Người có tuổi và công nghệ

T

rong thế giới phẳng và cuộc sống 4.0, tất cả đều được số hóa và đa phần người trẻ đều là cư dân mạng, còn đó số lượng không ít người trên 60. Họ làm gì để hội nhập cùng thế giới, và người trẻ làm gì để không bỏ lại ông bà mình phía sau?

Tụt hậu trước công nghệ

Thập niên 1990, internet bắt đầu du nhập vào Việt Nam, máy vi tính dần thay máy đánh chữ cũ. Người trẻ ào ạt đi học cách sử dụng vi tính cùng với học tiếng Anh. Các điểm dạy vi tính mọc như nấm sau mưa theo các trung tâm Anh ngữ. Không ai muốn bị bỏ lại phía sau… Người trẻ học “lang thang trên mạng” thông qua điện thoại có dây, vì thuở đó Việt Nam chưa có hệ thống internet. Tuy nhiên, có một bộ phận người trên 40 tuổi an phận và chấp nhận “mình già rồi”. Bà Nguyễn Khanh, 70 tuổi (ngụ Q.3, TPHCM) nhớ lại: “Trước 1975, tôi biết đánh máy và cả sử dụng máy điện toán IBM. Thế nhưng sau khi đất nước mở cửa hội nhập thế giới, nhìn chiếc vi tính xa lạ, tôi ngán ngẩm và chấp nhận mình bị bỏ lại phía sau vậy”.

Và Tết vừa rồi, bà đã thấy mình “tụt hậu” thật khi đến nhà các cháu chơi. Cháu bà sử dụng “truyền hình internet”, vào youtube bấm những bản nhạc kinh điển của thế giới nghe. Bà Khanh muốn lấy tựa để nhờ người thâu lại, bèn nói với một cháu: “Con cho bà Tư mượn cây bút và tờ giấy để bà Tư chép tựa mấy bản nhạc”. Cô cháu gái nói để cô gởi thư điện tử (email) qua cho bà chứ lúc đó không biết tìm cây viết và tờ giấy ở đâu. Bà Khanh lại chẳng biết mail. Thế là bà đành nhờ người em gái út rành internet tải những bản nhạc mình ưa thích xuống, rồi gởi đường link qua cho con gái bà thông qua hộp “chat” của facebook (messenger). Bà chỉ việc mở hộp trò chuyện messenger được con gái cài sẵn trên điện thoại và nghe hoặc cầm nguyên chiếc điện thoại của con có 3G ra cửa hàng thâu nhạc nhờ họ thâu vào dĩa hoặc USB để bà gắn chiếc loa tí hon thưởng thức một mình. Rất may bà Khanh còn biết gắn USB vào chiếc loa tí hon nghe nhạc!

Trường hợp bà Khanh không cá biệt. Nhiều bà than phiền không nhận thư viết tay từ con cháu từ lúc có mạng và email thay thế thư tay. Bọn trẻ lên thành phố học hoặc ra nước ngoài có nhớ ông bà hoặc ba mẹ đều gọi qua zalo hoặc messenger nếu những người thân yêu này không biết thư điện tử là gì. Tuy nhiên cũng phải biết kết bạn trên zalo hoặc tham gia vào facebook mới sử dụng hai “món” này được. Nếu người lớn tuổi cứ mãi “bảo thủ” không tiếp cận được công nghệ, đành phải xài điện thoại bàn hoặc điện thoại di động “cục gạch”, chấp nhận tốn tiền hoặc chỉ trường hợp đặc biệt người ta mới gọi đến mình. Như trường hợp ông Lê Quốc, 77 tuổi (Q.5, TPHCM), từng là giảng viên đại học một thời. Thuộc thành phần trí thức, là cư dân trong thành phố lớn, song ông Quốc cứ chiếc điện thoại Nokia cũ mèm mà xài trong khi ông dư sức mua điện thoại thông minh để vào facebook hoặc zalo như mọi người. Ông luôn ái ngại: “Mua điện thoại thông minh thì được đó. Nhưng nó nhiều chức năng quá khiến tôi…rối”. Và cuối cùng, ông chỉ nhận những cuộc gọi gần thiết hoặc thăm hỏi qua loa từ bạn bè hay con cháu bởi ai cũng sợ gọi nhiều…tốn tiền!

Để người già tiếp cận và sử dụng công nghệ tốt, đáp ứng nhu cầu cuộc sống, đôi khi cần sự hướng dẫn tận tình của con cháu

Nên tiếp thu cái mới khi còn có thể

Giao tiếp với người nước ngoài, kể cả những cụ trên 80 tuổi, chúng ta không khỏi ngạc nhiên khi họ sử dụng vi tính nhanh, thậm chí còn hay hơn…cả người trẻ. Họ vào máy tính, gởi thư điện tử, kiểm tra email tỉnh bơ. Thắc mắc việc gì, họ lên Google hỏi. Muốn tìm chỗ trọ nơi đến du lịch, họ tra vào các trang mạng du lịch… Thế là ra ngay. Họ có thông minh hơn các cụ người Việt? Chẳng qua vì họ sẵn sàng tiếp nhận cái mới và hội nhập dễ dàng vào thế giới 4.0 mà thôi.

