Dù chưa hẳn được công nhận là đặc sản địa phương, nhưng hình ảnh những chiếc bánh hạt dẻ nóng ấm trở nên quen thuộc với du khách khi đến Sapa. Dạo qua các phố ẩm thực, chợ đêm, hay dọc trên những con đường nhỏ phố núi, rất dễ bắt gặp các hàng nướng loại bánh này, thơm thơm.
Độ phủ sóng của món hạt dẻ rang cũng như bánh hạt dẻ khá dày, cộng thêm tiết trời mát mẻ ban ngày, se lạnh về khuya, khiến khách du lịch khó kìm lòng thử vị những chiếc bánh ấm nóng, thơm bùi. Nếu hạt dẻ rang có giá dao động từ 40.000 đến 60.000/ký, tùy vào thời gian nấn ná của khách tại các điểm tham quan hay tùy vào “khả năng” trả giá, thì bánh hạt dẻ dường như có giá bán “ổn định” khi niêm yết giá cho một hộp 10 cái ở mức 80.000 - 85.000 đồng. Trong tâm thế một khách du lịch ưa chuyện, thích thử và hỏi thăm cho rõ ngọn ngành, nên chỉ một tối chăm ghé hàng này, lân la hàng khác, mà chúng tôi nặng thêm hành lý mấy ký bánh. Chợ đêm Sa Pa có lẽ là nơi có đông đảo nhất các hàng bánh hạt dẻ bên cạnh nhiều thức quà khác miền Tây Bắc.
Thực ra, bánh hạt dẻ không phải chỉ làm từ hạt dẻ hoàn toàn mà còn có sự kết hợp hòa quyện một tỷ lệ nhất định của đậu xanh, bột mì, đường, mè. Để tả cho hết sự hấp dẫn cũng như cái ngon, có thể miêu tả về những chảo gang lớn đầy những chiếc bánh vàng nhẹ, có chiếc hơi xém vàng, lấm tấm hạt mè. Nhìn “ngoại hình” khá giống bánh Pía trong Nam và cũng có kết cấu lớp vỏ mỏng, nhiều lớp nhưn, hương vị khá đặc trưng bởi độ bùi, béo, thơm thanh thanh từ thành phần chính là hạt dẻ nướng. Dù làm chín với dầu nhưng bánh khá thanh và không gây cảm giác ngấy. Rề rà qua mấy hàng bánh nướng, người bán khá vui vẻ cho thử bánh và giải đáp bao thắc mắc của khách phương xa. Như gian hàng bánh của vợ chồng một anh tên Hưng luôn đỏ lửa giữ nóng cho bánh. Vì mang bánh ra chợ bán nên các khâu làm bánh đều đã hoàn thành ở nhà. Tại chợ, anh chủ yếu làm nóng lại bánh và hút chân không, đóng gói vào hộp cho khách. Theo anh Hưng, bánh sau khi nướng xong chỉ có thể bảo quản được vài ngày vì không có phụ gia bảo quản. Khách mua làm quà thì bánh buộc phải được hút chân không. Và dù vậy, món bánh này chỉ có thể bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh chừng một tuần và muốn lâu hơn nữa thì bỏ ngăn đông. Khi nào muốn dùng thì làm nóng bánh lại. Loại hạt dẻ được chọn dĩ nhiên là hạt mẩy, thịt vàng đều… để giữ được mùi thơm và vị bùi đặc trưng. Hạt sẽ được nấu chín và nghiền mịn trước khi trộn thêm các nguyên liệu khác. Nhìn chung vị bánh chỉ ngọt nhẹ nên khá dễ ăn và ít ngán.
Anh A Bảo, một người bán ngay cổng chợ đêm cắt nghĩa rõ thêm cách làm ra món bánh hạt dẻ : “Bánh hoàn toàn thủ công với rất nhiều công đoạn, vì vậy mỗi hàng đều có bí quyết và chút điều chỉnh khác nhau. Tìm ra nhà nào đầu tiên, chính gốc hay truyền thống chắc không ra đâu, vì dân ở đây biết làm món bánh này lâu rồi”. Do vậy, khi đề nghị một anh chạy taxi điện nhờ chỉ vẽ đến tiệm bánh ngon nhất xứ, chúng tôi chỉ nhận được nụ cười. Theo anh này, thành phần bánh tiệm nào cũng như nhau, gia giảm sao và hợp vị theo độ ngọt, độ béo lại tùy mỗi người. Bánh hạt dẻ trước kia không phổ biến như hiện nay. Chủ yếu một số người dân địa phương hái hạt dẻ rừng ăn không hết nên làm thành bánh để cất ăn dần. Cũng không biết món bánh này do ai nghĩ ra và chính xác có ở Tây Bắc khi nào, nhưng mọi người dường như đều cởi mở chia sẻ cách làm với nhau. Dần dà, bánh hạt dẻ trở thành một mặt hàng kinh doanh phổ biến với số lượng lò bánh ngày một nhiều. Món ngon này bây giờ trở thành nghề truyền thống có nét đặc trưng địa phương. Có các lò, xưởng bánh lớn còn là kênh cung cấp bánh đi nhiều nơi và theo “bật mí” của một chủ xưởng thì một số hộ bán bánh hiện chỉ là kênh bán lẻ, thay vì sản xuất theo mô hình hộ gia đình truyền thống.
Đến các khu họp chợ trong thị xã Sa Pa sẽ thấy khách du lịch quan tâm nhiều đến loại bánh này chẳng kém cạnh gì trâu gác bếp, thắng cố, chẩm chéo… Lượng du khách trong và ngoài nước đến Sa Pa đông đảo đã làm “thị trường” của những chiếc bánh nướng thêm sôi động, rộn ràng. Bao bì và hộp bánh ở các gian hàng đều rất bắt mắt, lịch sự và tiện lợi cho khách mua làm quà. Tay xách nách mang gần chục hộp bánh hạt dẻ, anh Nguyễn Trí Bảo (một khách du lịch từ TP.HCM) cho biết: “Vì ăn thử thấy hợp vị và lạ miệng nên tôi chọn món bánh này làm quà cho chuyến du Xuân của mình. Đi mấy khu phố, chợ ở trên đây đều nhìn thấy người ta bán hạt dẻ và bánh hạt dẻ, tạm xem là nét đặc trưng để mua về”.
Bánh hạt dẻ được bán ở chợ đêm Sa Pa
Gần đây, bánh hạt dẻ Sa Pa còn được chào bán trên các trang thương mại điện tử, người bán tận miền cao cũng đã tìm cách tiếp cận được khách hàng ở tỉnh, thành phố khác. Sự nối kết của công nghệ, kèm tiện lợi lưu thông giao nhận hàng hóa đã giúp những chiếc bánh hạt dẻ trên Sa Pa nhanh chóng có mặt ở nhiều miền đất nước.
Giữa tiết trời se lạnh, thưởng thức một chiếc bánh nóng vừa nướng chín thơm trên bếp tại một phiên chợ vùng cao thực sự là một trải nghiệm thú vị. Ăn bánh vào buổi sáng hay chiều tối muộn, giữa bốn bề cheo leo, cũng cho những trải nghiệm ẩm thực khó quên hơn cả.
Minh Hải
Bình luận