Nợ và trả nợ

Theo nguyên tắc, mắc nợ thì phải trả nợ, cho mượn nợ thì có quyền đòi nợ. Nợ - đòi - trả: đó là cách cư xử công bình. Nhưng trên thực tế, có rất nhiều thứ nợ không thể trả, chẳng hạn con nợ đã sạt nghiệp trắng tay, con nợ thiếu nhiều quá sức chi trả... Gặp những trường hợp ấy, ngay cả tòa án cũng đành phải bó tay, cùng lắm là tịch thu tài sản bán được bao nhiêu trả bấy nhiêu, hoặc bắt người thiếu nợ phải ngồi tù. Các chủ nợ dù muốn hay không cũng đành phải chịu mất hoặc nhiều hoặc ít. Trường hợp thứ hai này là nợ không đòi được đành bỏ. Đây là cách cư xử không theo phép công bình. Nghĩa là ngay cả trên bình diện cư xử tự nhiên, có nhiều trường hợp không thể xử công bình được. Huống chi trên bình diện đạo đức, siêu nhiên. Nói cụ thể hơn, thiếu tiền nhau (“nợ” đúng nghĩa) thì còn có thể đòi nhau theo công bình; còn có tội, có lỗi với nhau (“nợ” theo nghĩa rộng hơn) thì khó tính toán công bình với nhau được.

Bài Tin Mừng đưa Thiên Chúa ra làm gương tha thứ trước. Tội lỗi chúng ta phạm đến Chúa là thứ nợ không thể nào trả hết được. Như lời Thánh vịnh “Nếu Chúa chấp tội thì ai nào đứng vững được”, vậy, Thiên Chúa đã tha thứ. Và bài Tin Mừng khuyến khích ta noi gương Chúa, đồng thời cho biết làm như thế chỉ có lợi cho ta.

Con người quen sống theo dây chuyền trả đũa: Mắt đền mắt, răng thế răng, phỏng đền phỏng, bầm đền bầm, sưng đền sưng, mạng đền mạng… Thứ dây chuyền này sẽ kéo theo hết mắt này đến mắt khác, răng này đến răng khác, mạng này đến mạng khác… Trong Tin Mừng, có một dây chuyền ngược lại: Xin Cha tha cho chúng con như chúng con cũng tha cho kẻ mắc nợ chúng con; Hãy tha thì sẽ được tha lại; Hãy cho thì sẽ được cho lại dư đầy… Thứ dây chuyền này sẽ dẫn đến tình nghĩa, tình yêu thương ngày càng đậm đà, nồng ấm. Đức Giêsu muốn các môn đệ đừng theo dây chuyền thứ nhất, mà hãy theo dây chuyền thứ hai.

Bài Tin Mừng nhắc đến một việc chúng ta cần làm, đó là tha thứ. Nhưng tha thứ là việc song phương, nghĩa là không phải của một người mà của cả hai người: người tha và người xin tha. Trong những va chạm thường xuyên của cuộc sống chung, có khi chúng ta là người bị xúc phạm cho nên tư thế là người tha, có khi chính mình là người gây xúc phạm nên tư thế là người phải xin tha.

Tha và xin tha, hành động nào khó hơn? Nhiều khi người ta không thể mở miệng xin lỗi được đối với những người nhỏ hơn mình. Ta cho rằng chỉ có người nhỏ xin lỗi người lớn chứ không bao giờ ngược lại. Nhiều khi chúng ta không mở miệng xin lỗi được vì còn tự ái, tự nghĩ làm như thế là nhục. Ta tưởng đó là tự trọng. Nhưng sự tự trọng không đúng chỗ và là biểu hiện của tính xấu, kiêu ngạo. Satan chống lại Chúa. Sau đó nó biết lỗi nhưng nó không bao giờ xin lỗi. Giuđa sau khi bán Chúa cũng biết lỗi nhưng cũng không xin lỗi. Chúng ta nên hiểu, hạ mình xin lỗi không phải là nhục nhã, trái lại sẽ sinh nhiều kết quả tốt. Đối với bản thân, nó làm tăng uy tín của mình; đối với cuộc sống chung, nó hàn gắn những vết thương do những va chạm gây ra và giúp tình người bền chặt.

LM Carôlô Hồ Bặc Xái - GP Cần Thơ