâm hồn lên” mà các tín hữu bày tỏ hay hiện thực hóa sự tán đồng và sự sẵn sàng tham gia của họ vào hy tế Thánh Thể sắp diễn ra cũng như tham gia vào phụng vụ trên thiên quốc. Đồng thời cuộc đối thoại “Hãy nâng tâm hồn lên” nối kết vừa theo cách thiêng liêng vừa theo cách cách phụng vụ với bài ca chúc tụng Thiên Chúa ba lần “Thánh (Sanctus)” vốn như một phương thế chuẩn bị cho công trình thánh hóa của bài ca ngợi này6.

Lm Giuse Phạm Ðình Ái, dòng Thánh Thể, SSS

_________________________________________________

¹ Xc. Alexis James Duvall’s Work, Cyril of Jerusalem, Mystagogue: The Authorship of the Mystagogic Catecheses (Washington, Catholic University Press, 2001), 1-2.

² Xc. Jason Darrell Foster, Sursum Corda: ritual and meaning of the liturgical command in the first five centuries of the Church (England: Durham University, 2013), 129.

³ R. C. D. Jasper - G. J. Cuming, Prayers of the Eucharist: Early and Reformed, , 3^rd edition (Collegeville, MN: Liturgical Press, 1990 / A Pueblo Book, 1987), 82.

⁴ Roy Joseph Deferrari, ed., The Father of the Church, The Works of Saint Cyril of Jerusalem, vol. 2, dịch bởi Leo P. McCauley và Anthony A. Stephenson (Washington D. C.: Catholic University of American Press, 1970), 193-194.

⁵ Xc. Jason Darrell Foster, Sursum Corda: ritual and meaning of the liturgical command in the first five centuries of the Church, 148.

⁶ Ibid., 150-153.