Nỗ lực làm sạch sông Motagua ở Guatemala đang thu hút sự tham gia của các tổ chức trong nước lẫn quốc tế, với hy vọng có thể khích lệ người dân giảm bớt thói quen sử dụng và vứt rác nhựa.
Tại cửa sông Motagua, con sông dài nhất Guatemala, mỗi năm lại có khoảng 18 triệu kg rác thải đổ ra biển. Đây là một trong những con sông ô nhiễm nhất Trung Mỹ, với chiều dài 486km chảy xuyên Guatemala trước khi đổ vào Vịnh Honduras và cuối cùng là ra Biển Caribê.
Nỗi ám ảnh rác nhựa
Theo một số ước tính, sông Motagua chiếm khoảng 2% số rác nhựa đổ vào các đại dương trên thế giới hằng năm. “Cứ mỗi 60 giây, một xe tải chở đầy rác nhựa lại tiến vào biển cả (trên toàn cầu)”, Đài CNN dẫn lời ông Alex Schulze, đồng sáng lập và hiện là Tổng giám đốc 4ocean, công ty tại Mỹ đang theo đuổi mục tiêu chấm dứt ô nhiễm từ nhựa. Năm 2017, ông Schulze cùng người bạn tên Andrew Cooper thành lập 4ocean. Quyết định này được đưa sau chuyến du lịch lướt ván ở Bali (Indonesia), nơi ông bị sốc khi chứng kiến tình trạng ô nhiễm từ nhựa khủng khiếp ở hòn đảo du lịch nổi tiếng. 4ocean bắt tay vào thu thập rác ở các đại dương, sông ngòi và vùng duyên hải, trước khi chuyển chúng thành những sản phẩm như vòng đeo tay, vật liệu xây dựng hoặc nhiên liệu và bán đi. Tất cả những thứ không thể tái chế đều được công ty chuyển đến bãi rác. Hiện 4ocean có các đội ngũ ở Guatemala, bang Florida (Mỹ), và Indonesia. Ước tính họ đã thu thập hơn 37 triệu tấn rác nhựa từ năm 2017.
Ở Guatemala, bên cạnh các hoạt động thu thập rác nhựa do các đội ngũ thuê tại địa phương đảm nhiệm, công ty lắp đặt một rào chắn nổi ở thượng nguồn, cách cửa sông Motagua khoảng 48km. Được làm bằng vật liệu bền chắc, rào chắn nổi được thiết kế để “tóm” lấy rác đủ loại trước khi chúng tiến vào Vịnh Honduras mà lại không quấy rối sinh hoạt tự nhiên của hệ sinh thái hoang dã. “Chúng tôi hy vọng ngăn chặn đa số rác và đồ nhựa từ nội địa xuôi theo sông Motagua trong mùa mưa trước khi chúng ra biển”, Đài CNN dẫn lời giám đốc Kevin Kuhlow, quản lý chi nhánh 4ocean ở Guatemala.
Tuy nhiên, mùa mưa ban đầu cũng gây hại cho rào chắn nổi. Năm ngoái, một cơn bão lớn đã giật rào chắn khỏi nơi neo đậu và tống những phần còn lại xuống hạ nguồn. Nhằm ngăn chặn tình trạng tương tự tái diễn, 4ocean cho đào nhiều lỗ ở đáy sông để cố định toàn bộ hệ thống hàng rào. Ước tính, rào chắn nổi đã chặn khoảng 45 tấn rác kể từ khi được lắp đặt vào năm 2023. Trong khi con số này chỉ bằng một phần nhỏ của tổng số lượng rác xuôi theo dòng sông đến khu vực hạ lưu, 4ocean hy vọng việc này có thể tạo nên sự khác biệt bằng cách nâng cao nhận thức của người dân ở địa phương về nạn ô nhiễm nhựa.
Nỗ lực không chỉ của riêng ai
Việc thiếu cơ sở hạ tầng xử lý chất thải ở Guatemala, kết hợp với sự thiếu vắng chiến dịch nâng cao nhận thức của người dân về các nguyên nhân gây ô nhiễm nhựa, đồng nghĩa nhiều người vứt rác bừa bãi, theo 4ocean. Hành vi này không những gây ảnh hưởng môi trường mà còn đe dọa sinh kế của những người địa phương phụ thuộc vào hoạt động đánh bắt cá mỗi ngày. Đó là lý do tại sao công ty thuê người lao động tại chỗ để tạo công ăn việc làm cho họ. Một số nhân viên Guatemalam đã phát hiện thay đổi trong cách thức bản thân họ và người dân ở cộng đồng đối xử với môi trường. “Thay cho thói quen cũ là vứt rác nhựa bừa bãi, chúng tôi nói với mọi người rằng: Làm ơn đừng làm ô nhiễm môi trường”, một nhân viên 4ocean tên Cristina Ramírez cho biết.
4ocean không phải là công ty duy nhất nỗ lực loại trừ rác nhựa khỏi sông Motagua. Năm 2023, tổ chức phi lợi nhuận The Ocean Cleanup đã đưa vào sử dụng rào chắn của mình ở Las Vacas, một nhánh của sông Motagua và gần Guatemala City, thủ đô nước này. Gần đây, tổ chức loan tin sẽ lắp thêm hàng rào “tóm” rác ở lưu vực sông Motagua. Những tổ chức khác, cả trong nước lẫn quốc tế, trong năm nay đã thành lập Liên minh Sông Motagua, với mục tiêu khôi phục và làm sạch lưu vực sông. Một trong các thành viên của liên minh là Fundación Crecer, đã triển khai các chương trình giáo dục, dạy trẻ em cách thức tái chế và phân hủy rác.
Ông Schulze thừa nhận, nếu chỉ loại trừ rác khỏi các đại dương thì sẽ không giải quyết hoàn toàn vấn đề rác nhựa. Công ty của ông muốn khởi động nỗ lực giáo dục nhằm thay đổi cách thức con người và các công ty sử dụng và sản xuất nhựa. “Chúng ta thường nói rằng chỉ làm sạch các đại dương không thì chưa đủ để giải quyết cuộc khủng hoảng nhựa, cần phải ngăn chặn nhựa tại nguồn”, ông kết luận.
HỒNG HOANG
Bình luận