Tìm hiểu về tự sắc mới “MAGNUM PRINCIPIUM” (P2)

Vai trò của Tòa Thánh và của Hội đồng Giám mục

Căn cứ vào nội dung của Ðiều 838 mới, chúng ta nhận ra là đã có một chuyển biến mới mẻ trong vai trò của Tòa Thánh và Hội đồng Giám mục liên quan đến tiến trình dịch các bản văn phụng vụ:

1/ Thứ nhất, “Magnum Principium” tái cân bằng thẩm quyền và trách nhiệm của hai bên: Tòa Thánh và Hội đồng Giám mục. Ở đây, trở lại với tầm nhìn của Vatican II, tức theo xu hướng tản quyền và chú trọng tập đoàn tính, Ðức Phanxicô đã gia tăng quyền hạn cho HÐGM địa phương (xét như là cơ quan trung gian giữa Tòa Thánh và các giám mục)¹ và giảm thiểu vai trò của Tòa Thánh với những can thiệp có thể xảy ra trong ý định kiểm soát phụng vụ khắp nơi. Ðây là thực hành mà Công đồng Vatican II đã chủ ý bớt đi vì không muốn tập trung quyền bính về trung ương Tòa Thánh theo kiểu vị tướng chỉ huy ra lệnh và các thuộc cấp phải răm rắp tuân theo. Tất nhiên, Bộ Phụng Tự thánh và Kỷ luật các Bí tích vẫn nắm giữ thẩm quyền ngăn chặn các bản dịch có vấn đề và “canh chừng để mọi quy luật phụng vụ được cẩn thủ khắp nơi” (GL 838#2).

2/ Thứ hai, điểm nổi bật và cần thiết tuyệt đối được Ðức Phanxicô nêu ra ở đây chính là một “sự hợp tác thường xuyên” và một tinh thần “tin tưởng lẫn nhau” trong thái độ tôn trọng phần việc riêng của nhau giữa Tòa Thánh và Hội đồng Giám mục.² Ðể góp phần làm cho sự hợp tác với nhau được thuận lợi và dễ dàng: a] Về phía Tòa Thánh, có hai hạn từ diễn tả vai trò, hành động mang tính giáo luật hay sự can thiệp của Tòa Thánh, đó là “thừa nhận” (recognitio) và “phê chuẩn” (confirmatio) sách phụng vụ trước khi được ban hành sử dụng.3 Tòa Thánh thừa nhận những thích ứng đã được HÐGM tán đồng / ưng thuận theo quy tắc của luật (GL 838#2). Nói cách khác, các thích ứng, kể cả không nằm trong dự liệu của ấn bản mẫu, do HÐGM thiết lập và tán đồng, còn Tòa Thánh “thừa nhận” công trình này.⁴ Việc xem xét và thẩm định những thích ứng như thế là một phương cách bảo toàn và chiếu toả sự hợp nhất nền tảng của Nghi thức Rôma ⁵; b] Về phía HÐGM, như từng được Công đồng Vatican II trao phó,6 và bây giờ, thẩm quyền và hoạt động của HÐGM liên quan đến bản dịch là: chuẩn bị và thích ứng [vì tuỳ thuộc vào văn hóa - truyền thống của mỗi dân tộc] nhưng vẫn trung thành (fideliter) với bản văn gốc theo nguyên tắc hàng đầu của Huấn thị Liturgiam authenticam; tán đồng; và xuất bản. Sau đó, thẩm quyền của Tòa Thánh chỉ là phê chuẩn “công trình” này (GL 838#3).

3/ Thứ ba, trong việc làm rõ vai trò và trách nhiệm của HÐGM, tự sắc “Magnum Principium” nhấn mạnh nhiều hơn mục tiêu của Công đồng Vatican II là nhắm đến sự thích ứng hơn là đồng nhất các bản văn và nghi thức cử hành phụng vụ vì phụng vụ được cử hành bằng tiếng bản xứ và diễn ra trong bối cảnh văn hóa địa phương.⁷

Quy trình hay thủ tục trước đây, từ năm 1563, theo sau Công đồng Trento, là trao cho Tòa Rôma quyền ban hành và duyệt xét tất cả những sách phụng vụ chính yếu bằng tiếng La tinh thuộc Nghi thức Rôma (Sách nguyện Rôma; Sách lễ Rôma; Sách Lễ nghi Giám mục; Tử đạo thư…). Lúc bấy, khỏi phải lo dịch thuật ra bất kỳ ngôn ngữ nào vì khắp Giáo hội Công giáo La mã chỉ sử dụng một ngôn ngữ duy nhất là La tinh. Sau Công đồng Vatican II, thủ tục này đã thay đổi, những sách phụng vụ này được ban hành và xuất bản bằng tiếng La tinh trong một ấn bản mẫu [gọi là edition typica] bởi Tòa Thánh, cụ thể là bởi Bộ Phụng tự thánh và Kỷ luật Bí tích. HÐGM sẽ xúc tiến dịch văn bản phụng vụ ra tiếng địa phương từ ấn bản mẫu La tinh với sự can thiệp của Tòa Thánh khi đem trình lên Tòa Thánh để được duyệt y ⁸. Trong tiến trình này, đã từng xảy ra là có hàng loạt những tùng phục cả thỏa mãn lẫn không thỏa mãn từ phía các Hội đồng Giám mục cùng những sửa chữa và thay đổi phát xuất từ Tòa Thánh, có khi lên đến hàng ngàn điểm. Với Tự sắc “Magnum Principium”, thủ tục trên có một số thay đổi nữa như chúng ta đã bàn ở trên.

