Trái phiếu xanh giúp các nước nghèo thoát nợ

Một số ngân hàng lớn và các tổ chức tài chính quốc tế đang tích cực bán “trái phiếu xanh”, nhằm thu hút làn sóng đầu tư cho những dự án tái thiết và bảo vệ môi trường ở những nước nghèo.

Gần 10 năm qua, ông Rob Weary lui tới các “thiên đường” nơi hạ giới, với những bãi cát trắng, rạn san hô đầy màu sắc và nước biển trong vắt. Tuy nhiên, Weary không phải là du khách, mà đang đảm nhiệm vai trò đàm phán, nỗ lực thuyết phục các đảo quốc nhỏ bé hãy bảo vệ biển cả bằng một phương thức hoàn toàn mới mẻ. Các đảo quốc này được kêu gọi bắt tay với những ngân hàng và tổ chức tài chính quốc tế vì một mục tiêu chung: bảo vệ Trái đất và được xóa nợ.

Làm kinh tế, bảo vệ môi trường

Cách đây 4 năm, nhà đàm phán ở Keswick, bang Virginia (Mỹ) này, đạt được thỏa thuận mang tính tiên phong với Seychelles, quần đảo nằm ngoài khơi Ðông Phi. Vào thời điểm đó, Seychelles nợ nần ngập đầu và đối mặt với tương lai ảm đạm. Kinh tế phụ thuộc vào du lịch và ngư nghiệp, nhưng cả hai ngành này đều su tàn vì tình trạng biến đổi khí hậu. Là thành viên của đội ngũ đầu tư thuộc Nature Conservancy - tổ chức bảo vệ môi trường của Mỹ, ông Weary mang đến Seychelles cơ hội tái cấu trúc hơn 21 triệu USD tiền nợ. Chính phủ quốc gia Ðông Phi này chỉ cần đáp ứng hai điều kiện: dùng số tiền nói trên phục vụ công tác bảo vệ môi trường biển như khôi phục các rạn san hô và làm sạch rác; đồng thời quy hoạch 30% diện tích lãnh hải làm khu vực đặc biệt, và thiết lập các quy định ngặt nghèo nhằm hạn chế hoặc cấm hoàn toàn hoạt động đánh bắt cá và khai thác dầu khí tại đây, theo báo The Washington Post.

Chính quyền Seychelles đồng ý và thực thi đúng các cam kết. Ðến đầu năm nay, Tổng thống Seychelles Wavel Ramkalawan tuyên bố đã đạt được mục tiêu thiết lập một khu vực biển còn rộng hơn cả diện tích nước Ðức. Giờ đây, một số gã khổng lồ của thế giới tài chính đã nhận ra rằng làm ích lợi cho môi trường cũng mang đến lợi nhuận đáng kể. “Về mặt cơ bản, những gì mà chúng tôi đang thực hiện chính là kỹ thuật tài chính, thường ứng dụng trong lĩnh vực quản lý quỹ phòng hộ và quỹ đầu tư tư nhân, với mục tiêu cuối cùng là mang lại lợi nhuận cho các nhà đầu tư. Còn chúng tôi làm tất cả điều này vì hành tinh Xanh”, ông Weary chia sẻ gần đây.

Các đại gia vào cuộc

Lâu nay, công cuộc bảo vệ các đại dương được chi từ ngân sách của chính phủ các nước, những tổ chức từ thiện và một số ít nhà đầu tư hoạt động thiện nguyện. Giờ đây, các “đại gia” tài chính như Ngân hàng Thế giới (WB), Credit Suisse,Morgan Stanley và Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) đang tích cực theo đuổi cái gọi là “trái phiếu xanh”, công cụ cho phép gầy dựng vốn tư nhân dồi dào nhằm giải cứu các đại dương của Trái đất. Năm ngoái, Ngân hàng Ðầu tư Bắc Âu đã phát hành 220 triệu USD tiền trái phiếu với mục tiêu giải quyết tình trạng ô nhiễm biển Baltic.Morgan Stanley hỗ trợ WB bán 10 triệu USD trái phiếu để xử lý rác nhựa ở các đại dương. Những trái phiếu dạng này nhận được sự hoan nghênh của ngày càng nhiều nhà đầu tư vì một môi trường xanh, sạch.

“Chúng tôi chứng kiến nhu cầu rất lớn về các dạng trái phiếu xanh”, Giám đốc phụ trách Phát triển Bền vững Audrey Choi của Morgan Stanley hào hứng khi chia sẻ kế hoạch mở rộng quy mô của các dự án mới trong tương lai. Cách tiếp cận mới mang đến các khoản trả lãi ổn định cho giới đầu tư, dù khoản này thấp hơn so với trái phiếu truyền thống, nhưng bù lại cơ hội ghi điểm tốt về môi trường. Ðối với các quốc gia đi vay, về mặt lý thuyết, họ sẽ kết nối với các nền kinh tế mạnh hơn, cho phép ngân sách dồi dào hơn và kết quả là trả nợ trái phiếu dễ dàng hơn.

Ðôi bên cùng có lợi

Bất chấp một số ý kiến hoài nghi, những người ủng hộ khẳng định trái phiếu xanh mang đến nguồn tài chính quan trọng cho các quốc gia đang phát triển, giúp những nước này khôi phục lại môi trường biển cả bị hủy hoại, và nhất là trong bối cảnh mực nước biển dâng cao, nhiệt độ nước biển ấm lên và hàm lượng axít trong nước biển gia tăng. Nỗ lực phục hồi các rạn san hô và rừng đước có thể che chắn đảo trước nguy cơ bão tố, giảm chi phí tái thiết sau bão. Việc quy định và tổ chức hoạt động nghề cá có thể giúp các ngư dân bám biển về lâu dài. Một báo cáo đã cho thấy một con cá mập bơi lội ngoài khơi mang đến lợi nhuận cao hơn từ hoạt động du lịch và đánh thuế, nếu so với chuyện xẻ thịt con cá bán ở chợ.

Quay lại câu chuyện của chuyên gia Weary, ông tiếp tục đàm phán với các quốc Mỹ Latinh và vùng Caribê, bên đang nợ Mỹ những khoản tiền kếch sù với lãi suất cao. Thông qua các thỏa thuận do ông thương thuyết, Nature Conservancy và Mỹ sẽ tái cấu trúc một phần các khoản nợ đó. Nước nào đồng ý sẽ phải cam kết thực hiện nỗ lực vì môi trường, chẳng hạn như bảo vệ những dải rừng nhiệt đới đa dạng về sinh học. Nếu thất bại, nợ nần sẽ quay lại ban đầu. Từ năm 2001 đến 2011, gần 250 triệu USD đã được chi vào công tác bảo vệ rừng thông qua 11 thỏa thuận với chính phủ các nước, theo Nature Conservancy.

Mùa đông năm nay, Nature Conservancy hy vọng sẽ đạt được những thỏa thuận đầu tiên hướng đến mục tiêu thu hút 1,6 tỉ USD cho công cuộc bảo vệ đại dương trên khắp thế giới. Trong vòng 5 năm tới, số tiền thu được từ hoạt động bán trái phiếu dự kiến được rót cho 20 đảo quốc và quốc gia vùng duyên hải.

GIANG VÔ YÊN