Nhà phát minh thuốc súng

Thầy Berthold Schwarz là tu sĩ dòng Phanxicô sinh sống ở thế kỷ 14, từng giảng dạy ở Ðại học Paris (cổ) và nổi tiếng nhất với công trình nghiên cứu giúp hoàn thiện một dạng thuốc súng có tên Schwarzpulver vào năm 1359.

Thầy Berthold Schwarz, còn được gọi là Berthold der Schwarze (tức Berthold Ðen), là nhà giả kim người Ðức và cũng là người châu Âu đầu tiên phát hiện thuốc súng ở thời điểm khoảng giữa thế kỷ 14. Nhờ vào phát minh này, khẩu pháo đầu tiên ra đời và từ đó vị tu sĩ dòng Phanxicô còn được xem là nhà phát minh mở đường cho sự ra đời của lực lượng pháo binh.

Ảnh minh họa trên báo Le Petit Journal

Cuộc đời bí ẩn

Theo ghi chép, thầy Berthold đã nghiền các hóa chất bao gồm Kali Nitrat, lưu huỳnh, than và trộn chúng lại với nhau. Kế đến, vị tu sĩ đặt hỗn hợp vào cái nồi cùng với cái chày dùng để nghiền hóa chất và đặt lên lò trước khi rời khỏi phòng. Ít phút sau, một tiếng nổ vang lên. Vị tu sĩ vội vàng chạy vào và phát hiện cái chày đang cắm vào đà ngang bằng gỗ trên trần nhà.

Trên thực tế, hiện vẫn chưa rõ thầy Schwarz đi tu khi nào, vì có rất ít thông tin về cuộc đời của thầy được lưu truyền đến ngày nay. Chỉ biết rằng vị tu sĩ phục vụ tại một nhà thờ ở TP Konstanz (Ðức) vào khoảng năm 1300 và giảng dạy tại Ðại học Paris (cổ) trong những năm của thập niên 1330. Tên của thầy Schwarz lần đầu tiên đã xuất hiện trong cẩm nang về cách làm pháo hoa vào khoảng năm 1410, được lưu giữ tại Bảo tàng Quốc gia Ðức ở Nuremberg, và sau đó trong các ấn bản khác nhau cũng vào thế kỷ 15. Trong số các tài liệu ghi chép trên, có một đoạn văn đề cập vai trò của thầy là nhà giả kim và vô tình đã phát hiện ra thuốc súng, nhưng không nói rõ là thời gian và nơi chốn nào.

Tài liệu cũng dùng danh xưng “bậc thầy” để nói về vị tu sĩ. Một số quyển sách còn vinh danh thầy là người đầu tiên đúc nên khẩu pháo bằng đồng.

Thành phố Konstanz, nơi vị tu sĩ từng phục vụ tại một nhà thờ

Ghi nhận trong lịch sử

Những chi tiết trên lần đầu tiên do một tác giả tên Franz Helm ghi nhận trong giai đoạn từ 1520 đến 1530. Ông Helm trình bày bằng tiếng Ðức, “Item hir ist zu wissen wer dz puluer vnd dz geschitz erdacht vnd erfunden hat, der ist gewessen ain Bernhardinerminch mit namen Bartoldus nigersten [...] Da man zelt 1380 Jar. [...] Der bartoldus niger ist vonn wegen der kunst die er erfunden vnd erdacht hat gerichtet worden vom leben zum todt Im 1388. Jar”. Ðoạn văn này được dịch sang tiếng Việt: “Ở đây chúng ta được biết về người đã sáng chế thuốc súng và mở đường cho dòng vũ khí là súng. Nhân vật này chính là một vị tu sĩ được gọi là Bartoldus Nigersten (với nigersten là người da đen)... vào năm 1380... Ðến năm 1388, Bartoldus Niger đã bị xử tử vì phát minh đó”.

Tượng đài ở TP Freiburg của Đức

Sử gia khoa học người Ðức Franz Feldhaus vào năm 1910 cho rằng các ghi chép về “bậc thầy Berthold” vào đầu thế kỷ 15 (25 năm sau khi vị tu sĩ qua đời) nên được xem là sự công nhận về mặt lịch sử đối với thầy Berthold, là người đã phát minh công thức hiệu quả để chế tạo thuốc súng. Bất chấp những tranh cãi xung quanh vai trò của vị tu sĩ đối với phát minh ra thuốc súng và pháo cối, TP Freiburg của Ðức đã dựng tượng đài phun nước bát giác để tưởng niệm ngài tại quảng trường trước tòa thị chính. Bên dưới bức tượng là dòng chữ khắc “tượng đài vị tiến sĩ, nhà giả kim và nhà phát minh thuốc súng đã được xây dựng vào năm 1855 để vinh danh ông”.

Đại học Paris cổ, ngày nay là trường Trung học Louis le Grand

Ban đầu, chính quyền thành phố trên có ý định thành lập tượng đài vào năm 1851 và đề xuất mức giá tối đa 1.650 đồng guilder cho công trình này. Hai thợ điêu khắc tên Ignatz Michel và Ludwig Hügle đến từ Heimbach đề nghị được nhận thầu nhưng cuối cùng bị từ chối vì bị chê là “thợ khắc đá bình thường”. Cuối cùng, tòa thị chính yêu cầu nhà điêu khắc nổi tiếng Freiburg thực hiện tượng đài với giá 2.700 đồng guilder, tức cao hơn mức giá ban đầu nhiều lần. Học trò của ông, Joseph von Kopf sau cùng là người thực hiện công trình trên.

HỒNG HOANG