Tết với người Công Giáo Việt Nam

Tết Nguyên Ðán là lễ hội lớn nhất trong các lễ hội truyền thống của Việt Nam, là điểm giao thời giữa năm cũ và năm mới, giữa một chu kỳ vận hành của đất trời, vạn vật cỏ cây. Tết cũng có ý nghĩa nhân văn vô cùng sâu sắc, thể hiện sự trường tồn cuộc sống, khao khát của con người về sự hài hòa Thiên - Ðịa - Nhân. Ngoài ra, Tết còn là sự biểu hiện của mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên trong tinh thần văn hóa nông nghiệp; với gia tộc và xóm làng trong tính cộng đồng dân tộc; với niềm tin thiêng liêng, cao cả trong đời sống tâm linh...

Tết với người Công giáo Việt Nam dù không phải là Lễ Trọng (buộc) của Hội Thánh, nhưng trong tinh thần Hội nhập văn hóa, hòa nhập với Giáo hội địa phương, nên Hội đồng Giám mục Việt Nam cũng được Tòa Thánh cho phép soạn nghi thức lễ, ý lễ riêng cho 3 ngày Tết: ngày mùng MỘT, cầu bình an; ngày mùng HAI, Kính nhớ Tổ tiên; ngày mùng BA, Thánh hóa công ăn việc làm.

Gx Vinh Hương kính nhớ tổ tiên ngày Tết

Tại các nhà thờ, bàn thờ, Cung Thánh được trang hoàng đẹp, có nơi treo các câu Lời Chúa hay ý nguyện ngày Xuân hai bên Nhà Chầu Thánh Thể, nói lên niềm vui tạ ơn, cầu xin cho một năm mới bình an trong ân sủng, như: PHỤNG TÔN CHÚA TOÀN TÂM TRÍ LỰC / HIẾU KÍNH TỔ TRỌN NGHĨA ÂN TÌNH. Trưng bày các chậu hoa Mai, Cúc, Ðào… muôn màu muôn sắc sum suê, khoe tươi để đón chào Xuân mới, cũng là để tôn vinh Thiên Chúa là Chúa của mùa Xuân. Có nơi đặt thêm bàn thờ Gia tiên với tấm phông màu đỏ hoặc trắng, phía trên treo Thánh giá, chính giữa ghi chữ HIẾU hay KÍNH NHỚ TỔ TIÊN. Trên bàn phía trước đặt bộ lư hương, cặp nến lớn cùng bình hoa tươi để bày tỏ lòng kính nhớ tiên tổ theo truyền thống Việt Nam. Các chương trình chuẩn bị cho ngày 3 ngày Tết với các nghi thức được thông báo sớm cho giáo dân toàn xứ để người người thu xếp công việc nhà, tham gia các sinh hoạt giáo xứ những ngày cuối năm như lễ giao thừa, Mừng tuổi đầu năm, Lễ chúc thọ, Lễ dâng công việc làm ăn…

Sau Công Ðồng Vatican II, nhiều phong tục ăn Tết của người Việt Nam Công giáo được Phúc Âm hóa. Tết đối với người Công giáo Việt Nam là dịp để mỗi người tạ ơn Chúa, là dịp để nghĩ đến người khác. Mọi người sửa sang nhà cửa, quét dọn ngõ phố, trang trí cây cảnh, dọn bàn thờ…, trước hết là để tạ ơn, để làm vui lòng Chúa vì qua một năm vất vả. Ðây là dịp cả gia đình, họ hàng quây quần sum họp bên Chúa, bên nhau. Tết cũng là dịp con cháu bày tỏ lòng kính nhớ các tiên nhân đã khuất, vì công lao các ngài tạo dựng, xây đắp cho con cháu có ngày nay. Và cũng chính là lúc để nghĩ đến những người thân cận, những người sống quanh ta mỗi ngày. Làm đẹp nhà cửa còn là tạo niềm vui gởi đến bạn bè. Mời nhau miếng bánh, miếng mứt là bày tỏ sự trân trọng quý mến nhau. Uống với nhau chén trà, ly rượu đầu Xuân là mong cho nhau những điều may mắn phúc lộc, chứ đâu phải là ăn no nê, vì Tết nhà nào mà chẳng có bánh trái, thịt thà.

