Khái niệm “thế hệ vĩ đại nhất” (The Greatest Generation, còn có tên khác là G.I Generation hoặc World War II Generation), được một vị tướng Lục quân Hoa Kỳ là James Van Fleet sử dụng lần đầu vào năm 1953. Đến năm 1998, nhà báo Mỹ Tom Brokaw đã phổ biến rộng rãi khái niệm này qua cuốn sách của mình. Theo Brokaw, “thế hệ vĩ đại nhất” nước Mỹ chính là thế hệ sinh ra từ năm 1901 đến 1927, lớn lên trong thời kỳ Đại suy thoái, tham chiến hoặc làm hậu phương trong Thế chiến II. Brokaw cho rằng đó là thế hệ đạt nhiều thành tựu lớn lao, biết sống khiêm nhường, cao thượng và đầy hy sinh, là “thế hệ hệ vĩ đại nhất mà bất cứ xã hội nào từng sản sinh ra”. Một trong những người thuộc “thế hệ vĩ đại nhất” của Mỹ là Desmond Doss (sinh năm 1919), người lính cứu thương từng cứu mạng 75 đồng đội tại đỉnh núi Hacksaw trong Thế chiến II. Về sau, ông trở thành nguồn cảm hứng chính cho bộ phim “Người hùng không súng” (2016).
Nhiều năm sau Thế chiến II, cụm từ “thế hệ vĩ đại nhất” một lần nữa xuất hiện trong cuốn sách “Chân trần, chí thép” của cựu Trung tá Thủy quân Lục chiến Mỹ James G. Zumwalt, một cựu binh từng tham chiến tại Việt Nam. Ông viết: “Có lẽ sai lầm lớn nhất của chúng ta tại Việt Nam là đã không nhận ra rằng chúng ta đang chiến đấu với “thế hệ vĩ đại nhất” đất nước này - một thế hệ với quyết tâm thống nhất và duy trì sự tồn tại của dân tộc, sẵn sàng đứng lên đánh đuổi hết quân ngoại xâm này đến quân ngoại xâm khác”.
Vậy là một cựu sĩ quan Mỹ đã coi thế hệ bộ đội thời kháng chiến chống Mỹ là “thế hệ vĩ đại nhất” của Việt Nam. Quả là lời đánh giá rất cao từ phe đối thủ dành cho cha ông chúng ta. Thế nhưng, ông cựu Trung tá Mỹ dường như đã không nghiên cứu lịch sử Việt Nam nên mới nghĩ thế hệ chiến sĩ thời kháng chiến chống Mỹ là vĩ đại nhất. Bởi trong suốt chiều dài lịch sử nước ta, rất nhiều thế hệ vĩ đại đã luôn nối tiếp nhau bảo vệ và xây dựng đất nước. Điển hình là nhà Lý mở ra kỷ nguyên Đại Việt rực rỡ, nhà Trần lưu danh thiên cổ với ba lần chiến thắng quân Nguyên, nhà Lê Sơ có minh quân Lê Thánh Tông và thời kỳ Hồng Đức hưng thịnh… Ngoài các vị vua hiền, tướng giỏi, còn có vô số con người nhỏ bé nhưng can trường, tận tụy đã góp phần làm nên lịch sử.
Trong bộ phim “Mưa đỏ” gần đây, hậu thế đã có dịp nhìn lại “thế hệ vĩ đại nhất” thời chống Mỹ và một trong những cuộc chiến họ trải qua. Hàng vạn thanh niên thời đó đã nguyện ý xông pha, rời xa giảng đường, ném mình vào nơi gió tanh mưa máu. Hầu hết các chiến sĩ còn rất trẻ, mới mười tám, đôi mươi… Trong đó có rất nhiều sinh viên ưu tú và nhân tài của đất nước. Thay vì tiếp tục học hành và có tương lai xán lạn, họ dâng trọn tuổi thanh xuân cho đất nước. Vì “Những tuổi hai mươi làm sao không tiếc/ Nhưng ai cũng tiếc tuổi hai mươi thì còn chi Tổ quốc?” (thơ Thanh Thảo).
Mặc dù được phe đối thủ nhận xét là “thế hệ vĩ đại nhất” đất nước này, các anh hùng thời chống Mỹ chẳng ai là anh hùng chuẩn mực hay siêu chiến binh. Tựa như tiểu đội 1 trong phim “Mưa đỏ”, họ chỉ là những con người bình thường, dễ dàng chết vì bom rơi đạn lạc hoặc hóa điên do sang chấn tâm lý. Thế nhưng, chính những người bình thường như vậy lại làm nên những kỳ tích phi thường, cùng nhau trụ vững 81 ngày khốc liệt nơi thành cổ Quảng Trị và tạo ra bản giao hưởng “Mưa đỏ” bi tráng. Những chiến sĩ ấy là đại diện cho một thế hệ vĩ đại không phải nhờ sở hữu siêu năng lực hay vũ khí bất bại, sự vĩ đại nằm ở lòng can đảm và tình yêu Tổ quốc của họ. Dẫu có lúc yếu đuối, sợ hãi, nuối tiếc nhưng họ vẫn chọn cầm vũ khí tiến lên, lấy máu xương mở ra con đường hướng tới hòa bình, “đem thanh xuân gieo tự do cho đất nước”.
Giờ đây, đất nước đã hòa bình nhưng không có nghĩa là thế hệ thời bình kém vĩ đại hơn thế hệ thời chiến. Sự vĩ đại nằm trong những người không quản ngày đêm cứu trợ đồng bào bị thiên tai, bão lũ; nằm trong các hành động tử tế, yêu thương lẫn nhau; nằm trong vô số người dân đang chăm chỉ làm việc, vừa để sống tốt hơn vừa để đất nước phát triển hơn từng ngày. Mẹ Têrêsa Calcutta từng nói: “Không phải tất cả chúng ta đều làm được những điều vĩ đại. Nhưng chúng ta có thể làm những điều nhỏ nhặt với tình yêu vĩ đại”.
Ths-Bs Lan Hải
Bình luận