Thời gian vừa qua, có một sự “di dân” lớn từ TP Hồ Chí Minh về các tỉnh. Từng đoàn xe hai bánh mới cũ do các chủ nhân là người nhập cư nối đuôi nhau rời khỏi thành phố mà chỉ trước đó không lâu còn là “miền đất hứa” của họ.
Có người Sài Gòn chê trách họ “bạc tình”, khi Sài Gòn phồn thịnh thì đến, lúc Sài Gòn hoạn nạn lại bỏ đi. Tuy nhiên, phần lớn thương cảm họ. Ðành rằng nơi này, có thể nhiều người không đói khi mỗi tuần đều có những mạnh thường quân với những túi gạo, thùng mì, bịch rau…vào từng khu nhà trọ “tiếp hơi” cho họ hay những bếp ăn từ thiện cung cấp những suất cơm 0 đồng... Thế nhưng, sống không chỉ có ngày 2 bữa cơm. Họ không đói nhưng còn biết bao thứ tiền phải trả: tiền nhà trọ, tiền điện, tiền nước, tiền học hành của con cái… Trở về quê hương, ít ra trước mắt cũng nhẹ nhõm hơn khi mức sống không quá căng như ở phố thị.
 |
Trong cuốn “Sài Gòn đi và nhớ” (tập 1, xuất bản năm 2010), tôi có nói về sự quan trọng của người nhập cư ở đất Sài Gòn này. Không kể công nhân và những người làm văn phòng, cứ mỗi lúc sau Tết, tôi lại trông ngóng người nhập cư quay lại Sài Gòn. Tại sao? Muốn bơm bánh xe, ông Tư ở Gò Công chưa lên; muốn sửa cái lò điện, chú Bảy ở Bình Ðịnh chưa vào; đồ đạc dư trong nhà nhiều quá, đội quân thu gom ve chai từ Quảng Ngãi chưa thấy tăm hơi… Những lúc như vậy, người Sài Gòn mới “ngộ” ra sự quan trọng của những người nhập cư từ tỉnh khác đến như thế nào.
Mấy năm trước, có dịp tiếp cận một số du khách nước ngoài tại Ðường Sách Sài Gòn, qua trò chuyện, tìm hiểu nét văn hóa các vùng miền, tôi được biết, ở Anh, nhiều gia đình cũng cần những người giúp việc làm vườn, vệ sinh nhà cửa mà công việc này thường do những người nhập cư trong khối EU từ các nước Ðông Âu sang. Khi dân Anh bỏ phiếu ra khỏi Liên minh châu Âu EU, người nhập cư Ðông Âu không còn tự do làm việc tại Anh nữa, người Anh lại “nhọc nhằn” hơn. Và năm nay, khi dịch Covid-19 dần được đẩy lùi, dân Anh nói chung và người Luân Ðôn nói riêng “xấc bấc xang bang” vì nạn thiếu hụt nhiên liệu, do “không có đội ngũ tài xế nước ngoài mà trước đây dân Ðông Âu đảm trách”, chưa kể nước Anh thiếu cả lực lượng lao động nông nghiệp trên các cánh đồng. Ðành rằng nông nghiệp đã được cơ giới hóa, cũng phải có người điều khiển chứ. Một bài toán không dễ cho nước Anh khi đóng cửa với người nhập cư.
Trở lại Sài Gòn… Ai cũng biết người nhập cư quan trọng trong từng đời sống của người dân. Một số cửa hàng ăn uống khu vực tôi ở thuộc quận 3 đăng bảng cần “nhân viên bán hàng, nhân viên vệ sinh, nhân viên phục vụ…”. Họ không thể mở cửa kinh doanh khi thiếu lực lượng lao động mà hôm nay tất cả đã “bỏ về quê”. Chỉ là một mặt “cộng sinh” giữa người Sài Gòn và người nhập cư. Còn một mặt khác, người nhập cư cũng “nuôi” người Sài Gòn đó chứ. Bạn bè tôi nghỉ hưu xây lại nhà cho thuê. Có người vài ba phòng cho thuê đủ trang trải cuộc sống. Có người vài chục phòng nên cuộc sống phong lưu tự do tự tại, du lịch nước ngoài như đi chợ… Ðùng một cái, tất cả trả phòng về quê… Những căn phòng trọ trống trơn đồng nghĩa với gia chủ “mất thu nhập” tiền triệu hàng tháng!
Chưa hết. Có những trang bán hàng trực tuyến đồ may mặc giá rẻ hoặc cửa hàng quần áo may sẵn dành cho những người nhập cư với túi tiền khiêm tốn. Chủ nhân các cửa hàng này mua vải lỗi mốt từ những tiệm vải lớn về cắt may và bán cho người thu nhập thấp. Ðối tượng tiêu thụ sản phẩm may mặc rẻ tiền nhưng đẹp và mô-đen của họ là người nhập cư. Một bộ đồ vải đẹp, may khéo chỉ vài chục ngàn. Người công nhân nhập cư mua về cho con, cho ba mẹ, cho chính mình và còn gởi về quê làm quà cho bạn bè, họ hàng… Và họ trở thành một phần của thị trường tiêu thụ quần áo may sẵn của dân Sài Gòn. Hôm nay, họ bỏ về quê, chưa biết ngày nào trở lại. Các cửa hàng này mở ra, chắc chắn sẽ vắng khách.
Các gian hàng ở chợ trước đây chiều chiều vẫn chờ người nhập cư đi làm về, đến mua đồ với giá bình dân, nay cũng sẽ vắng đi các thành phần này. Hàng hàng lớp lớp người bỏ thành về quê, những người buôn thúng các chợ chiều còn đâu khách hàng tiêu thụ?
Thường ngày, người Sài Gòn cứ hay nói “dân quê ở đâu mà cứ vào Sài Gòn tìm cơ may đổi đời và kiếm sống...”. Hôm nay, dân Sài Gòn mới nhận ra người nhập cư là một phần “quan trọng và tất yếu” của cuộc sống thị thành. Không có họ, nhà máy không có công nhân, nền sản xuất thành phố mất đi lực lượng lao động… Và ngay chính người Sài Gòn cũng mất đi “nguồn sống, nguồn thu nhập” của mình.
NGUYỄN NGỌC HÀ
Bình luận