Scotland liệu có “chia tay” Anh?

Trong lúc đảng Bảo thủ Anh phải tìm ra người thay thế Thủ tướng Boris Johnson, Scotland đã mở màn chiến dịch mới nhằm tách khỏi Vương quốc Anh trong thời gian tới.

Chính quyền Scotland dưới sự lãnh đạo của Thủ hiến NicolaSturgeonđang nỗ lực giành quyền tổ chức cuộc trưng cầu dân ý về việc tách khỏi Vương quốc Anh. Nếu thành công, đây sẽ là lần thứ hai Scotland tổ chức trưng cầu dân ý về vấn đề này. Cuộc trưng cầu dân ý lần đầu vào năm 2014 diễn ra dưới thời Thủ hiến Alex Salmond, sau khi được cựu Thủ tướng Anh David Cameron chấp thuận.Kết quả cuộc trưng cầu được tổ chức ngày 18.9.2014 ghi nhận 55% số phiếu không đồng ý rời Anh.

Bà Sturgeon vận động ủng hộ Scotland tách khỏi Anh Ảnh: Getty Images

“Scotland mới”

Ngày14.6, Thủ hiến Scotland NicolaSturgeon, Chủ tịch đảng Dân tộc Scotland (SNP), và nghị sĩPatrick Harvie, đ?ng ch? t?ch ??ng Xanh, ?? c?ng b? t?i li?u ??u ti?n trong chu?i b?o c?o v? ồng chủ tịch đảng Xanh, đã công bố tài liệu đầu tiên trong chuỗi báo cáo về “Xây dựng một Scotland mới”. Trong đó, tài liệu “Độc lập trong thế giới hiện đại. Giàu có, hạnh phúc, bình đẳng hơn: Tại sao Scotland lại không?” đã so sánh Vương quốc Anh với 10 quốc gia châu Âu khác. Kết quả cho thấy Vương quốc Anh, bao gồm Scotland, có tổng sản phẩm nội địa (GDP) thấp nhất, nợ công cao nhất, năng suất thấp nhất, tỷ lệ nghèo cao nhất và bất bình đẳng trong thu nhập.

Đến ngày 28.6, bàSturgeonthông báo chính quyền Scotland vào ngày 19.10.2023 dự định tổ chức cuộc dân cầu dân ý về việc tách khỏi Anh. Cùng ngày, chính quyền cũng công bố dự luật trưng cầu dân ý về việc Scotland độc lập. Nếu diễn ra, đây sẽ là cuộc trưng cầu dân ý thứ 2 tại Scotland về việc “chia tay” Anh sau cuộc bỏ phiếu tương tự năm 2014. Câu hỏi được đề nghị dùng trong cuộc trưng cầu cũng tương tự như cách đây 8 năm: “Liệu Scotland có nên là quốc gia độc lập hay không?”.

Tuynhiên, cuộc trưng cầu dân ý chỉ đóng vai trò tham khảo chứ không thể thực sự mang đến nền độc lập cho Scotland. Vì thế, nếu người dânScotland bỏphiếu chọn rời khỏi Anh, chính quyền của bàSturgeonsẽ cần đề xuất những dự luật mới và tổ chức bỏ phiếu tại Nghị viện Scotland lẫn Quốc hội Anh. Thủ hiến đã gởi thư cho Thủ tướng Anh Boris Johnson về việc này. Một tuần sau, Thủ tướngJohnson bácbỏ đề xuất chuyển giao quyền lực để chính quyền Scotland có thể tổ chức trưng cầu dân ý. Lá thư cũng là một trong những “giọt nước làm tràn ly”, diễn ra vào thời điểm ông Johnson đang chật vật giữ ghế thủ tướng trước sự từ chức hàng loạt của các thành viên nội các. Đến ngày 7.7, ông Johnson chính thức thông báo rời khỏi vị trí chủ tịch đảng Bảo thủ cầm quyền - điều kiện để làm thủ tướng Anh đương nhiệm.

Người dân Scotland tuần hành ủng hộ tổ chức trưng cầu - ảnh: FT

Nỗ lực của chính quyền Scotland

Vớisự ra đi của ông Johnson và việc đảng Bảo thủ đang tìm lãnh đạo mới, bàSturgeoncho rằng việc tách khỏi Anh cần được đưa vào nghị trình quan trọng. Theo nhà lãnh đạo Scotland, bất kỳ nhân vật nào kế nhiệm cũng sẽ thực hiện sự thay đổi nghiêng về cánh hữu. Xu hướng này đang đẩy Westminster “ngày càng rời xa quan điểm chủ đạo và những giá trị cốt lõi của người Scotland”. BàSturgeoncảnh báo viễn cảnh có thể tiếp tục cắt giảm các dịch vụ công cộng và những hệ luỵ đến từ việc Anh rời khỏi Liên minh châu Âu (EU). Tuy nhiên, bà cũng cho hay việc bỏ phiếu chỉ được thông qua nếu đượcTòa án Tối cao Vương quốc Anh bật đèn xanh.

Ngày 31.7, đảng Xanh tuyên bố dùTòa án Tối cao Vương quốc Anh không đồng ý, Scotland nên tận dụng cuộc tổng tuyển cử Anh kế tiếp vào năm 2025 để đưa ra câu hỏi về độc lập cho người Scotland. Đây là một cách để tổng tuyển cử cũng trở thành dịp trưng cầu dân ý trên thực tế. Tuy nhiên, ứng viên Thủ tướng Anh Truss khẳng định nếu bà trở thành người kế nhiệm ông Johnson, vấn đề độc lập cho Scotland sẽ không nằm trong nghị trình của chính phủ Anh tương lai.

Đến thời điểm hiện tại, vẫn chưa rõ Scotland có thể tổ chức trưng cầu dân ý hay không và đây sẽ tiếp tục là một chủ đề thu hút nhiều sự chú ý của giới quan sát quốc tế.