Thỉnh thoảng lên mạng tìm kiếm chủ đề phim ảnh, ta thấy những lời nhận xét rằng phim ảnh và cả tiểu thuyết bây giờ ít có tác phẩm nào thực sự nổi trội, gây được tiếng vang lớn, đi sâu vào lòng người. Đa số câu chuyện đều có hướng an toàn hoặc tuân theo công thức sẵn có, “vắt sữa” câu chuyện cũ… Thậm chí truyện ngắn đăng trên mạng cũng dần trở nên dễ đoán đến mức nhàm chán. Có nhiều lý do khác nhau dẫn tới hiện tượng chung này, trong đó có thể kể đến hai nguyên nhân lớn. Đó là nhiều trường hợp dám mạo hiểm đổi mới bị “flop” nặng, lỗ vốn và không hợp gu đa số người xem. Thứ hai là vì công thức cũ vẫn còn hút khách nên người làm phim và viết truyện chưa muốn thay đổi.
Không phải ai cũng thừa tiền và chơi lớn như hãng Disney khi dám “đổi mới” bằng cách tạo ra nàng “Black” Tuyết và tiên cá da đen, tóc bện thừng; trực tiếp phá tan hình tượng tuổi thơ của cả một thế hệ người hâm mộ Disney. Hệ quả thì “lỗ”.
Ngoài vấn đề cốt truyện khuôn sáo, nhiều bộ phim và tiểu thuyết thời nay còn e dè không dám cho nhân vật chính phạm sai lầm, thất bại hoặc bộc lộ khuyết điểm. Đối với một bộ phận thanh thiếu niên, họ thích các nhân vật mạnh mẽ, quyết đoán, tự lực tự cường, không nửa vời, không có “tỳ vết”. Nếu là nữ thì phải gan góc, kiên cường; hoặc khôn ngoan sâu sắc, đạt được vinh quang không thua gì đàn ông. Nếu là nam thì phải ngầu, bất khả chiến bại, thân hình lực lưỡng cao to, có những pha chiến đấu mãn nhãn (theo sở thích của cánh đàn ông); hoặc đẹp trai, nhà giàu, giỏi giang, chung thủy, chiều vợ (theo sở thích của phe phụ nữ). Bất cứ sự yếu đuối, khó ưa nào cũng dễ dàng bị bắt bẻ, soi mói. Một trong những ví dụ cho sự cực đoan này là đòi hỏi cặp đôi chính trong truyện ngôn tình phải “song khiết”, một thuật ngữ mạng Trung Quốc mô tả hai người đến với nhau khi vẫn còn “zin”, chưa từng yêu ai khác.
Tâm lý cực đoan khi xem phim, đọc truyện của nhiều người trẻ phản ánh ước mơ của họ về tình yêu, cuộc sống. Đời càng lắm chuyện đáng thất vọng, con người càng dễ chạy trốn vào thế giới ảo, nhất là với các thanh thiếu niên vẫn còn mang tâm hồn giản đơn, đầy lý tưởng và vạch rõ trắng đen, chứ không thích nhập nhằng. Dần dần, thị trường cũng xuôi theo thị hiếu, nhất là văn học mạng, phim ngắn TikTok. Những câu chuyện vốn đã ít đề tài độc đáo để khai thác, nay lại càng lâm vào tình trạng lạm dụng lối mòn, cho ra nhiều sản phẩm đủ để thỏa mãn người xem tạm thời, sau đó nhanh chóng rơi vào quên lãng.
Thật ra một tác phẩm hay không nhất thiết phải có kịch bản tầm vóc vĩ mô hoặc bối cảnh mới lạ. Đôi lúc chỉ cần câu chuyện hết sức đời thường, dung dị với dàn nhân vật được xây dựng hợp lý, dễ đồng cảm. Bởi yếu tố con người luôn là nguồn sáng tạo vô tận của nghệ thuật. Cách tạo nên một nhân vật thú vị là đặt nhân vật ấy vào nghịch cảnh, bắt người này đưa ra lựa chọn khó khăn chứ không dễ dàng thắng lợi nhờ “hào quang nhân vật chính”. Các nhân vật thú vị thường có ước mơ và tư tưởng riêng, mang theo nỗi đau và khuyết điểm riêng, vừa đáng yêu vừa đáng ghét, vừa cao thượng vừa vị kỷ. Tuy nhiên, chính những kẻ bất toàn đó lại là gia vị thiết yếu làm nên những câu chuyện đậm đà, đáng nhớ.
Sở dĩ chúng ta thấy phim ảnh, tiểu thuyết ngày càng nhạt, là vì ít có tác giả và đạo diễn nào dám đầu tư xây dựng kiểu nhân vật đầy mâu thuẫn, nhảy múa giữa lằn ranh thiện ác, và dám bộc lộ sự mềm yếu, tối tăm của mình. Quần chúng có thể vừa yêu, vừa ghét, vừa tranh cãi về họ, nhưng không thể phủ nhận họ thực sự “sống” và chạm đến tâm hồn người xem, chứ không phải hình mẫu được nhào nặn theo ý thích kẻ khác. Đó là lý do nàng Scarlett O’hara ích kỷ, phù phiếm, cứng đầu... luôn in đậm vào ký ức độc giả, thay vì muôn vàn “nữ cường” đại trà hiện nay, ngay cả khi tiểu thuyết “Cuốn theo chiều gió” đã ra đời cách đây đúng 90 năm.
Ths-Bs Lan Hải
Bình luận