Tác giả bộ truyện “Biên niên sử Narnia” C.S. Lewis từng viết:“Tôi có khuynh hướng cho rằng một câu chuyện thiếu nhi chỉ được trẻ em yêu thích là một câu chuyện xoàng”.
Giả sử một bộ phim dành cho trẻ em có kỹ xảo, đồ họa lộng lẫy và âm nhạc sôi động, bắt tai nhưng khai thác cốt truyện và nhân vật hời hợt, thiếu chiều sâu, chắc trẻ con vẫn thích xem vì hình ảnh đẹp, nhạc vui nhộn và chẳng cần suy nghĩ sâu xa. Nhưng ngay khi phim chấm dứt, khán giả nhí cũng nhanh chóng lãng quên bộ phim đó, bởi vì một câu chuyện quá đơn giản không thể khiến người ta ngẫm nghĩ hoặc học được gì từ câu chuyện đó.
Một câu chuyện thực sự hay là thứ ta có thể “đọc trong tuổi trẻ, đọc lại khi đã trưởng thành và một lần nữa lúc tuổi già, giống như một tòa nhà đẹp nên được chiêm ngưỡng trong ánh bình minh, nắng trưa và ánh trăng” (Robertson Davies, tiểu thuyết gia, nhà soạn kịch, nhà phê bình văn học, nhà báo và giáo sư người Canada).
- Ví dụ truyện cổ tích “Cô bé quàng khăn đỏ”, khi còn bé, ta thường hiểu đây là câu chuyện dạy trẻ em nghe lời cha mẹ, không rong chơi la cà, không nghe lời dụ dỗ của kẻ xấu (sói). Tuy nhiên, “Cô bé quàng khăn đỏ” của nhà văn Pháp Charles Perrault, phiên bản ra đời trước bản của anh em nhà Grimm hơn 100 năm, có một tầng nghĩa khác. Màu khăn đỏ của cô bé ám chỉ tuổi dậy thì khi phái nữ bắt đầu có kinh nguyệt. Con sói tượng trưng cho cám dỗ tình dục. Sói không vồ lấy cô bé ngay mà dụ dỗ bằng màn hỏi - đáp, gạ cô cởi đồ và leo lên giường nằm cùng nó. Cô bé chẳng sợ hãi “người bà” lông lá mà còn tò mò hỏi vài câu rất ngây ngô, cuối cùng bị sói ăn thịt. Thông điệp của phiên bản cổ tích Pháp là trẻ em gái và thiếu nữ đừng nên vì tò mò theo bản năng giới tính mà để kẻ xấu dụ dỗ.
- Một “fan cứng” của hoạt hình Disney tâm sự: Hồi nhỏ, bạn thích nhất bộ phim “Hercules” (1997) kể về người hùng á thần Hercules của thần thoại Hy Lạp - La Mã. Là con trai thần Zeus tối cao nhưng anh bị kẻ xấu biến thành người thường và đẩy xuống trần gian. May thay, Hercules vẫn giữ được sức mạnh siêu phàm của mình. Khi biết cha ruột mình là thần, anh đã hỏi cách trở lại thiên giới, ông đáp “điều kiện cần và đủ” là hãy phấn đấu trở thành một người hùng thực sự. Sau bao chiến công vang dội, Hercules vẫn chưa thể trở thành thần; chỉ tới khi anh liều mạng nhảy xuống dòng sông âm phủ, cứu linh hồn cô gái mình yêu thì bản chất thần thánh của anh mới thức tỉnh. Cuối phim, thần Zeus và các vị thần khác vui vẻ đón anh về nhà. Hóa ra một anh hùng đích thực là người có trái tim dũng cảm, biết yêu thương và hy sinh chứ không cần phải có sức mạnh vô địch.
Khác với lúc nhỏ, thấy bộ phim chỉ là câu chuyện tươi sáng, lãng mạn, đầy cảm hứng về một người hùng, nay xem lại bộ phim, bạn “fan cứng” hiểu thêm: Mỗi con người đều từng là “thần” giống Hercules, linh hồn chúng ta bị lạc khỏi cõi trời vì nhiều lý do và luôn cố tìm cách trở về nơi đó. Hành trình anh hùng của Hercules tựa như hành trình giác ngộ tâm linh, khiến anh hiểu ra thứ giúp mình trở về thiên giới không phải là những kỳ tích, chiến công mà là một tâm hồn mạnh mẽ và cao cả.
- Cuốn sách “Nhà giả kim” (Paulo Coelho) rất nổi tiếng nhưng vẫn gây ấn tượng trái chiều với độc giả. Với người coi đó là sách self-help, nó ẩn dụ nhiều triết lý sống, truyền động lực giúp ta theo đuổi ước mơ. Với người coi đó như truyện cổ tích, nội dung sách tuy đơn giản nhưng cuốn hút. Với người sống thực tế, cuốn sách thật hoang đường, “nhảm”. Ít người biết tác giả Paulo Coelho viết “Nhà giả kim” để truyền tải kiến thức, quan điểm của ông về tôn giáo, huyền học và tư tưởng của tín ngưỡng cổ xưa Hermetic. Chính vì “Nhà giả kim” có thể hiểu theo nhiều cách mới trở nên nổi tiếng toàn cầu.
*
Cho đến nay, nhiều người vẫn giữ quan niệm phim/ truyện thiếu nhi không cần có nội dung sâu sắc hoặc nhân vật phức tạp, vì trẻ con chưa đủ lớn để hiểu hết; thể loại văn học nhắm vào nam giới thì không cần có tình yêu lãng mạn hoặc phải chú trọng xây dựng nhân vật nữ, bởi câu chuyện hầu như xoay quanh thế giới đàn ông… Dẫu thế, như C.S. Lewis đã nhận định, câu chuyện nào chỉ làm vui lòng một bộ phận người xem thì chưa phải câu chuyện hay.
Ths-Bs Lan Hải
Bình luận