Người Việt Nam Công giáo hiện nay cũng sắm Tết với lễ nghi đầy đủ, tất nhiên là trong tâm tình gìn giữ các nét văn hóa. Do cuộc sống sung túc hơn, nhưng cũng không vì thế mà khoa trương, lãng phí. Ngày 23 tháng chạp dân gian có thói quen gọi là ngày đưa ông Táo, nhiều gia đình cũng thích tục lệ này, chiều đến làm bữa cơm đặc biệt hơn mọi ngày, cả nhà sum họp để hòa chung với niềm vui của đồng bào mình trong tinh thần “ Giáo lương hòa hợp”. Hôm ấy cũng là ngày bắt đầu cho việc đón Tết. Những ngày sau đó từng nhà dọn đồ đạc bộn bề, trang trí bàn thờ, lau chùi ảnh tượng. Bàn chương trình đi viếng mộ ông bà, đi Tết (biếu quà) những bậc cha bác trong dòng tộc.

Những ngày cuối năm này, phần lớn gia đình nào cũng xin lễ tạ ơn, cầu nguyện cho các linh hồn tiên tổ, cầu bình an cho năm mới. Những nơi còn nghĩa trang hầu như con cháu đều giữ tục lệ đi tảo mộ, thắp hương, chưng hoa kiểng trước phần mộ và đọc kinh cầu nguyện cho các tiên nhân. Nếu người thân đã được gởi Linh Cốt tại Nhà Chờ Phục Sinh các giáo xứ thì con cháu bảo nhau vào kính viếng. Ba ngày Tết, nơi này luôn mở rộng cửa đón tín hữu đến cầu nguyện, xin các ngài cầu cùng Chúa phù hộ độ trì. Nhiều người có suy nghĩ là vào viếng và còn là mời các bậc tổ tiên cùng về chung niềm vui Xuân, ăn Tết với con cháu. Chiều 30 Tết, mọi gia đình cũng vẫn giữ lệ tổ chức cơm tất niên và sau đó cùng đi lễ Giao Thừa. Thường các xứ đạo tổ chức lễ khoảng 21-22 giờ để người giáo dân đi lễ, tạ ơn, chúc tụng Chúa... Ðặc biệt ít thập niên gần đây, hầu hết các xứ đạo đều cho giáo dân nhận “Lộc Thánh” . Ðó là những câu trích Lời Chúa trong Thánh Kinh, làm định hướng cho cả một năm. Có những “Ngân hàng Lời Chúa” trên các trang mạng Công giáo. Các cha xứ thường chọn ra một số Lời Chúa dạy, làm chỉ nam cho từng gia đình hay từng cá nhân. Ví dụ : “Anh em đong cho ai đấu nào thì Cha trên Trời cũng đong cho anh em đấu ấy”, “Hãy yêu thương nhau như Thầy đã yêu thương anh em”, “ Hễ Người bảo gì thì hãy làm theo”, “Phúc cho những ai có tinh thần nghèo khó, vì nước trời là của họ”, “Cho thì có phúc hơn là nhận”…

Sau thánh lễ Giao Thừa tại nhà thờ, mọi người chia tay về đón phút giao mùa theo truyền thống dân tộc tại nhà, hẹn sáng mùng Một đi lễ đầu năm, chúc tuổi cha xứ, chúc tuổi lẫn nhau. Giao Thừa với người Công giáo có thói quen cha mẹ, con cái ăn mặc đẹp tập họp trước bàn thờ Chúa, trước di ảnh các bậc tổ tiên, đèn nếp thắp sáng đọc kinh cầu nguyện cho một năm mới, sau đó tùy gia đình ăn nhẹ rồi xin Chúa chúc lành nghỉ đêm để sáng mai mừng Tết mới.

Những ngày Tết, người Công giáo đến thăm nhau, mừng tuổi nhau với lời cầu chúc một năm mới an bình, hạnh phúc, luôn được Chúa ở cùng. Nhiều xứ đạo, các đoàn thể rủ nhau đi chúc tuổi quý cha linh hướng, quý chức trong xứ và anh chị em hội viên. Không ít người rủ nhau đi mừng tuổi các cha hưu dưỡng tại nhà hưu, đi thăm các tu sĩ đang phục vụ cộng đoàn. Cũng có nhiều nhóm tổ chức đi hành hương Minh niên tại Bãi Dâu, Tà Pao, La Mã (Bến Tre), Ba Giồng (Mỹ Tho), Trà Kiệu, La Vang… kết hợp du lịch nghỉ ngơi.

Tết với người Công giáo, vì vậy, luôn hòa quyện cùng truyền thống văn hóa của dân tộc Việt Nam chúng ta.

Fx Ðỗ Công Minh