Linh mục Daniello Bartoli văn sĩ làm khoa học

Cha DanielloBartoli (dòng Tên) không những được xem là một trong những người đầu tiên phát hiện các vành đai xung quanh sao Mộc, mà lúc sinh thời còn nổi tiếng khắp thế giới về tài văn chương, khả năng hùng biện và sự uyên bác.

Cha Daniello Bartoli chào đời vào ngày 12.2.1608 ở thành phố Ferrara thuộc miền bắc Ý. Trong giai đoạn Cinquecento (chỉ thế kỷ 16 nổi tiếng về văn học nghệ thuật và là quê hương của các tác giả tên tuổi như LudovicoAriosto và Torquato Tasso), Ferrara được xem là thủ đô của văn chương Ý. Không hổ danh là cư dân nơi này, tu sĩ Bartoli đã được thi sĩ đàn em Giacomo Leopardi tôn vinh là “Dante của văn xuôi Ý”.

Tác phẩm kinh điển ở tuổi 35

Bartoli là con út trong gia đình 3 người con, khi 15 tuổi đã theo ơn gọi và gia nhập dòng Tên vào năm 1623. Sau hai năm ở Novellara, thầy Bartoli tiếp tục việc học đang dang dở ở Piacenza. Từ năm 1626 đến 1629, thầy hoàn tất việc nghiên cứu triết học ở Parma và bắt đầu giảng dạy ngữ pháp cũng như nghệ thuật hùng biện tại trường của dòng Tên. Dưới sự dìu dắt của các nhà khoa học - Giêsu hữu Giovanni Battista Riccioli và Niccolo Zucchi, chàng thanh niên trẻ đã tham gia vào nhiều cuộc thí nghiệm và giúp khám phá các hành tinh trong Hệ Mặt trời. Cùng với linh mục Zucchi, thầy Bartoli được vinh danh là những người đầu tiên phát hiện các vành đai xung quanh sao Mộc vào ngày 17.5.1630.

Ðến năm 1634,

	Vị linh mục nổi tiếng khắp thế giới về sự uyên bác

thầy Bartoli được truyền chức linh mục và tiếp tục việc học ở Milan và Bologna. Ở độ tuổi 30, với khả năng thuyết giảng tuyệt vời và vốn kiến thức sâu rộng ở nhiều lãnh vực, vị linh mục trẻ đã được mời giảng trong kỳ tĩnh tâm mùa Chay tại các nhà thờ do dòng Tên coi sóc ở Ý, bao gồm Ferrara, Genoa, Florence và Rome. Trong khi ở Ferrara, cha Bartoli còn xuất bản tuyển tập thơ dưới tên của người cháu, vì các tu sĩ dòng Tên không được phép xuất bản thơ ở Ý vào thời đó. Trong tác phẩm đầu tiên được công khai, cha đã trích nhiều bài thơ này, nhưng vẫn đề tên là vô danh.

Năm 1645, cha Bartoli xuất bản chuyên luận nhan đề L’huomo di lettere difeso ed emendato, tổng hợp các kinh nghiệm văn chương mà ngài thu thập được sau 20 năm bước vào đời sống thánh hiến. Lập tức tác phẩm này đã đưa vị linh mục lên hàng ngũ các tác gia nổi tiếng nhất nước Ý cũng như thế giới. Trong suốt những năm còn lại của thế kỷ 17, chuyên luận của cha Bartoli được xem là tác phẩm xuất sắc của sự uyên bác và tài hùng biện. Nó trở thành ấn phẩm chủ lực của ngành in ấn Ý và là tác phẩm được lùng sục và chuyển ngữ nhiều nhất vào thời điểm đó. Trong quá trình cải đạo sang Công giáo nhờ sự hỗ trợ của dòng Tên vào những năm 1650, Nữ hoàng Christina của Thụy Ðiển đã đặc biệt yêu cầu các Giêsu hữu gởi tác phẩm nổi tiếng của cha Bartoli đến cung điện ở Stockholm.

Sự nghiệp lừng lẫy

Năm 1646, vị linh mục đi tàu thủy đến Palermo để rao giảng trong mùa Chay, nhưng suýt nữa chết đuối vì tàu đắm ở ngoài khơi Capri. Với tiếng tăm ngày một vang dội của cha Bartoli, bề trên quyết định chấm dứt các chuyến đi thuyết giảng và đưa ngài về nhà mẹ của dòng Tên ở Rome để chuyên tâm nghiên cứu.

Những tác phẩm để đời của cha Bartoli

Hai năm sau, cha trở thành sử gia danh tiếng của dòng và dành 4 thập niên kế tiếp để viết nên những chuyên luận về đạo đức, thần học và khoa học.

Sự thành công vang dội trong lĩnh vực văn chương của cha Bartoli diễn ra trùng với sự thắng lợi của phong cách “Baroque đỉnh cao” ở Rome và L’huomo di lettere difeso ed emendato là minh chứng cho vai trò của các tu sĩ dòng Tên với văn hóa Ý, theo đó hòa quyện sự thánh thiện của tâm linh và các yếu tố của thế tục trong giai đoạn này. L’huomo di lettere difeso ed emendato trở thành cẩm nang văn hóa truyền tải những khát vọng cho thế hệ trí thức nhân văn mới của thế giới. Năng lực hùng biện mạnh mẽ và sự uyên bác của nó đã tìm được một sự cân bằng sống động giữa sự tôn sùng những thứ cổ xưa và sự tỉnh táo trước thời đại.

Trong những năm đầu thế kỷ 19, linh mục Bartoli tiếp tục là mẫu mực của văn chương trên cương vị là bậc thầy của văn xuôi. Trong số nhiều ấn phẩm và tuyển tập của vị Giêsu hữu, nổi bật nhất là ấn bản bao gồm toàn bộ các tác phẩm của ngài khi sinh thời, do Giacinto Marietti xuất bản từ năm 1825-1842.

HỒNG HOANG