Ngân hàng Vatican tiếp tục đà cải cách

Ðức Giáo Hoàng Phanxicô vừa ký một sắc lệnh vào ngày 8.8 phê duyệt quy chế mới của Viện Giáo vụ (IOR, còn gọi là Ngân hàng Vatican), theo Vatican News.

Thay thế bộ quy chế cũ được Ðức Gioan Phaolô II ban hành năm 1990, văn bản mới được công bố sẽ được áp dụng để thử nghiệm và dần hoàn thiện trong vòng hai năm, với nhiều thay đổi quan trọng nhằm làm minh bạch hóa IOR. Ðây là đợt cải tổ quan trọng thứ 3 của Viện Giáo vụ kể từ khi được Ðức Giáo Hoàng Piô XII thành lập năm 1942. Hai lần trước đó là năm 1944 (triều đại của Ðức Piô XII) và năm 1990 (Ðức Gioan Phaolô II). Với quy chế mới, vai trò của IOR vẫn là quản lý tài sản và hoạt động tài chính của Tòa Thánh, nhưng cơ quan này sẽ hoạt động chuyên nghiệp hơn, như mô hình của các ngân hàng trên thế giới.

Trụ sở IOR

Kiểm toán viên

Một trong những điều khoản quan trọng vừa được Ðức Phanxicô phê duyệt là bổ nhiệm kiểm toán viên độc lập bên ngoài - có thể là cá nhân (như các chuyên gia) hoặc công ty - để thay thế cho các kiểm toán viên nội bộ. Nhiệm vụ của họ là kiểm tra lại toàn bộ kết quả tài chính của IOR theo đúng quy chuẩn quốc tế. Kiểm toán viên bên ngoài sẽ do Ủy ban Hồng y bổ nhiệm qua sự cố vấn của Hội đồng Giám sát, với nhiệm kỳ kéo dài 3 năm tài chính và có thể được tái bổ nhiệm một lần duy nhất. Kiểm toán viên cũng có quyền yêu cầu Viện Giáo vụ cung cấp bất kỳ thông tin, giấy tờ, sổ sách cần thiết trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Ủy ban Hồng y

Về cấu trúc điều hành, IOR sẽ giảm từ 5 còn 4 bộ phận chính, đứng đầu là Ủy ban Hồng y, gồm 5 vị do Ðức Giáo Hoàng bổ nhiệm cho nhiệm kỳ 5 năm, không tái bổ nhiệm. Trước đây, các thành viên của ủy ban này không bị giới hạn số lần tái bổ nhiệm.

Hội đồng Giám sát

Bộ phận này tăng từ 5 lên 7 thành viên, do Ủy ban Hồng y bổ nhiệm với nhiệm kỳ 5 năm, không tái bổ nhiệm. Hội đồng Giám sát có thể thành lập các ủy ban cố vấn đặc biệt để đưa ra quyết định trong những vấn đề quan trọng. Trong trường hợp cần thiết, các thành viên có thể tham gia họp trực tuyến qua mạng internet.

Ngân hàng Vatican đang được cải tổ mạnh mẽ để hoạt động chuyên nghiệp và minh bạch

Giám chức

Vị trí này cũng do Ủy ban Hồng y bổ nhiệm, với một nhiệm kỳ duy nhất kéo dài 5 năm. Bộ quy chế mới nêu rõ vai trò chủ đạo của giám chức là “nhấn mạnh mặt đạo đức” và là cầu nối giữa các vị điều hành với nhân viên của IOR, để công việc của họ vừa đáp ứng với yêu cầu của một “ngân hàng”, vừa tương hợp với quan điểm đạo đức của Giáo hội.

Hội đồng Quản trị

Ðây là bộ phận điều hành thứ tư của IOR. Hội đồng Quản trị sẽ chọn ra Tổng Giám đốc của Ngân hàng Vatican. Hiện Ðức Thánh Cha vẫn đang để ngỏ về thời gian tại vị của Tổng Giám đốc: một nhiệm kỳ duy nhất 5 năm hoặc vô thời hạn nhưng ấn định tuổi hưu là 70 tuổi. Trước đây, một số Tổng Giám đốc IOR quá 70 tuổi vẫn tiếp tục làm việc.

Quy định cho nhân viên

Một điều khoản đáng chú ý của quy chế mới là từ nay, “toàn bộ nhân viên của Viện Giáo vụ sẽ không được làm việc cho bất kỳ cơ quan / văn phòng / hội đồng nào - dù là được trả lương hay làm tình nguyện - hoặc tham gia các hoạt động thương mại nào khác, dù là trong nội bộ hay bên ngoài thành quốc Vatican. Tất cả nhân viên IOR phải tuân thủ quy tắc đạo đức được Hội đồng Giám sát ban hành”. Quy định này nhằm tránh nguy cơ xảy ra xung đột quyền lợi.

Thư ký duy nhất

Người được bổ nhiệm làm Thư ký phải từng được đào tạo về luật, sẽ chịu trách nhiệm ghi lại biên bản các cuộc họp của Hội đồng Quản trị cùng các ủy ban. Một số quy định nghiêm ngặt hơn về việc ghi biên bản cũng có trong quy chế mới.

Tuân thủ giáo luật

Ngân hàng Vatican vẫn sẽ tiếp tục là một cơ quan duy nhất, không lập chi nhánh. Việc quản lý tài sản và hoạt động tài chính của Tòa Thánh không chỉ theo luật dân sự của thành quốc Vatican, theo bộ quy chế mà còn phải tuân thủ giáo luật.

Gần 15.000 khách hàng

Theo báo cáo tài chính năm 2018, Ngân hàng Vatican có 14.953 khách hàng, đông nhất là các hội dòng (chiếm 53%); các bộ của giáo triều, văn phòng của Tòa Thánh, Tòa Sứ thần (12%); hội đồng giám mục, giáo phận, giáo xứ ở các nước (9%); các hồng y, giám mục, linh mục, tu sĩ (8%); nhân viên còn làm việc hay đã về hưu của Vatican (8%)…

Năm vừa qua, ngân hàng này đạt lợi nhuận 17,5 triệu euro (năm 2017 đạt 31,9 triệu euro). Tuy giảm đáng kể so với 2017 nhưng báo cáo nhận định đây là kết quả đáng khích lệ vì năm 2018 đánh dấu “nhiều biến động của thị trường” và lãi suất của IOR khá thấp so với các ngân hàng khác.

Chủ tịch Ủy ban Hồng y IOR, Ðức Hồng y người Tây Ban Nha Santos Abril y Castelló cho biết: “Viện Giáo vụ đã có nhiều tiến bộ như mong muốn của Ðức Thánh Cha. IOR đã đầu tư vào các chương trình để hỗ trợ các nước nghèo phát triển, đồng thời đóng góp cho nhiều hoạt động bác ái xã hội”.

Lan Chi