Thông điệp từ hang đá nguyên sơ

Mùa Giáng Sinh hằng năm lại về, từ đầu tháng 12 dương lịch những giai điệu và hình ảnh đặc trưng mỗi ngày càng hiển lộ nơi các xóm đạo, khu thị tứ.

Có thể nhận diện một trong những nét chính yếu của Mùa Giáng Sinh là “hang đá Bêlem” nơi Ngôi Hai Thiên Chúa được sinh hạ và mùa Noel ngày nay đã trở nên ngày lễ toàn cầu qua hình ảnh ông già Noel, tuần lộc, cây thông phủ tuyết, bưu thiếp, dây đèn nhấp nháy sắc màu…

Tính đến nay đã tròn 800 năm kể từ khi thánh Phanxicô Assisi làm hang đá đầu tiên, bằng những con vật trong một lùm cây trên đồi tại Greccio - đô thị thuộctỉnh Rietitrong vùngLazio, miền Trung nướcÝ. Một tu sĩ cùng dòng thuật lại lời thánh Phanxicô: “Tôi muốn tưởng nhớ Hài Nhi sinh hạ ở Bêlem, và theo sát những gì đôi mắt con trẻ của Ngài đã chứng kiến cảnh khó khăn, là máng cỏ trong hang lừa, là những con bò con lừa đứng chung quanh”.

Năm 1291, Đức Giáo Hoàng đầu tiên xuất thân từ dòng Phanxicô Nicholas IV đã truyền lệnh làm cảnh hang đá Giáng Sinh đầu tiên tại Vương cung Thánh đường Đức Bà Cả. Từ đó, hang đá ngày càng lan tỏa và trở thành nét khắc họa truyền thống Mùa Giáng Sinh trong Giáo hội toàn cầu.

Trong dịp viếng thăm Assisi đầu tháng 12.2019, Đức Thánh Cha Phanxicô một lần nữa cổ vũ việc làm hang đá qua Tông thư Dấu chỉ tuyệt vời (Admirabile Signum): “Với thư này, tôi muốn khuyến khích truyền thống tốt đẹp chuẩn bị máng cỏ trong những ngày trước Giáng Sinh của các gia đình, cũng như phong tục trang trí cảnh Giáng Sinh ở nơi làm việc, trường học, bệnh viện, nhà tù, quảng trường... Đây thực sự là một công việc với trí tưởng tượng sáng tạo khi sử dụng các vật liệu khác biệt nhất để tạo ra những kiệt tác nhỏ xinh đẹp. Từ khi còn là một đứa trẻ, chúng ta học từ cha mẹ, ông bà, tiếp tục thói quen vui tươi gói gọn lòng đạo đức bình dân phong phú này. Tôi hy vọng rằng việc thực hành này không bao giờ bị mất đi, nơi nào truyền thống này bị rơi vào quên lãng, nó có thể được tái khám phá và hồi sinh”.

Ngày nay, hang đá Bêlem vẫn là những hình ảnh truyền thống “hài nhi, thánh Giuse, Mẹ Maria, thiên thần, mục đồng, chiên bò lừa, Ba Vua”, nhưng trang phục, gia súc là những hình ảnh quen thuộc của từng vùng miền theo tinh thần hội nhập văn hóa. Mặt khác, ngoài những hang đá nhỏ xinh trong nhà thờ, gia đình, nơi làm việc…, còn có nhiều hang đá hoành tráng trải rộng hàng trăm mét vuông trong khuôn viên giáo đường, quảng trường…

Tuy nhiên, các tín hữu đều nhận thức hang đá Bêlem nguyên sơ theo trình thuật trong Tin Mừng là nơi hoang vắng, tồi tàn, chỗ mục đồng trú ngụ qua đêm cùng gia súc, chỉ có hơi thở bò lừa và máng cỏ sưởi ấm hài nhi… Trong Sứ điệp Giáng Sinh năm 2022, Đức Thánh Cha Phanxicô chia sẻ: “Thiên Chúa đã đến thế giới của chúng ta trong một hang đá, nằm trong một máng lừa,.. Người đến trong hình hài một trẻ thơ đang say ngủ, sinh ra trong lạnh lẽo, như một người nghèo giữa những người nghèo, như một người hoàn toàn trắng tay”.

Như thế, thông điệp từ hang đá nguyên sơ mời gọi các tín hữu đừng phí phạm và cần phù hợp với đời sống của cộng đoàn khi làm hang đá hoặc trang trí Mùa Noel. Điều này cũng đồng nghĩa với việc để dành phần chia sẻ với người nghèo khổ Mùa Giáng Sinh.

HOÀNG ANH