Tại Việt Nam, không ít ông bà ngoài 60 vẫn có thể sử dụng vi tính “rành 6 câu” không thua giới trẻ. Bà Phạm Quỳnh Hoa, 67 tuổi (Q.3) chia sẻ: “Năm tôi 40, đất nước mở cửa. Hợp tác xã tôi làm việc giải thể. Nhờ biết đanh máy và tí chút tiếng Anh, tôi xin vào làm việc cho một công ty châu Âu. Ông chủ trực tiếp dạy tôi sử dụng vi tính. Biết mình không ở tuổi “học” nữa, nhưng tôi vẫn cố gắng theo ông chủ người nước ngoài học vài ngày. Ban đầu rất khó khăn, tưởng phải bỏ cuộc. Nhưng rồi cũng qua. Và tôi tự hào mình là một trong những người biết sử dụng vi tính đầu tiên của Sài Gòn mấy chục năm về trước!”.

Biết mở lòng, mạnh dạn tiếp thu cái mới thì không có gì không làm được. Không chỉ bà Quỳnh Hoa do công việc trong một công ty nước ngoài phải “cập nhật” công nghệ như trên, một số người trong các lĩnh vực khác cũng phải “học” để đáp ứng với yêu cầu mới. Bà Lê Minh Tâm (Q.Bình Thạnh, TPHCM) cũng thuộc thế hệ U70 nằm trong số này. Là cộng tác viên của một tờ báo lớn tại thành phố, vào thập niên 90 thế kỷ trước, bà thường viết bài gởi bưu điện hoặc cầm đến tòa soạn gởi trực tiếp. Một sáng, bà “hết hồn” đọc một thông báo trên tờ báo bà cộng tác rằng bạn đọc gởi bài qua địa chỉ email… hoặc bài được đánh máy vi tính trên tờ A4! Bà liên hệ người trưởng trang thường nhận bài thì được biết “bài viết tay nếu hay về nội dung sẽ được các cô trong tòa soạn đánh máy dùm. Nhưng như vậy bài sẽ lâu được đăng. Vì vậy, để tiện lợi cho bên báo và cộng tác viên, bài nên được đánh máy trên vi tính và gởi qua email của tòa soạn là tốt nhất!”. Thế là bà Tâm đành tìm một điểm vi tính công cộng, thuê máy, mày mò học đánh máy, lập địa chỉ email và viết bài gởi cho báo. Ðến nay ở tuổi “cao niên”, bà tự hào mình “rành công nghệ” hơn cả những người nhỏ hơn mình vài tuổi không muốn học cái mới trước đây vì chấp nhận “mình già”.

Tiếp thu cái mới không có gì khó khăn. Tuy nhiên, ngoài tính kiên nhẫn của người học, cả người dạy cũng cần chịu đựng sự “chậm tiêu” của người già. Bà Nguyễn Hương, 75 tuổi (Q.Tân Bình, TPHCM) cho hay, do tuổi già, buồn nên các con mua cho bà một chiếc máy Ipad để lên “mạng” tải về những bài giảng của các linh mục hoặc đi lễ trực tuyến hoặc cầu nguyện, lần chuỗi theo “online”. Con gái bà còn sắm cho mẹ một điện thoại thông minh, lập một tài khoản facebook riêng để bà kết bạn cùng những bạn già khác, thuận lợi cho việc “chuyện trò tán dóc” qua messenger. Nhờ các công cụ này, bà Hương cho biết mình đã vui hơn hẳn, nhất là được nghe nhiều bài giảng giá trị từ các linh mục hoặc các Ðức cha. Ðược như vậy, các con bà đã phải vất vả rất nhiều trong việc chỉ dẫn bà “kết nối” thế giới mạng. Anh Quốc Tuấn, 27 tuổi, con trai út của bà Hương nói về trải nghiệm này: “Hướng dẫn người lớn tuổi sử dụng máy tính bảng hoặc điện thoại thông minh rất mệt. Họ bấm bậy là xem như “đại nạn”. Thí dụ mẹ tôi chưa hiểu rõ câu hỏi trên máy đã OK, tức thì những thứ rác rưởi trên mạng cứ chảy vào máy của bà. Tôi phải đổ mồ hôi cài đặt lại. Tuy nhiên, tôi dặn đi dặn lại đừng bấm lung tung, cứ theo chỉ dẫn trước đây của tôi mà làm. Mẹ tôi phải khá lâu mới quen những thao tác mở máy, vào mạng, tìm đường link hoặc trang bà thích. Dù mệt, nhìn mẹ tôi vui vẻ làm bạn với chiếc Ipad trong nghe giảng, kinh sách, hoặc trò chuyện cùng bạn bè, tôi rất vui!”.

Như vậy, để người lớn tuổi hòa nhập cùng công nghệ, thế giới mạng để không lạc hậu cùng con cháu, ngoài việc họ phải có “tinh thần học hỏi, chí tiến thủ” để tiếp thu cái mới, còn cần lắm sự yêu thương và cảm thông của con cháu. Người trẻ cần kiên trì và nhẫn nại, hãy nghĩ mình làm cho bậc trưởng lão vui một, niềm vui của mình sẽ tăng nhiều lần vì không bỏ các vị tiền bối ở phía sau trong cuộc sống 4.0 này.

Nguyễn Ngọc Hà