Sáng 31.7, tại Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ (TPHCM), Quỹ Học bổng Trần Văn Khê tổ chức Lễ công bố và trao tặng Giải thưởng Trần Văn Khê năm 2026, nhằm tôn vinh các tập thể, cá nhân có nhiều đóng góp trong công cuộc bảo tồn, phát huy âm nhạc truyền thống Việt Nam. Sự kiện cũng là dịp tưởng nhớ và tri ân cố GS.TS Trần Văn Khê nhân kỷ niệm 105 năm ngày sinh của ông (24.2.1921 - 24.2.2026).
Tham dự buổi lễ có ông Nguyễn Phước Lộc - Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TPHCM; PGS.TS Phan Thanh Bình - nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội; ông Phan Nguyễn Như Khuê - nguyên Trưởng Ban Tuyên giáo Thành ủy TPHCM; bà Đinh Thị Thanh Thủy - Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TPHCM cùng đông đảo văn nghệ sĩ, nhà nghiên cứu và những người yêu âm nhạc truyền thống.
Phát biểu tại buổi lễ, ông Dương Trọng Dật - Chủ tịch Hội đồng Quản lý, Giám đốc Quỹ Học bổng Trần Văn Khê nhắc lại tâm nguyện của cố giáo sư là xây dựng một không gian, để thế hệ trẻ có thể gặp gỡ, học hỏi và tiếp cận di sản âm nhạc dân tộc. Theo ông, Giáo sư Trần Văn Khê đã dành cả cuộc đời nghiên cứu, quảng bá âm nhạc Việt Nam ra thế giới và luôn trăn trở làm sao để những giá trị truyền thống tiếp tục sống trong đời sống hôm nay, được thế hệ trẻ tiếp nhận bằng tình yêu và niềm tự hào.
Đánh giá cao những đóng góp của Quỹ trong nhiều năm qua, ông Nguyễn Phước Lộc khẳng định di sản tư tưởng và nhân cách của cố GS.TS Trần Văn Khê vẫn tiếp tục lan tỏa mạnh mẽ. Ông chia sẻ: “Cố GS.TS Trần Văn Khê từng nói âm nhạc dân tộc không hề nhỏ bé, đó là cả một đại dương tâm hồn. Cụ đã dành trọn đời để biến sự biểu cảm cá nhân thành sự thấu cảm của cộng đồng quốc tế, giúp thế giới hiểu, yêu mến và hỗ trợ Việt Nam”. Theo ông Nguyễn Phước Lộc, bằng sự uyên bác và tình yêu dành cho quê hương, Giáo sư Trần Văn Khê đã góp phần đưa âm nhạc truyền thống Việt Nam đến với bạn bè quốc tế, tạo nên sự đồng cảm và trân trọng đối với văn hóa Việt Nam. Ông đề nghị các nghệ nhân, nghệ sĩ, nhà nghiên cứu tiếp tục gìn giữ nghề, truyền nghề cho thế hệ trẻ; đồng thời mong muốn các cơ quan chuyên môn phối hợp chặt chẽ để Quỹ Học bổng Trần Văn Khê ngày càng phát huy hiệu quả, trở thành cầu nối giữa di sản và cộng đồng.
Một điểm đáng chú ý của Giải thưởng Trần Văn Khê năm 2026 là vừa vinh danh những cổ thụ trong làng âm nhạc vừa tiếp cận đến những mô hình bảo tồn trẻ trung, giàu tính sáng tạo. Theo bà Nguyễn Thế Thanh - Phó Giám đốc Quỹ, giải thưởng năm nay ghi nhận những đóng góp bền bỉ của các "cây đại thụ" trong lĩnh vực âm nhạc truyền thống, thêm nữa là khuyến khích các sáng kiến mới, góp phần đưa di sản đến gần hơn với công chúng đương đại.
Việc trao giải cho Nhà hát Nghệ thuật Truyền thống Cung đình Huế và Nhóm Xẩm 48h (Hà Nội) đã khắc họa rõ hai diện mạo sống động của di sản hiện đại. Một bên là tổ chức chính thống miệt mài bảo tồn nghệ thuật cung đình mang tính chuẩn mực, gốc rễ, một bên là nhịp đập tuổi trẻ đầy sáng tạo, đưa tiếng xẩm xưa tiếp cận những không gian trải nghiệm đời thường và lan tỏa trên các nền tảng số.
Có 6 cá nhân được vinh danh là NGƯT. Phạm Thúy Hoan, TS. Mai Mỹ Duyên, NSƯT-ThS. Huỳnh Khải, NSƯT. Phạm Văn Môn, NSND. Ngô Tuyết Mai và NNƯT. Nguyễn Tấn Khoa. Tất cả được ví như những nhân chứng sống cho tinh thần “trao truyền”. Câu chuyện của nghệ nhân Nguyễn Tấn Khoa với gia đình 4 thế hệ nối tiếp thực hành Đờn ca tài tử Nam Bộ hay lớp học nhạc cụ dân tộc miễn phí suốt 17 năm tại Trúc Mai House của NSND Ngô Tuyết Mai là minh chứng rõ nhất cho thấy âm nhạc truyền thống vẫn luôn có một đời sống nội sinh mãnh liệt trong lòng xã hội hiện đại.
Đại diện cho các đơn vị và cá nhân được vinh danh, TS. Nguyễn Phước Hải Trung - Phó Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế đã bày tỏ sự xúc động sâu sắc. Ông hồi tưởng lại những kỷ niệm quý báu khi cùng Giáo sư Trần Văn Khê xây dựng hồ sơ Nhã nhạc Cung đình Huế trình UNESCO. TS. Nguyễn Phước Hải Trung chia sẻ: “Nhờ ngọn lửa nhiệt huyết và sự ‘hà hơi tiếp sức’ của Giáo sư mà một người nghiên cứu văn chương như tôi đã có đủ cảm hứng để trở thành tác giả soạn tuồng. Giáo sư đã dạy chúng tôi rằng, nhiệm vụ của nhà nghiên cứu không chỉ là cất giữ di sản trong tủ kính, mà phải làm cho nó tiếp tục chảy trong dòng chảy của văn hóa đương đại và lan tỏa ra thế giới”.
Hơn một thập niên sau ngày Giáo sư Trần Văn Khê qua đời, Quỹ Học bổng mang tên ông vẫn bền bỉ thực hiện sứ mệnh khuyến khích nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị âm nhạc truyền thống. Những giải thưởng được trao hằng năm chính là sự ghi nhận đối với các cá nhân, tập thể xuất sắc, góp phần tiếp nối tâm nguyện của vị học giả nặng lòng với văn hóa dân tộc. Đó cũng là lời khẳng định rằng mạch nguồn âm nhạc truyền thống Việt Nam sẽ tiếp tục được gìn giữ, trao truyền và lan tỏa.
Phương Nhã
Bình luận