Ảnh hưởng của Tự sắc “Magnum Principium”

Với Tự sắc mới này, từ nay:

-Tất cả các tài liệu phụng vụ phải được chuyển dịch trong ánh sáng của tự sắc “Magnum Principium”.

-Phải điều chỉnh lại điều 64, §3 của Tông hiến“Pastor Bonus” (1989); Duyệt lại một vài số của“Quy chế Tổng quát về Sách lễ Rôma” và“Prænotanda”(Những điều cần biết trước) về các sách phụng vụ (2002); Huấn thị“Liturgiam authenticam” cũng phải được giải thích theo ánh sáng của GL 838 mới; Bộ Phụng tự thánh và Kỷ luật các Bí tích “cũng sẽ thay đổi các quy tắc riêng của mình trên cơ sở kỷ luật mới và trợ giúp các Hội đồng Giám mục thực thi nhiệm vụ của các ngài”⁹.

-Quyền hạn và trách nhiệm dịch thuật nặng nề được trao phó cho HÐGM để đặc nét của mỗi ngôn ngữ vẫn được bảo vệ an toàn, đồng thời ý nghĩa của bản văn gốc vẫn giữ được trọn vẹn và trung thành. Do vậy, phương pháp dịch thuật “tương đương năng động” được nêu trong Huấn thị Comme le prévoit (25-01-1969) xem ra sẽ được áp dụng rộng rãi hơn phương pháp dịch “tương đương hình thức” vốn theo sát mặt chữ La tinh. Thật ra, theo logic bình thường của quá trình hội nhập văn hóa, chắc chắn ở nhiều chỗ, chúng ta cũng phải lựa chọn phương pháp dịch “tương đương năng động” hơn là “tương đương hình thức”. Tòa Thánh chỉ can thiệp ở giai đoạn chót của quá trình dịch thuật mà thôi và công trình dịch thuật này được thực hiện và hợp tác trước tiên bởi các Hội đồng Giám mục.

-Chính HÐGM ấn hành các sách phụng vụ cho những vùng miền các ngài đảm trách sau khi được Tòa Thánh xác nhận / phê chuẩn (confirmatio). Hạn từ xác nhận / phê chuẩn này không nên hiểu là một sự can thiệp của Tòa Thánh trong tiến trình dịch thuật mà là hành động thuộc thẩm quyền qua đó xác nhận sự tán đồng / ưng thuận của các giám mục. Ðiều này giả định có việc lượng giá tích cực về sự trung thành và thích hợp của bản văn được dịch ra từ các ấn bản mẫu.¹⁰

Tất cả những thay đổi trên sẽ khiến cho HÐGM thêm gánh nặng và áp lực khi muốn đạt được 2/3 số phiếu đồng thuận của các thành viên trong Hội đồng trước khi đệ trình bản dịch lên Tòa Thánh.¹¹ Ðiều này có nghĩa là các ngài sẽ phải xét duyệt bản dịch phụng vụ một cách cẩn trọng hơn vì không thể chỉ dựa vào Rôma nữa.¹²

(Hết)

Lm. Giuse Phạm Ðình Ái, dòng Thánh Thể, SSS

¹ Tự sắc Ecclesiae santae 1, 41 #1, 06-08-1966, AAS 58 (1966) 757-787.

² Xc. Arthur Roche, “Chú giải Motu Proprio Magnum Principium”.

³ Ðể hiểu rõ nghĩa của “recognition” tại sao không nên dịch là “duyệt lại” hay “duyệt y”, xin đọc thêm: John M Huels, Liturgy and Law (Montréal: Wilson & Lafleur, 2006), 54.

⁴ Ibid.

⁵ Xc. Vatican II, Hiến chế Phụng vụ Thánh, số 39-40; Huấn thị Varietates legitimate (25 -01-1994).

⁶ Xc. Vatican II, Hiến chế Phụng vụ Thánh, số 36 # 4; 39-40.

⁷ Xc. Vatican II, Hiến chế Phụng vụ Thánh, số 40.

⁸ Xc. Xc. Frederick R. McManus, New Commentary on the Code of Canon Law, ed. John P. Beal - James A. Coriden - Thomas J. Green (NY - NJ: Paulist Press, 2000), 1012-1015; QCSL, số 392.

⁹ Xc. Arthur Roche, “Chú giải Motu Proprio Magnum Principium”.

¹⁰ Xc. Ibid.

¹¹ Xc. Giáo Luật, số 455 # 2; Vatican II, Christus Dominus, số 38.

¹² Xc. Joan Frawley Desmond, “Magnum Principium: A US Perspective” trong National Catholic Register từ http://www.ncregister.com/daily-news/magnum-principium-a-us-perspective