VỀ THỜ KÍNH THÁNH TÔNG ÐỒ VÀ CÁC THÁNH
Hầu hết các nhà thờ Công giáo Việt Nam đều thờ kính hai thánh tông đồ là Phêrô và Phaolô. Ngoài ra ở nhiều nhà thờ còn thờ kính bốn vị thánh sử: Matthêu, Luca, Maccô, Gioan và một vài thánh nữ như Têrêsa Hài đồng, Monica...
Một số vị thánh được dân gian chức nghiệp hóa “quan phòng” một lĩnh vực riêng. Ví dụ:
Thánh Antôn: Cứu giúp người nghèo
Không ít người nghèo khổ tìm đến ông thánh Antôn để mong được ban ơn, cứu giúp thoát khỏi cảnh nghèo đói. Vì vậy ở một số nhà thờ Công giáo người ta đặt tượng ông thánh Antôn đang cầm bánh mì chia cho người nghèo. Thật là một hình ảnh vừa gần gũi, thiết thực, dễ hiểu, vừa mang tính tượng trưng sinh động.
Thánh Rôcô: Chữa bệnh tật, tai ương, dịch hạch
Về hạnh tích và ơn ích thì thánh Rôcô khi còn sống đã có lòng thương giúp bệnh nhân.
Trong quần thể thánh đường Phát Diệm có một nhà thờ dành để kính thánh Rôcô, được gọi là nhà thờ thánh Rôcô. Nhà thờ dựng năm 1895, nằm ở phía trái nhà thờ Trái tim Chúa. Tiền thân, đây là nhà thờ được dựng lên để dâng kính thánh Gioan Tiền hô. Song cuốn sách Nhà thờ lớn Phát Diệm cho biết: Năm 1923, ở vùng Phát Diệm (Kim Sơn - Ninh Bình) có dịch tả lớn, giáo dân đến kêu cầu ông thánh Rôcô và khỏi bệnh. Vì vậy nhà thờ được đổi tên.
Thánh Martin: trợ giúp tìm bắt kẻ gian, thu hồi của cải bị mất trộm
Có dịp đi thực tế ở nhà thờ Ða Minh (còn gọi là nhà thờ Ba Chuông) ở thành phố Hồ Chí Minh, chúng tôi chứng kiến cảnh đèn nến dưới chân tượng thánh Martin sáng rỡ. Xung quanh tường nơi đặt tượng được gắn rất nhiều biển tạ ơn của tín hữu.
Trong việc thờ kính các thánh, thì việc kính các thánh tử đạo tại Việt Nam chiếm một vị trí trang trọng. Các thánh tử đạo được thờ dưới dạng tranh hoặc tượng. Thánh tử đạo có thể là thừa sai ngoại quốc hay linh mục hoặc tín hữu người Việt. Thường thì mỗi nhà thờ Công giáo thờ kính một hoặc một vài thánh tử đạo.
Thánh tử đạo vốn là những người sống trong một giai đoạn lịch sử của Giáo hội Công giáo Việt Nam, phần lớn lại là người Việt mà họ hàng thân thuộc vẫn hiện diện, nên rất gần gũi với giáo dân. Vả lại thánh tử đạo được giáo dân tôn sùng vì là người nghĩa khí “tử vì đạo”, nhiều khi là chịu những hình thức nhục hình hết sức khốc liệt.
 |
Do vậy, thánh tử đạo nào cũng được dân gian thiêng hóa với hạnh tích và truyện kể truyền khẩu. Có những vị như thánh Phêrô Tùy được xứ đạo Bằng Sở xây hẳn một ngôi đền để thờ. Hằng ngày không ngớt khách thập phương đến ngôi đền này cầu xin ơn cứu giúp. Lễ tưởng niệm thánh tử đạo Việt Nam ở nhiều làng quê xứ đạo là lễ lớn, quy mô, mang tính chất lễ hội vùng như lễ thánh Phêrô Tùy ở xứ Bằng Sở (Hà Nội), thánh Ven xứ Ðồng Trì (Hà Nội).
Ở Hải Dương, người ta xây riêng một ngôi đền tưởng niệm các thánh tử đạo.
Tín hữu thường tìm đến cầu nguyện xin ơn trước tượng các thánh tử đạo. Về điểm này có thể nói người Công giáo Việt Nam đã ảnh hưởng sâu sắc việc thiêng hóa những nhân thân có công với cộng đồng cư dân làng, nước như những vị tổ làng, tổ nghề, những người xả thân vì nghĩa lớn trong tâm thức người Việt.
Niềm tin tôn giáo của giáo dâncòn hướng vào các vị thần linh ngoài Kitô giáo
Giáo dân sống trong làng quê đất Việt đã chịu ảnh hưởng sâu đậm của tâm linh người Việt. Người Công giáo từ trước Công đồng Vatican II ở nhiều làng quê xứ đạo vẫn tham gia các nghi thức tưởng niệm những người có công mở đất lập làng, tưởng niệm tổ nghề. Những việc làm trên của tín hữu Công giáo không chỉ để tỏ lòng “uống nước nhớ nguồn” mà còn thể hiện sự đa phức trong tâm linh người Việt, dù họ là người theo Công giáo - một tôn giáo độc thần.
Tín hữu Công giáo có một bộ phận rất nhỏ đi cầu xin ở các cơ sở tôn giáo khác. Tài liệu điền dã của chúng tôi ở Kim Sơn (Ninh Bình) cho thấy ở xứ Phát Diệm có một số giáo dân tham gia hầu đồng, múa bóng. Thời kỳ cuối những năm 81, đầu những năm 90 của thế kỷ XX, ở Kim Sơn có phong trào nhân dân đi đào đá đỏ. Phần đông trong số họ là người Công giáo. Ðá đỏ đào được đem về bán không được, hàng trăm người đã đến chùa Ðồng Ðắc (Kim Sơn, Ninh Bình) để khấn vái, thậm chí lấy nước cúng ở chùa bôi vào đá đỏ để mong bán được đá với giá cao.
Kết quả điều tra xã hội học của Viện Nghiên cứu Tôn giáo cho thấy có 6,1% (46 người) được hỏi đến Chùa lễ Phật. Về hầu đồng múa bóng chỉ có 2 trường hợp, chiếm 0,3%.
Ngoài ra người Công giáo còn tham gia thờ cúng tổ tiên.
Như vậy, niềm tin tôn giáo của người Công giáo Việt Nam, ngoài việc hướng về Thiên Chúa (niềm tin chủ đạo), đồng thời còn hướng về Ðức Maria, về các thánh, trong đó có thánh tử vì đạo. Ðiều đó cho chúng ta kết luận được rằng, tâm linh tôn giáo của tín hữu Công giáo Việt Nam đã có những chuyển đổi theo tâm linh tôn giáo đa thần, do chịu tác động của văn hóa và tâm linh tôn giáo Việt Nam.
PGS.TS Nguyễn Hồng Dương
Bình luận