Trong thời đại bùng nổ thông tin, thách thức của người Kitô hữu không còn là thiếu thông tin, mà là có quá nhiều thông tin, quá nhanh, quá cảm xúc, mà không phải lúc nào chúng cũng đáng tin cậy. Trước những luồng dữ liệu thật - giả đan xen, người tín hữu dễ rơi vào trạng thái quá tải, hoang mang, hoặc bị cuốn theo các phản ứng tức thời.
Trong bối cảnh ấy, phải chăng nhà báo Công giáo không chỉ đơn thuần giữ chức năng đưa tin, mà còn được mời gọi làm những con người đầy lương tâm, sốt mến hiệp hành với cộng đoàn, đồng thời thi hành thiên chức cao quý là làm ánh hải đăng soi dẫn bạn đọc một hành trình an toàn giữa đêm đen của mê hồn trận thông tin?
Do đó, mỗi khi viết bài, người làm truyền thông cần gắn bó với sứ mạng của mình là phục vụ chân lý trong bác ái. Đây là ý thức mang tính nền tảng của nhà báo.
1. Làm truyền thông là làm mục vụ
Không đơn thuần cạnh tranh sự chú ý hay chạy theo số lượng người đọc, sứ mạng của nhà báo Công giáo là xây dựng hiệp thông và nâng đỡ, củng cố đời sống đức tin. Một bài báo tốt không chỉ trả lời câu hỏi “Chuyện gì đã xảy ra?”, mà còn giúp bạn đọc suy nghĩ sâu xa thêm rằng “Với sự kiện này, tôi nên hiểu như thế nào?”, và “Sau khi đọc bài báo này, tôi nên sống đạo thế nào?”.
Để đạt được hiệu quả này, nhà báo đã có thánh Phaolô chỉ dẫn: “Anh em đừng bao giờ thốt ra những lời độc địa, nhưng nếu cần, hãy nói những lời tốt đẹp, để xây dựng và làm ích cho người nghe” (Ep 4,29).
2. Sự thật song hành với bác ái
Thông tin đúng sự thật vẫn chưa đủ, mà cách truyền đạt rất cần hướng tới sự thiện hảo trong tình bác ái. Nội dung bài báo dù chính xác tới đâu nhưng nếu gây ra kích động, hoang mang…, thì nhà báo cần cân nhắc liệu cách truyền đạt ấy đã thực sự phục vụ sự thiện hảo của cộng đoàn hay chưa. Thật vậy, trình bày một sự thật mà không dẫn lối bạn đọc đi đến tình yêu và thiện hảo thì chẳng ích gì!
Một lần nữa, nhà báo lại học lời thánh Phaolô dạy: “Sống theo sự thật và trong tình bác ái, chúng ta sẽ lớn lên về mọi phương diện, vươn tới Đức Kitô…” (Ep 4,15).
3. Ý thức trách nhiệm trước Thiên Chúa và cộng đoàn
Mỗi dòng chữ đều có khả năng xây dựng hoặc làm tổn thương đời sống đức tin của người khác. Nhà báo Công giáo vì thế cần giữ tinh thần trách nhiệm sâu sắc - không chỉ trước bạn đọc mà còn trước đạo đức nghề nghiệp, và trên hết là trước Thiên Chúa.
Thánh Mátthêu cảnh báo rồi đó: “Đến Ngày Phán Xét, người ta sẽ phải trả lời về mọi điều vô ích mình đã nói. Vì nhờ lời nói của anh mà anh sẽ được trắng án; và cũng tại lời nói của anh mà anh sẽ bị kết án” (Mt 12,36-37).
4. Giáo dục năng lực nhận thức truyền thông
Một trong những khả năng đóng góp lớn nhất của người cầm bút hôm nay ngoài việc cung cấp thêm tin tức còn phải giúp người tín hữu biết đọc tin cách khôn ngoan. Do đó, cần hướng dẫn bạn đọc tự đặt các câu hỏi như: Nguồn này đáng tin đến đâu? Đây là thông tin hay là thao túng cảm xúc? Nội dung này giúp tôi hiểu thực tại hơn hay chỉ làm tôi thêm hoang mang, sợ hãi và tức giận?
Nhà báo cũng có thể góp phần nuôi dưỡng nơi độc giả một văn hóa tiếp nhận thông tin: Biết kiểm chứng trước khi chia sẻ, biết tránh các nội dung ác ý, biết chọn lọc điều đáng đọc, và phân biệt tiếng nói chính thức của Giáo hội với các luồng ý kiến trên mạng xã hội, v.v.
Nhà báo Công giáo cũng cần tập cho mình một nhịp truyền thông khác: Không quá lệ thuộc vào giật tít; không cực đoan hóa khác biệt, nhưng dành chỗ cho đối thoại, chiều sâu và suy tư (bởi vì bài báo thành công là bài khiến người đọc suy nghĩ lâu hơn, thao thức nhiều hơn).
5. Định hướng truyền thông kiến tạo và nuôi dưỡng đời sống đức tin
Nhà báo Công giáo thời đại bùng nổ thông tin cần giúp bạn đọc có được thế quân bình giữa “biết nhiều” và “sống chậm, nghĩ sâu”.
Do đó, đừng quá chú trọng việc phản ánh các khủng hoảng, mà cần tăng cường chia sẻ: các câu chuyện truyền cảm hứng; chứng từ đời sống đức tin; các thực hành bác ái cụ thể; những dấu chỉ hy vọng giữa xã hội đang có thêm nhiều rạn nứt. Đó là cách nhà báo hòa lời ca cùng “Kinh Hòa Bình”:“Đem tin kính vào nơi nghi nan, chiếu trông cậy vào nơi thất vọng...”.
Trước các vấn đề mang tính thời đại như trí tuệ nhân tạo, đạo đức môi sinh, các lãnh vực của đời sống đang được “số hóa”, nhà báo Công giáo không chỉ thuật lại sự kiện mà còn cần giúp người đọc nhìn các vấn đề ấy dưới ánh sáng Tin Mừng. Nhờ đó, người tín hữu đọc báo không chỉ biết điều gì đang xảy ra mà còn biết phải sống thế nào giữa thời hiện đại.
6. Thay lời kết
Giữa thế giới hôm nay, khi thuật toán (algorithm) có thể trong nháy mắt tạo ra vô số “tiếng ồn” và thông tin đáng ngờ, thì nhà báo không nên cạnh tranh với thuật toán về tốc độ. Trái lại, phẩm giá của người cầm bút chính là trái tim biết rung động, trí tuệ biết lắng nghe và phân biệt, cùng với bản lĩnh của một chứng nhân vững vàng đức tin Kitô. Thay vì góp tin làm ồn ào thêm một xã hội đang quá ồn ào với đại dương dữ liệu (data), thì họ được mời gọi dùng nghề báo như một phương thế để giúp con người yêu mến chân lý hơn, sống nhũn nhặn hơn trong đức ái, và bước đi dưới ánh sáng Tin Mừng.
Tản mạn: Huệ Khải
Bình luận