Tổng kết...

Năm nào cũng vậy, với công chức nhà nước, việc tổng kết cuối năm khiến nhịp điệu thời gian luôn sôi động, tất bật vào những ngày cuối cùng năm cũ và lan sang cả những ngày đầu của năm mới dương lịch. Suy cho cùng, một nền hành chính công vụ đã đẩy con người theo một lịch trình nặng tính thời vụ, lặp lại nhiều khi đến nhàm chán. Các bản tổng kết luôn na ná giống nhau. Cấp trên có văn bản hướng dẫn cấp dưới tổng kết theo các khung mẫu định sẵn để tạo sự thống nhất nhưng cũng tạo ra sự sao chép giữa cơ quan này, tổ chức kia về việc hoàn thiện các giấy tờ thủ tục. Rồi là những góp ý mang tính hình thức, những lời “vuốt ve” nhau! Lại có cả những cảnh “tố cáo” nhau gay gắt, những phát biểu thiếu xây dựng. Chỉ thiếu những lời nói thẳng với “sếp” trước đám đông. Phải chăng, nếu chúng ta chuyển sang một cơ chế khoán việc, tự chủ, hay một cách thức nào đó thoát ra khỏi các khuôn mẫu nặng hành chính thì việc tổng kết sẽ hiệu quả hơn và đỡ tốn nhiều giấy mực chuẩn bị?

Tổng kết là nhìn lại những gì đã làm được và chưa làm được để cùng nhau rút kinh nghiệm và đề ra kế hoạch tốt hơn. Nhưng tổng kết luôn có cả bình bầu thi đua khen thưởng, thành ra nếu đơn vị nào đang hướng tới danh hiệu này, hay phần thưởng nọ, phần hạn chế lại được giấu nhẹm trong báo cáo. Các thành tích được nói nhiều hơn, khách đến dự thấy đơn vị rất tốt, rất đoàn kết, có triển vọng hơn năm cũ, được tiếp nối bằng những tràng vỗ tay giòn giã và sau đó kết thúc bằng bữa liên hoan vui vẻ. Hình như với nhiều đơn vị sự nghiệp nhà nước, khuôn mẫu tổng kết thường vậy?

Nhưng cũng có những buổi tổng kết ý kiến thưa thớt. Ban điều hành tự độc thoại là chính, nhân viên chẳng ai phát biểu, bầu không khí trầm lắng đến lạ thường, bởi có cả cấp trên xuống dự. Cuối cùng phải chỉ định phát biểu, tính tự giác chẳng còn, nên ý kiến thường khiên cưỡng, nếu có ý kiến được coi là hay thì cũng rất chung chung. Không khí tổng kết kiểu này thật đáng sợ. Phải chăng sự kết nối giữa con người đang có vấn đề, phải chăng người ta né tránh các ý kiến thật trong một đám đông đa dạng về thành phần và quan điểm?

Sự đa dạng của các không khí tổng kết cuối năm cũng giống như sự đa dạng của xã hội hiện đại. Ở đó, có sự tươi vui, rôm rả của sự gắn kết đồng thuận; có cả sự bất đồng bởi những quan điểm mang tính cá nhân và cả sự im lặng do thiếu tương tác, chia sẻ giữa các thành viên trong một đơn vị. Không khí tổng kết các đơn vị dịp cuối năm giống như các trạng thái của gương mặt con người ở các cung bậc sức khỏe khác nhau. Có vui, có buồn và cả sự trầm tĩnh, im lặng...

Ngô Quốc Đông