Kỹ thuật số hóa di sản thành Rome

Một dự án đang được triển khai ở thành Rome, phối hợp khảo cổ học và công nghệ để mang đến một ý niệm về quá khứ của thủ đô Ý, cái nôi quan trọng của nền văn minh nhân loại, và cũng là nơi có rất nhiều công trình quan trọng của Giáo hội Công giáo.

Rome là thành phố chứa đầy các di sản văn hóa. Mỗi tòa nhà, từng bức tượng và vòm cột đều có câu chuyện riêng của nó, nhưng cần phải có kiến thức vô cùng sâu rộng để xâu chuỗi lại toàn bộ lịch sử gần 2.800 năm của thành phố. Người ta thường nói “Ci vuole una vita”, có nghĩa là phải mất cả đời để thưởng lãm thành Rome, và thậm chí còn lâu hơn thế nữa nếu muốn hiểu rõ nơi này. Thế nhưng, với vô số đền đài và tàn tích khảo cổ tản mát ở mọi ngóc ngách, vậy thì bạn nên bắt đầu từ đâu? Theo sáng kiến của một công dân thành Rome, có lẽ nên để từng khối đá tự kể về câu chuyện của mình, nhờ vào sự hỗ trợ của công nghệ.

Ông Lanciano (trái) và ông Angela

Phục hưng kỹ thuật số

Tạp chí Forbes đã dùng từ “Phục hưng kỹ thuật số” để mô tả nỗ lực đang diễn ra tại thành phố Vĩnh Cửu, biệt danh của Rome, và hứa hẹn giúp vén lên bức màn của quá khứ. Từ các hình chiếu phóng lên các bức tường cổ và những màn trình diễn ánh sáng, đến việc tái dựng hình ảnh ảo thông qua kính 3D, công nghệ thực sự đang góp phần kể lại câu chuyện của Rome một cách cụ thể, hấp dẫn và đầy thuyết phục.

Phần lớn ý tưởng của dự án là nhờ vào công trình tiên phong của Paco Lanciano, nhà vật lý học chào đời trên mảnh đất này, nhưng ôm ấp niềm đam mê với “thuyết tương đối về văn hóa” và nắm vững kiến thức về tiến trình học hỏi. Nói một cách đơn giản: nếu vui nhộn hóa hoạt động giáo dục, kiến thức sẽ dễ dàng trụ lại trong đầu óc mọi người. “Bạn cần phải đạt được sự cân bằng giữa việc tạo ra một thứ gì đó vô cùng hấp dẫn để thu hút sự chú ý của người xem, trong khi vẫn truyền tải được kiến thức đáng học hỏi”, ông Lanciano nói. Thế nhưng, tất nhiên là nói thì dễ hơn làm, ông nhìn nhận.

Thế giới của nghệ thuật và khoa học thực sự có thể hoà quyện chặt chẽ với nhau qua dự án "Hoan nghênh đến Rome"

Cùng với Piero Angela, nhà báo khoa học và là người dẫn chương trình truyền hình Ý, ông Lanciano đã thiết kế một màn trình diễn đa truyền thông vô cùng ấn tượng mang tên “Le Domus Romane” tại cung điện Valentini cách đây hơn 1 thập niên. Sự kiện này cũng đánh dấu lần đầu tiên công nghệ được vận dụng để tạo nên sự nổi bật cho một địa điểm khảo cổ tại thủ đô của quốc gia hình chiếc ủng. Trong cuộc du hành trong thế giới ảo, người xem có thể quan sát các bể tắm, đồ trang trí và hoa văn cổ đã biến mất nhiều năm trước dường như một lần nữa quay về nơi cũ, nhờ vào các thiết bị chiếu cho phép can thiệp vào cảnh tượng tại di tích mà không thật sự tác động trên thực tế.

Sức mạnh của sự kết hợp công nghệ - khảo cổ

Ông Lanciano giải thích: “Trải nghiệm trên khiến đại đa số người xem sửng sốt, vì hai thế giới này, công nghệ và khảo cổ học, chưa từng được phối hợp trước đó. Tại Ý luôn tồn tại khoảng cách giữa khoa học tự nhiên và khoa học nhân văn. Thế nhưng, khoa học cũng là một phần của văn hóa. Mục đích cuối cùng của khoa học chính là tìm hiểu để nhận thức. Chẳng có lý do gì phải tách rời hai lĩnh vực này, và trên thực tế, việc kết hợp chúng có thể mang đến những kết quả vô cùng tích cực”.

Qua lời kể của nhà vật lý học, ông đã lấy cảm hứng từ Bảo tàng Khoa học của học giả người Mỹ Frank Oppenheimer tại San Francisco. Ðây là viện bảo tàng đầu tiên trên thế giới khuyến khích và thúc đẩy các khảo nghiệm tương tác vào năm 1969, chứng minh được rằng các thế giới của nghệ thuật và khoa học thực sự hòa quyện chặt chẽ với nhau và có thể được vận dụng để mang đến kiến thức sâu hơn, kích thích sự tò mò và khuấy động những ý tưởng mới.

Sau thành công tại cung điện Valentini, hai ông Lanciano và Angela một lần nữa hợp tác với nhau để tạo ra Viaggio nei Fori, hai buổi biểu diễn nổi tiếng dựa trên câu chuyện về cuộc đời của Julius Caesar và được trình chiếu tại địa điểm cổ xưa vào những tháng mùa hè. Hoạt động giải trí đồng thời mang tính giáo dục này tiếp tục được tổ chức trong năm nay, từ ngày 21.4 đến 11.11.2019.

Giờ đây, ông Lanciano chuyển sự chú ý sang một dự án thậm chí còn tham vọng hơn: Welcome to Rome (Hoan nghênh đến Rome). Chương trình kéo dài 30 phút giới thiệu về thành phố, thông qua một bộ phim ngắn và các mô hình 3 chiều về những điểm nổi tiếng của Rome. Câu chuyện bắt đầu từ nhiều ngàn năm trước, khi mà Rome vẫn còn là vùng đất của những bộ tộc nằm rải rác trên khắp 7 ngọn đồi, và dẫn dắt người xem trên cuộc hành trình xuyên suốt thời đại Cộng hòa La Mã, Ðế quốc La Mã, Trung Cổ, thời Phục Hưng và cuối cùng là ngày nay. “Thật sự là một thách thức không nhỏ trong quá trình tổng hợp câu chuyện của thành Rome, nhưng phản hồi vô cùng tích cực”, ông Lanciano chia sẻ.

Nhà vật lý học tỏ ra lạc quan khi cho rằng, các phát kiến về kỹ thuật số sẽ tiếp tục hỗ trợ giới khảo cổ học và sử học trong nỗ lực chia sẻ lịch sử của Ý cho số đông nhân loại. “Giờ đây, công nghệ đã xâm nhập thế giới của di sản văn hóa, và nó sẽ mang lại những kết quả vô cùng thú vị”, ông kết luận.

GIANG VÔ YẾN